INSAK LEH A KAIHHNAWI HNATHAWK MEKTE TAN
Tunlai hian dawrkai ṭhenkhat leh Re-inforced Cement Concrete (RCC) hmanga in saa kan rawih, a bikin vai mistiri ṭhenkhatte intiam rualin Insakna hmanrua, a bikin cement leh iron rod lei chhuahah pawisa an lo in pe ve ṭhin tih hi mit ngeia hmutu an awm nual mai. An intiam rual dan chu hetiang hi a ni:-
Iron rod quintal 20 lei dawn ta la, nangmah kal loa i mi chhawrte i tir a nih emaw, lo order mai tura i ti emaw a nih chuan quintal 18 vel an rawn dah ang a, quintal hnih man chu i mi chhawr khan dawr neitu hnenah pawisain a la ang. Chu mai a ni lo, i iron rod lei kha dawrah nagmah ngeiin i buk tir lai khan uluk takin en reng mah la, i lei zat aia tlem i hnen a thleng fo ang.
Dt. 3.4.2017 khan kei ngei pawh hian iron rod lei ka tum a, dawr nghaktunu hnenah chuan, “Muṭia an awm tho a, min lo buk sak ta che” ka ti a, nimahsela chhanna ka dawn chu, ‘Dawrneitupa, ka pasal hian a buk thiam, midang chuan an buk thiam lo’ tih a ni. Bukna lehlama buk lung dah a, a lehlama iron rod dah mai kha thiam bik an awm tlat avangin mahni lei aia tlem kan hawn fo a lo nih theih dan chu ka chiang ta. Patling leh patling, chhun pachangah meng leh meng inbumna chu hei ngei hi a ni. I rod lei chu electronic bukna hmangin check ve chiah teh, kg engemaw zat chuan a tling lo ngei ang. Tin, mahni kal loa Silchar lamah motor trip khat i chah a nih ngat phei chuan kalkawngah buhfai bag te, gas bur te leh petrol/ diesel te ang bawkin driver-ten an thlauh ve zauh zauh avangin i buk nawn a nih loh chuan i chân ve nial ang.
Dawra bukna dik lo check tur hian Legal Metrology Department an awm nain an indaih ngang si lo a, veng tin hian Local Council/ YMA te hian lo enfiah ve ṭhin ila a duhawm ngawt mai. Tin, Mizo leh Mizo kan in dawr a nih pawhin Mizo leh Mizo hi kan lo in bum duh tho a, vai phei chuan min va han bum duh dawn chiang tak em!? Iron rod hi a standard ang chuan meter khat (feet 3-a sei zel) hi 8mm, 390 gram (0.39 Kg)-a rit a ni tur a ni a, 10mm (sut 3 tia kan lam ṭhin) hi 620g (0.62 Kg), 12mm (sut 4) hi 890g (0.89 Kg), 16mm chu 1.58 kg, 20mm chu 2.47kg a rit an ni tur a ni. Hetiang chiaha dik hi rod zuarah hi chuan a awm meuh lo a, a dik teuh deuh bikte chu an awm.
Cement pawh nangmahin dawr aṭanga i lei a nih loh chuan bag 4/5 velin bag 30 vel i order-ah an dah kim lo ang a, chu chu mistiri tan bonus a ni ang. Chutiang zelin, lung rem chungchangah pawh i lung order-na ten an paih thla lai i chhiar ve kauh kauh a nih loh chuan i lung order zat chu a thleng kim lo fo ang.
Zo dawr vai nghah hi a tam tak em avangin vai phakarna rilru ang hi kan chhawm ve zel ta a, Mizo tlawmngaihna hian he hmunah hian hmun a chang meuh lo. Kan kristiannaah hian hetiang hi a thleng dawn em ni ti ngawt mahila a ti dik lotute hi vai Pathian ban sawm nei betu kan rawihte an ni miau a, a chhawrtute hlawkna kiam hauh si loin tute emaw bonus an siam thiam em em a ni.
Sawi thui ta lawk ilam balu (sand) cubic khat tih awmzia chu bawm kil li nei, meter khata zau, meter khata hlai, meter khata sanga leng chiah hi cubic meter khat a ni; chutiang bawkin rawra pawh a ni. Tin, lung rema kan hman ṭhin ‘cubic lung’ kan tih pawh hi feet khata sei, feet khata lian, feet khata sang (a pang khawilai pawh teha feet khat aia te lo) sawina a ni. Mahse, tunlaia kan cubic lung zawng tunlai kristiante cubic lung a ni ta a nih hi, sawi pawh a zahthlak ta.
Thingzai pawh hi sawi leh lawk ang- Chartin (4” x 3”) kan tih hi feet 12-a sei a ni a, feet khatah tan bung zo vek la, 12-ah i tan bung ang. Chungho chu 4” thutin pathum tlar la, an chungah ṭheuh chuan pathum dang chherchhuan vek la, a hlai zawng, seizawng leh sanzawng chu feet khat vek a ni ang.
Chutiang zelin feet phek pawh feet khata hlai a ni a, hmun 12 ah tan bung la, chherchhuan ta vek la, feet khat bialin a chhuak ang. Sawi leh sawi hnu heng thingzaite pawh hi tunlai kristiante thingzai an ni tlat.
- R.Lalrinkima, Hidden Lodge, Chanmari : Aizawl