KAN TLAI LEK LEK ṬEP A NI
Central YMA chuan 'Ram leh Hnam humhalh' tih thupuia hmangin ram siamṭhat kawnga zofaten hma kan sawn theih nân hma a la mek a. YMA Branch tinah Kumpuan hawnna hman zel a ni a, kan ram dam theihna tûr a ngaihtuah mek a ni.
Chutih ruâlin a chhunga chêng mipuite'n kan zir loh chuan ruahmanna thlawn a ni mai dawn a. Ram siam ṭha tûrin mipui, NGO, Kohhran leh Political Party te kan pawimawh hlê a ni. Mizoram pawh kan sik leh sa ngaihtuah chungin, tui hna humhalh kawngah ṭan kan lak a ṭul tawh a. Engtin nge hma kan lak ang a, engtin nge 'Ram leh Hnam' chu kan humhalh ang?
Israel ramah chuan kum tin October thla tâwp lamah Simchoni Forest hmunah mi za tam tak an pungkhawm ṭhin a. Thing hi an be mawlh mawlh mai a; mimal (personal) thil tak tak an sawi ṭhin a ni. Simchoni Forest-ah hian thing 40000 vel a awm a, a vai deuh thaw hian eucalyptus thing an ni a, chûng zingah chuan cypress thing 188 an awm a. Hê'ng thing 188 te hi kum 1956 a Sinai indona (ni 5 awh) a sipai thite hriatreng nâna phun an ni. Chuvâng chuan sipai thi chhungte leh ṭhiante chuan sipai boral tate chu la dam ang hrimin an be mawlh mawlh ṭhin a ni.
Kum 1948 a Israel a lo zalen khan an ram chanve zet chu thlalêr ram a ni a. Mahse, Jewish National Fund (JNF) chuan khawvel ram hrang hranga Juda hnam awm darhte aṭangin thawhlawm a khawn a, chu sum hmang chuan an ram thlalêr chu ngaw hringin tuam an tum ta char char a ni.
Israel ram hian kum 1908 daih tawh aṭang khan an hnam pa tia an chhal, Theodore Herzl hriat reng nan thing 20000 an phun ṭan tawh a ni. Kum khat chhungin thing 10,00,000 te an phun ṭhin a. A vaiin maktaduai 100 teh meuh an phun tawh a, ngaw hmun 600 zetah thing hi an phun a ni. JNF Member pakhat, Theodore Hatalgui chuan, "Hetianga thing kan phun chhan chu kan chhungte thi tawh zawng zawngte hriatreng nân kan ti a; Israel-a mihring awm zawng zawng hian mi pakhat zêlin thing 30 vel ṭheuh phun ang kan ni. Tin, hnam ṭhenkhatin an chhungte pangpara an hriatrengna an lantir ṭhin laiin Israel mite chuan thing phunin kan lantir ve thung a ni," tiin a sawi a ni.
Indopui II-na laia German kut tuarte hriatreng nân Jerusalem-a Mount Herzl-ah Gentail zawng zawngte (Israel mi tho) pualin "Avenue of The Trees of the Righteous Gentiles" an siam bawk a ni.
USA President te hriat reng nân thing an phun bawk a. John F. Kennedy thah a nih aṭanga minutes rei lo te chhung khan Juda ho chu an in phone kual a, khawvel hmun tam tak aṭangin Kennedy puala thing phun an duh a, sum an pêk thu an sawi a ni.
Mizoram mipuite leh ram roreltute pawhin bengsika ngaihtuah nawn a hun ta. Thing phun uar a ram siam ṭha tûr hian kan la tlai lo a, kan 'tlai lek lek' ṭep a ni. Israel leh USA tih ang hi kan duh phawt chuan kan ti ve thei reng a. Mahse, mimal ang erawh chuan hmalak a la harsa viau ang. Mizoram sorkar hian uluk takin ngaihtuahna sêng sela, kan mi hmasa te leh Mizoram tana lo thawhhlawk ṭhin pualte hian thing phun uar ila, mi ram thil ṭha tih ang hi a tih ve theih a ni. Ram ṭha leh mipui ṭha kan nei chunga kan ram tih chereu a ni zawk zel hian ram hruaitu ṭha kan mamawhzia a lantir a ni.
Thil hmanhmawhthlak pawh ni loa mahni duhsak zâwngte hnena Restricted tender hmanga contract lian tak tak pek leh ngawt ṭhin hian ram a siam ṭha lo a, a siam ṭha lo mai ni lovin development (hmasawnna) a ngaihthah a tih loh theih loh. Building lian pui pui sak ngawt hi hmasawnna a ni lo a, nakin thlenga ram mipui tana hnèmhnân pui tûr kan ngaihtuah a ngai zawk a ni.
Ram nuam leh hrisel kan neih theih nân leh tui hnianghnar nei tûr chuan thing phun uar a ṭul a. Sorkar ṭha neih a pawimawh bawk. Chutiang taka sorkar ṭha nei tûr chuan kan Political Party tinte inbuatsaih sauh sauh zel ang u. Kan ramin chhantu a mamawh e!
- David Zochhuanmawia (Vida Hrahsel Saza)