DR. THANGCHUNGNUNGA (M.S.Ortho) NGHILHLOHNA'N (Reminiscence of Pa TCa)
Mizo mipui tam tak, abikin ruh leh tha lama harsatna khirhkhan tak tak nei ṭhinte tana damna thlen ṭhintu Dr. Thangchungnunga thih ni (22.5.'22) thla khatna champha a lo thlen hian 'kei ngei pawh hi hman deuh tawha kawng herh leh sciatica lama ka harsatna min lo enkawl damsak tawhtu a nih miau avangin' amah hriatrengna'n heng thute hi he chanchinbu zahawm tak hmang hian ka'n sawi teh ang.
Pa TCa hi: Kum 1980 khan King George MC, Lucknow aṭangin MBBS a zir zo va, Mizoram sorkar hnuaia doctor hna a thawh hnuin kum 1991 khan PGI, Chandigarh aṭangin Specialist (M.S. Ortho) hlawhtling takin (gold medalist niin) a zuk zirzo leh a, heta ṭang hian Aizawl Civil Hospitalah Ortho dept. ah specialist (HoD) niin a boral thlengin ṭhahnemngai takin a thawk a ni.
Kan inzawm dan: Pa TCa te chhungkua nen hian thisen inzawm zawnga inlaichin chu kan ni lo; mahse chhungkhat ang maiin hman hman ata kan inkungkaih nghet tlat mai a ni! Hetiang a nih chhan hi achin chhuahin thawnthu ang deuhin ka'n sawi kual deuh duah law law mai ang a, a fiah uar mai ang.
Pa Tca fapa neihchhun, Samuel Lalrozama hi kan fapa hmingkoh Dr. PC Lalawmpuia (MD), tuna Champhai Dist.Hospital a awm mek nen hian tunhmain Mary Mount School aṭangin St. Paul's H/S, Aizawlah lehkha an zir dun tluan chhuak zak ni satliah mai ni lovin, inkawmngeih bik (a thlum a al eiza) an ni. Kum 2000 khan HSLC ṭha taka an passed dun hnuah pawh Pa TCa ruahmanna hlu tak avangin New Delhi-a Public School ṭha tak, Mizote phei chu an la luh ngai meuh lohna nia sawi, Hamdard Public School ah Plus 12 an zir zawm dun leh a, (uanthuah lo ngaih loh ni se, hetah pawh hian anni pahnih hian academic leh character-ah an tihṭhat em avangin an zirtirtute'n Mizote hi mifel leh rintlak tak nia ngaiin mizote tan he school-ah hian admission zau taka hawn a nih phah a, tichuan Mizo zirlai eng emaw zat an admit nghe nghe, mahse, an hotute rindan angin thil awm danin azir rei ta lo va, an hawng rei leh ta chuang lo niin an sawi). Hemi hnu lamah erawh chuan an fapa Samuela hian Bangalore lamah Aeronautics Engineer (thlawhtheihna lam) a zir zawm a, kan fapain Maulana Azad, New Delhi ah MBBS a zir zawm a, an line a inan tak loh avangin an awm hrang ta chauh a ni. Hetia kan fapa ve vete zirna ka sawi nachhan hi anni pahnih hi kan chhungkaw pahnih min thlunzawmtu ber an nih vang a ni.
Tichuan, heng thilte avang hian Pa Tca nupui Pi VL.Rammawii (RIP), Mizo nu zawng zingah hian mahni pasal fanaute a hmangaihin a kilkawi uluk peih ber ang em aw? tih mai theih ni mai awm leh ka nupui Pi Lalfakzuali, ani pawh fate nungchang leh zirna ṭhat loh hlau reng renga inpumpek tawp mai nen in lam (domestic circle)ah kan fate zirna avangin sam an lo inphiarzawm ve tlat bawk a; chuvangin, thisena inzawm kher lo pawh hian mihring hi a lo inkungkaih thuk theih khawp mai!
Pa TCa leh kei ve thung: Kum 1988 vel aṭang khan hunawlah kan Forest Training School, Bethlehem Vengthlangah Tennis hi ka khel regu. ve ṭan a, kum 1990 khan khatih hunlaia Mizoram Tennis Champion Tv Pahnianga (khatihlai huna nupui neih na chang a hriat loh avanga Tv) nen khan condition pakhat siam chawpin kan inchawi a, dahkham chan hlauvin kan ṭang dun nasa, kan point a inlehthal zak zak reng mai a, kan thlan pawh a tla nasa...mahse ka rin phak lovin a tawp a tawpah champion ni lai Pahnianga chuan a dahkham a chán ta! Heta ṭang chiah hian Tennis lamah rilru thar (inspiration) ka nei ṭan a, tournament puitling chu ni miah lo mah se, hemi ṭuma champion lai ka hneh tak avang khan hetiang hian ngaihtuahna ka siam ta a. 'Kei hian ṭan ka lak chhoh tak tak chuan Mizoramah tennis champion ka la ni ve thei, a chhan chu ani aiin ka palian zawk a, ka naupang zawk a, thahrui (energy) pawh ka ngah thei zawk bawk...' tiin. Tichuan, (tleirawl rilru ang mai puin) zing exer. te regular takin ka la a, ka tlan (jogging) a, skipping rope nen ka zuang a, Kulikawn aṭangin tlangnuam, Mel 3 - Ngaizel tih vel chu hah lutuk lovin ka tlan thleng zung zung mai ṭhin a ni.
Amaherawhchu, khatia exer. leh tennis khelh ka lakngawrh viau lai khan ka taksa mamawh ngawih ngawih, ka ei leh in tihṭhat (diet improvement) lamah ngaihtuahna ka seng tam lo kha a pawi! Hei vang hian tlai khat ka inkhel chu ka kawng ka herh ta a, hei hi 'over exercise' vang niin an sawi. Tichuan ka chawl deuh a, ka awmdam leh mai a, ka inkhel leh a, ka inherh leh a. Chutiang reng reng chuan thla 2/3 dan lek lekah ka inherh ta fo mai a, inherh kha ka nihphung, ka nuna bet tel tlat ang a ni ta ber mai a, a ninawm tak zet! Chuta ṭang chuan Pa TCa hi a khát tàwkin ka ráwn ta reng mai a ni. Chutianga ka taksa chak tawk loh apianga inherh reng mai bakah chuan hun a kal hret a, kawng herh ni satliah mai ni lovin zenghri (sciatica) zungzam inṭanin ka kawngbawr aṭangin ka bawp veilam tha (nerve) hi a zawh thla a, chawn puarlai te hi a hik na thla deuh chum chum mai ṭhin a ni.
Hetihlai hian keima duhthlanna avangin Dehradun lamah wildlife management (PG) course thla 9 chhung lai mai training-a kal tur ka nih avangin, phai lama ka zuk buai viau loh nan 1992 kum tawp lam khan Pa TCa hnenah bawk ka inentir leh ta a, ani chuan ka inherh regu. rei deuh tawh avang leh sciatica zungzam vang a nih tawh avangin damdawi dang chawh tawh lovin ka ngumah tak mai chuan min chiu (injection) ta a, chumi hnu aṭang chuan mak tak maiin hun rei tak harsatna ka tawhte chu 'hnara hlitphawi' an sawi ang maiin a reh ta hmiah mai a ni, hei kum 30 vel chu ka dampui ta a nih hi! Pa TCa hi keimah mai ni lovin Zoram mipui tam tak tan damna leh malsawmna a ni ṭhin.
Doctor dangdai tak a ni: Pa TCa hi doctor thiam tak a nih bakah hian lehkha ziakmi, (writer) ṭha tak mai a ni tel tlat mai bik a; hei vang hian tualchhung chanchinbuahte pawh mipuite hriselna'n thil ṭul tak tak a ziak ṭhin a. Tin, direct taka a enkawl phak loh, mahse mipui tam takte tana ṭangkai em em tur lehkhabu pahnih - 'Ka Tawn Hriat' tih leh 'Mi tin Tan' (283pages) a ziak bawk a, heng lehkhabuahte hian natna chi hrang hrang, mipui nawlpuite'n kan hriat tlan a, kan invenna'n leh inkaihhruaina atana ṭangkai tak tak tur hlir thutawi chi hrang hrang, (helaia sawi zawh sen mai theih loh), subtitle 151 laia ṭhen a published nghe nghe a, hengte hi thil hlui thei lo a nih avangin kei phei chuan ka la chhiar fo ṭhin; tin, hei bakah hian a damlaia a ziah zawh tawh, la tihchhuah hman si loh 'Ka Tawn Hriat-2' chu a fate'n release leh thuai an tum nghe nghe. Chuvangin, Pa TCa hi pa ṭawng tlem tak ni mah se, midang ṭhatna turin thu a sawi hnem hle thung! Heng a lehkhabua a thuziak(h) hlu tak tak min hnutchhiahte hi ṭhangthar lo la awm zel tur tana 'hriselna thuchah' hlu tak a ni kumkhua thung tawh dawn a ni.
Mizo pa rothap tak a ni: Vanduaithlak takin, kum 1998 khan Lengpuia a huana a hnathawk lai rulnganin a chuk hlauh mai a, tu mah dang ṭanpuitu tur awm bawk si lo. rulngan chuk reng reng hi chu sial pa ṭhankin tawh pawhin an thihpui fo lai leh, mihringte tan phei chuan thihpui ngei ngeina a ni tih hriain a chempuiin a chawnpuarah zau tawkin a zai thler/kak duai mai a, thisen chhuak nasa lutuk avangin a talbuai hle a, he thil thleng rapthlak tak hian hunrei tak a hriselna khawih mah se, a huaisen leh remhriatna avangin rulngan chuk, thihpui ngei ngei chia ngaih chu vanneihthlak takin a tuarchhuak thei ta hlauh a ni!
Amah vuina a ka tel ta lo kher kher kha aw: Milar a nih vanga vuitu an tam viau ka rin vang leh, Covid-19 avangin ka nupui chauh a vuinaa tel kha ka lo duh tawk thlarawk a, mahse, ka ṭhian ṭhenkhat (PU Sc '78-a ka classmate) te - Dr. T. Lalhmangaihi (Principal Director, H&FW), Dr. ZR. Thiamsanga (MLA) leh Pu Liankima IFS (Rtd), vuinaa telte gr. photo ka'n hmu thut chu, ' Aw, eng ngati nge maw a vuinaah ka lo tel ve law law tak mai loh chu aw, ka hman ve tho tehreng nen,' tiin ka inchhir vawng vawng mai a nih hi!
Hetia Pa TCa'n hun lo taka min her liamsan ta mai hi a pawiin, Mizorama ruh leh tha lama harsatna tawk mekte tan chuan a thihna hi anchhia a ni hawt mai dawn a nih hi!
MAY HIS SOUL REST IN ETERNAL PEACE
- Lalrinmawia IFS(Rtd)