PUNJAB AAP SORKAR-IN BUDGET AN PHARH TA, AN THU TIAMAH AN DING EM?
Inthlan hmain mipui hnenah thil ṭha tam tak zuarin a thil zawrh tih hlawhtlinna tur budget-ah a dah si loh chuan a aia inbumna nasa a awm lo a, khawlai ui vakvai bauh pawh a tluk lo.
JULY 3, 2022 :
February 20, 2022 khan Punjab state Assembly member 117 awmna chu an inthlang a, result hi March 10 ah puan a ni. Rorel lai Congress chuan seat 18 chauh changin Aam Admi Party chuan seat 92 lai an hui thung. March 16, 2022 khan Bhagwant Singh Mann kaihhruai AAP Sorkar chu lakluh a ni ta a. National capital city of Delhi UT ah Arvind Kejriwal sorkar chuan mi naran ngaihtuahna aṭanga tih theiha lang lo - a thlawna electric, tui supply bakah zirna siamṭhat an kalpui thei tlat. Hemi ang tawktarh chunga Punjab-ah hian hnehna chang an nih miau avangin Punjab state budget hian India ram mipui te ngaihven a hlawh lo thei lo a ni.
Bhagwant Singh Mann kaihhruai hian an sorkar aṭanga rei lo te-ah anti-corruption helpline 9501200200 an hawng a, mi tupawhin Punjab sorkar hnuaia hlepru nia hriat chu CM Office ah thlen theih a ni ta. May 24 khan Health Minister Vijay Singla chu Health Department hnuaia tender chhuah chhangtu contractor te aṭanga 1% a lo beisei avangin mualpho taka bantir leh man a ni. A lakah hian Prevention of Corruption Act u/s 7 thu buai ziah luh a ni a. "Hemi chungchang hi opposition party leh media-ten hre lo mahse, ka sorkar hian mi pamham te chunga zahngaihna kan lantir lohzia lantir turin ka cabinet zinga mi ngei pawh hi ka hum thei chuang lo a ni," Bhagwant Singh Mann, CM chuan a ti.
[The Hindu 24/5/22 @ 14:49 IST]
Interim budget
AAP-in Punjab a sorkar an siam hnu lawk March 22, 2022 khan budget hmanhmawh (Interim budget) thla thum chhung April - June daih tur vote on account hmangin an pharh zui nghal a. An beisei lawk aiin Punjab dinhmun chu a lo chhia a, Punjab state chuan leiba a lo nei tam a, hma lak pawh a awlai dawn lo hle a ni tih an hmu chiang nghal. Thla 3 chhung budget Rs 37,130.23 crore pharh a, pawm a ni. Sum hman tur ruahman zinga tam ber lawtlak Rs. 4,788.20 crore (13.81%) chu leiba rulhna tur a ni nghal phawt. An party au hla pawimawh tak Education-in Rs. 4,643.74 crore a chang thei chauh a ni.
[The Tribune 22/3/22]
Full fledged budget chu
June 27, 2022 khan Punjab Finance minister Harpal Singh Cheema chuan kum 2022-23 chhunga Punjab Sorkar budget pumpui chu a bu chhutchhuah lohin a pharh ta. He budget hian nek nat leh kawh tum a rawn nei sa deuh tan nghal a. Budget hawi nasatna lam chu Punjab state Sorkar sum leh pai tlachhe lutuk tuam dam te, leiba tam lutuk kawng dika hruai te, mipui nawlpui rorelna dik leh inawpna ṭha (good governance) a hnuk lut tura an zawrh policy ti hlawhtling tura sum sen ngai te a ni.
Aam Admi Party-in mipuite hnena an intiam leh zawrh hi hlawm lian tak 5 an nei a. Chung te chu :
1) Zirna siamṭhat (high quality education).
2) 300 unit electric hmang chhungkaw hnena a thlawna eng pek (free electricity for household upto 300 units).
3) Sipai martar chhungte hnena zangnadawmna tihpun.
4) High quality health care services.
5) Hmeichhia kum 18 chung lam tan thla tin Rs 1,000 pek.
Punjab state budget 2022-23 ah hian an thu tiam leh zawrh 5 zinga hmeichhe kum 18 chung lam hnena sum fai pek tih loh chu kum hmasa lam budget aiin nasa takin a pung a, an telh tak loh pawh hi budget lo awm leh tur lama telh ngei tura beisei a ni.
Kum 2022-23 chhunga Punjab budget chu Rs. 2,84,870.03 crore a ni a, kum hmasa 2021-22 (RE) ah Rs. 2,63,265.41 crore a ni; Rs 21,604 crore (8.20%) in a pung a ni. Revenue deficit Rs. 13,253 crore leh fiscal deficit Rs 23,858 a awm. Revenue Receipts Rs 95,378 crore dah a ni a, kum hmasa Rs 81,458 crore aiin 17.08% in a pung. Chhiah thar khawn tur rawtna awm lo mahse chhiah khawn dan fel leh ṭha zawkin rawn hring chhuak tura ngaih a ni. Subsidy atan Rs. 15,845 crore dah a ni (Mizoram budget aiin a la tam cheu mai).
Punjab University, Patiala professor pakhat chuan, "Sakhaw lak runthlak lutukna hian hmasawnna kawng tam takah mipui mit a tidel ṭhin," tih a sawi.
Budget tlangpui
a Finance minister hian budget thu hma a sawinaa a sawi lan chu kum 2022-23 budget siam hma hian Budget thar tura rawtna neite rawtna an hawn aṭangin mi 20,384 hnen aṭangin education, health etc budget atan rawtna hrang hrang dawn aṭangin kum 2022-23 Budget chu Rs 1,55,860 crore ruahman a ni. Sum hman tur hi 14.2% an a pung a ni, a ti.
a Budget tharah hian modern digital classroom siamna tur dah a ni.
a Punjab education hmelhmang thlak danglam turin thingtlang Primary school te thuamṭhat a ni ang.
a Thingtlang Primary school thlan chhuah 100 te chu "school of Eminence" ah dah a ni ang.
a Zirna tih hmasawnna turin zirtirtute chher hriamna senso atan Rs. 30 crore dah a ni.
a Sorkar sikul building chei ṭhatna atan Rs 424 crore dah a ni.
a School building chungah solar power dah a ni ang.
a Punjab young Entrepreneur program hnuaiah Class XI zirlaite hnenah zirlaiten sumdawnna rilru an put theihna tur leh hriatthiamna turin an peipun turin Rs. 2,000 "seed money" pek a ni ang.
a State chhung chhiah khawn leh pek dana thil fel lo bitum turin Tax Intelligence Unit din a ni ang. Chhiah pek dana harsatna neite tan ṭanpuitu an ni bawk ang.
a MLA bial tinah thing ṭiak 50,000 phun a ni ang.
a Kum 5 chhungin medical college 16 din tum a ni. College awmsa 9 nen medical college 25 an nei ang.
a A thlawna dam lo entirna "Mohalla Clinic" 117 hawn thar a ni ang - Rs 77 crore dah a ni.
a Sorkar hna thar 26,454 lak a ni ang a, contract a thawk 26,000 dahngheh an ni ang.
a Police hmasawnnna leh thuam changtlunna turin Rs 108 crore dah a ni. District zawng zawngah crime control room siamna tur Rs 30 crore dah a ni.
a Kum tin Punjab chhung leh Delhi khawpui boruak tichhetu Punjab lo neitute buh pawl hal khu (stable burning) vanga harsatna sutkianna turin Rs 200 crore ruahman a ni.
a Agriculture sector atan Rs 11,560 crore dah a ni. Loneitute electric bill a thlawna pekna turin Rs. 6,947 crore dah a ni.
a Road accident tawk hliam leh dam lo zawng zawngte a thlawna enkawlna tur ruahman a ni.
a Punjab enkawl Govt College, institutions-ah zirtirtu kum 25-26 hna thar lak tawh loh hlawh hniam te te a guest teacher chhawr tam tak te hna thar lak a ni ang.
Punjab state sorkar data thar berin a tar lan dan chuan Punjab chhungah hian khua (village) 12,673 leh khawpui (cities) 237 a awm. Henga mihring chengte mamawh phuhru tur hian ruahmanna fel fai tak neih chu tih makmawh a ni ang.
HEI VE THUNG HI
1. State budget dinhmun leh a zat ngaihtuahna tel hauh loin mipui hnenah kan inzuar ṭhin em?
2. Political party te hian Constitution of India-in Central, State thuneihna a pek State List chhunga tel lo Union List chhunga awmte kan zuar ṭhin em?
3. Election dawna mipui hnena zawrh hi "manifesto inziah ṭhat siak" a tak taka tih tumna awm lo kha kan la kalsan thei lo reng em?
Source : The Hindu 24/5/22;
The Tribune 22/3/22; The Tribune 28/6/22
- Huna Kawlvawm