Written by
CT LALRINAWMA

ENG MIZE PU NGE I NIH A, ENG KUMBI CHHIARAH NGE I LO PIAN VE LE? (I mizia leh midang mizia hre thiam la, hruaitu ropui nih tum rawh!)

Barack Obama'n, " Yes! We can" tia "danglamna" (change) thupui a rawn au chhuahpuia mipui hawiher leh sukthlek tidanglam a, mihang (Black American) pa in White House a rawn luah leh Politician ni ngai lo, real estate tycoon/ billionaire Donald Trump-a ten khawvela dinhmun pawimawh leh thiltithei ber nihna chelha White House an rawn luah kha thil mak a ni hauh lo. Danglam mek khawvelah kan cheng a nih tih tilang chiangtu mai an ni!

Obama chu kum 47 mi niin, Trump chu kum 70 mi a ni thung a, khawvel ram danga ram hruaitu ni turin upat leh naupan, kum bi tam leh tam lohin kawngro a su thui lutuk lem lo niin alang. US Presidents mi 46 zet kum chu chawh rual (average) a lakin kum 55 ang vel an ni. Mizo hnam bikah erawh chuan, pawl hrang hrang dinhmun enin, kum (age) biin hmun a luah thuk hle.

Mizorama kan hruaitu tam berte chu 'Rambuai Generation' apiang leh seilian, kum 60 chung lam an ni deuh vek awm e? Chung miten Mizoram an hruai chu hun lo kal zel tura ṭhangthar (new generation) te tan ṭhanmawh bawk leh hmasawnna daltu an ni thei mai ang em? Hruaitute chu eng mizia pu nge tih leh, nangmah ngei pawh i nihna leh i mize put zawng hriat nan a hnuaia McKinsey & Co., USA ten kum 2018-a hunbi (generation) apiangte dinhmun an lo zir a, an chhui zauna ṭhenkhat chu, tawitein i han bih chhin teh ang.

Kan pian kumbi (generation) a zir zelin, kan sukthlek leh hawiher leh theihna (potential, calibre) thui tak hrilin, a phochhuak a ni:

(1) 1883-1900: Lost Generation

(2) 1901-1927: Greatest

Generation/ GI Generation

(3) 1946-1964: Baby Boomers

(4) 1965-1980: Generation X

(5) 1981-1996: Millennials

(6) 1995-2010: Generation Y

(7) 1997-2012:

Zoomers/ Generation Z

(8) 2010-2021: Generation Alpha

A chunga kan han sawi tak, khawi kumbi (generation) eng berah emaw chuan, tuna he thuziak chhiartute leh mahni phak tawk level ṭheuha hruaitu nihna (leadership) chelhtute kan kim vek a ni. Khawi generation berah khian nge i lo pian a, i lo awm ve mek le?

Heng ṭhangkhat lian kumbi (generation) a piangte hi rilru sukthlek inang lo ṭhiau mai, ni tin dawhkan khata chawhlui kilhovin chengho mah ila, kan khawvel thlir dante chu a thuhmun lovin, "Lei leh Vana cheng ang" hial a danglam daih a ni thei a, mahse, chung mite chu kan thawk tlangin hunbi inangah kan cheng za si a nih hi.

Mizoram bik han thlir zuai ta ila: Tuna hruaitu tam ber Politics, Social, Church leh NGO's angah pawh, 'Baby Boomers' an tih khi an tam berin alang. Chungho chuan an generation hnua piangte chu bawm khatah, beram huang khatah min khungkhawmin, min hruai ta a nih chu! Kan khawvel thlir (worldview) dan te, kan nunin a tawn hriat (life experiences) inang miah lote chu, tunlai khawvel danglam leh chona hrang hrang min hmachhawn pui ta ṭhin a ni. Hruaitu ṭha chuan kumbi inkar (generation gap) zau pawh, ṭha taka hna thawkho thei turin a kaihruai thiam ṭhin.

Tuna Mizorama kan hruaitu zahawm leh ropui tak tak, kan khawtlang (society, party, church)-in hruaitu mawhphurhna kan pek a, kan chelh tir leh vawn tir mekte chu an kumbi (generation) a zirin, an chunga rinna leh beisei dan tawk kan thiam loh chuan rilru hahna tam tak min siam sak ṭhin ang. Anni pawhin anmahni nihna leh theihna an inpawm thiam loh chuan, hmasawn zawngin ram leh hnam leh pawl an hruai thei tak tak ngai lovang. Vawiina ṭhalaite leh nimina mipuite chu kan danglam daih a ni.

GEN-Y (1980-1995) LEH GEN-Z (1996-2010) INKARA PIANGTE DANGLAMNA ṬHENKHAT CHU!

Generation-Y (Gen-Y) an tih, kum 1980-1995 inkara piangte chu, khawvel inpumkhatna (globalization) in a hrut rual, ei leh bar intodelhna (economic stability) hnuaia seilian, Internet khawvelin a zawm a, a thlun/phuarkhawmte an ni a. An hawiher leh sukthlek (behavior) chu Globalist, Zawhna nei reng mai, mahni inring tawk leh inngaihtuah mi (oriented to self) an ni. Benga hriatna satliah mai ni lovin, thil tawn hriat (experience) ngei an duh a, Festival leh zinveivah nuam timi leh thil awmze nei tak (flagships) a kalpui duhtute an ni.

Generation-Z (Gen-Z) an tih, kum 1996-2010 inkara piangte erawh an zia a danglam ta daih! Thil awmze nei (mobility) a tih duhna leh thil nihna tak (realities) hmuh duhtu an ni. An ni tin nun chu Social Networks leh Digital thlunzawm, sawifiah chiam kher lova inhre pawh duhmi, tuipui zawng atchilh, a huhova khawsak nuamti (communaholics), inbiakna (dialogue) tuipui, thil nihna tak (realities) hre duhmi, danglam bikna (uniqueness) duh a, tawpchin nei vaklo (unlimited) leh kal phung duhdan (ethical) neia kal duhtu an ni.

Hetiang hian mi ṭhenkhat chuan an kumbi (Generation) pian dan azirin an ngainat zawng a danglam a ni, an ti bawk:

(1) Gen-Z ho, kum 1995-2015 inkara piangte chuan thawmhnaw pawh Jumper hain, sam tiphir (spike) leh sam rawng thlak (hair color) an uar hle.

Gen-Z hote chu kum 1996 hnua piang niin, anmahni ngei hmanga thiltiha hmuhchhuah duhtu an tam chho hle, he Gen Z ho zinga mite hi Generation of Pragmatists ti pawhin an sawi a, eizawnna thilahte mahnia tihduhna leh remchanna zawngtu (self starters, self entrepreneuers) an ni tlangpui a, anmahni tana remchang hna zawn nuamti mi, niin an sawi. Gen Z te hi Internet-ah nasa taka innghatin, digital pioneers an ni a, "Entrepreneur Generation" tiin an koh bawk thin. Millennials ho aiin Gen Z hote hi rualelna lam (competiveness) an uar tih a ni. Heng Generation-Z apiangte hi Generation thalai ber (youngest) anga sawi an awm.

(2) Millennials ho, kum 1980-1994 inkara piangte chuan khabe hmul zuah deuh chhap leh tarmit dum vuah te an uar tlangpui. Millennials ho hi Generation-Y tia sawi tho an ni a, ṭhenkhat chuan kum 1977-1997 inkara piangho sawi nan an hmang bawk.

(3) Generation-X ho, kum 1965-1979 inkara piangte chuan nghawngawrh (necktie) deuh thlip thlap leh kawrchung hak an uar tlangpui. Gen-X hote hi thenkhatin True Generation tih leh Me Generation tiin an koh bawk a, engkim hriat an duh thin. Ei leh bara intodelhna (economic prosperity) an nei a, mahni inngaihtuahna (focus on self) an nei nasain, ngaihdan (idealistic) mumal tak leh midang dodal (confrontational) uarin, an thil thlir dan (point of view) thlak an harsat, an ti.

(4) Baby Boomers ho, kum 1944-1964 inkara piangte chuan T-Shirt nghawng nei, tarmit fim bun leh chal lang an uar tlangpui, an ti. Baby Boomers zingah khawvel huapa ngaihdan (ideology) ṭha tak tak nei an awm nual ṭhin, an ti.

Post-Modern Age hnuah Computer Age aṭangin, Globalization khawvel aṭanga Age of Digital Revolution lutin mipuite chu tunlai khawl thluak thiamna (technology) hmanga inthlunzawmin, khawtlang nun, zirna leh mita hmuh theih thil (social, education, visual) hmanga thil nihna dik tak hriat an duh tawh a, chung mite kaihhruai thei turin, ṭhanghlui (older generation) te chu an inbuatsaih a ṭulin, a pawimawh ta a ni.

Nigel Cumberland chuan, heng kum hunbi (Generation) ruat inkara piangte hrethiam turin, rilru inhawng (open mind), hrethiam tura thlithlaina (observing), hriatthiamna (understanding), an rilru sukthlek (mindset) leh an thiltih (actions) te chu uluk taka zirsak an ngai a ni, a ti (ref: 100 Things Successful LEADERS DO, pp. 184-185). Tunlai khawvela ram leh hnam, pawl hruaitu turin, eng Generation-a piangte khi nge ṭha ber ta ang le?!

- CT LALRINAWMA