Written by
R Lalchhantluangi

Sainik School, Chhingchhip-ah ṭan a ni ta

Chhingchhip khuaah Sainik School a ding ta luah mai. Mizoram tan chhinchhiah tlak a ni. A campus-ah hian tuichenna te, infiamna zawl zau te, helipad leh infrastructure ṭha pui pui a ngir khup mai le! Sikul naupangte an vannei bik ngawt mai. Principal Varun Bajpai leh India ram state hrang hrang aṭanga lo kal thawktu 20 te chuan sikul naupang 60 te nen academic session hmasa ber an ṭan ta. Thawktu leh naupang lut hmasa berte hi he school ṭhatna tura sulsutu pawimawh tak an va ni tehlul em! Sainik School alo awm theihna tura tha thawhtu zawng zawngte fak tlak an ni tak meuh meuh.

Sainik School tia kan hriat lar hi Sainik School Society, Ministry of Defence hnuaia enkawl a ni a, Sena Bhawan, New Delhi-ah hmunpui neiin an awm a ni. Sainik School ṭangkai dan tur mitthlain kum 1961 khan defence minister VK Krishna Menon chuan defence ministry hnuaia awm turin Sainik School din hi ṭul tiin bul alo ṭan a. Residential school niin Central Board of School Education hnuaia awm (affiliate) a ni.

Mizorama Sainik School hi India ram pumah 26-na a ni a. North East India-a a 4-na a ni. Medium of instruction hi English niin pawl VI aṭanga pawl XII a zir theih dawn a. Mipa naupang tan chauha luh theih sikul ala ni rih. Naupangten pawl XII an zirchhuah hian NCC B Certificate an nei tlangpui a. Chhut dan chuan kum tinin India ram chhunga Sainik school hrang hrang aṭang hian National Defence Academy (NDA)-ah mi 130-160 tir lut ziah ang an ni. Infiamna chi hrang hrang leh zirna kaihhnawih thil chi hrang hrang ngaihpawimawh ber a ni ṭhin. Sainik school aṭang hian mi naran tan pawha quality education dawn theih tura duan a ni a. Principal hi service officer tur niin colonel rank ni tura ngaih a ni bawk.

Chhingchhip khuaa Sainik School a lo awm dan tlangpui hi a ngaihnawm riau mai. Kum 2002 tir lam khan Mizoramah Sainik School dah tur a nih thu chanchinbuah Chhingchhip Village Council chuan an hmu a. Chutihlai chuan Mizoram chhim, hmar, chhak leh thlangah te a hmun hma en mek a ni tih hriat niin Village Council sitting chuan Chhingchhip khuaa a awm theih nan inbuatsaih ṭul an ti a. Ram hectare 150 aia zau mamawh tur a ni tih hriain Chhingchhip khawchhung aṭanga chhak lam km 1-a awm ‘Rihte Ram’chu Sainik School atan an phal thu Governor hnenah an thlen a ni. Chutihlai chuan helai hmuna ram neitute hmin hna an thawk char char bawk a. Chhungkaw 38-in rem an ti nghal mai a. Ram pek hi thawh hnih a kalin a tawpah chuan chhungkaw 51 laiin Sainik School din a nih theih nan an ram chu phut let nei lovin an pe ta a ni! Helai ram hi tunhma deuha Garden Colony atana lo ṭheh tawh mimalin an chei zui bakah eizawnna nghet nei a an intun nun nana VC ten mimal hnena an pek te a ni. Tha leh zung, sum leh pai tam tak senga an lo enkawl ṭhin niin ṭhenkhat tan phei chuan an neihchhun ve tak tak te pawh a ni.

Hetih laia Mizoram Sainik Welfare Society director Col. John Zama chu Sainik school atana ram tawktarhte spot verification nei tura ruat a ni a. VC kaihhruaiin ke ngatin Pu John-a hian a fang chhuak vek a ni. August 27, 2002 khan khatih laia Mizoram Governor Pu AR Kohli chuan Chhingchhip Venghlun kawna amah lo hmuak a zawntu mipuite hnenah Mizoram Sainik School chu Chhingchhip khuaah dah a nih tur thu a puang a. Village Council President Pu HK Thangseia’n thinlung takin Governor thupuanah hian lawmthu a sawi zui a ni.

Sainik ram lai takah hian Rihte Kawn a awm a, chu chu agriculture link road-in a paltlang a, tun hma aṭang tawh khaw kar kawng lun tak, Chhingchhip chhehvel khuate kawngṭum a ni bawk. PWD pawhin a tirah agriculture link road mah ni se khawkar ber a nih hnuah hian enkawlin SA a dah reng ṭhin nghe nghe a ni. Khawtlangin ram an pek hi hectare 212 nia chhut a ni. Ram pe zau ber Pu Challianzinga hian 14 bigha - ngiau, coffee leh tung puitling hmun a pe a ni. Ram Petute Association leh Sainik Committee pawh fel taka din a ni a. Home Minister Pu Lalzirliana pawhin a hmun a tlawh ṭumin khawtlang hruaitute leh ram petute chu fakin a khuain a chhawr ber tur thu a hrilh.

October 2008-a Mizoram inthlanpui a awm dawn khan Congress party chuan an manifesto-ah Sainik School hi an telh a, ministry an din fel hnu lawk January 22, 2009-ah Chief Minister Pu Lal Thanhawla chuan Chhingchhip chu a han tlawh a, Mualmawi ramah Sainik View Point sak ṭan a ni nghal a. Hemi ṭuma Village Council president Pu C. Lianzuala’n, “Sainik School hi Mizorama awm turin Pu Lal Thanhawla hian, leiah chi anga lo intuh tawh van daifim tlain lei a tinem a thlai chi ṭiak thei lo a tiṭiak angin a tiṭiak dawn ta a ni,” a tih chuan mipui a ti hlim hle.

Reiloteah School sak dan tur chu ruahman zui niin nodal department atan School Education Department ruat a ni a. Revenue department lam pawhin land lease turin an buaipui nghal a. Hmasawnna hmuh tur awm zelin December 2011 aṭangin Home Department-in hnathawh hi a enkawl chhunzawm ta a ni.

Sainik School sa tur hian Hindustan Prefab Ltd., New Delhi ruat an ni a. Anni hian Prasad and Co. Pvt. Ltd., Hyderabad nena thawk dunin hnathawh an ṭan nghal char char a. A hmunhmate felfai taka zawh ni lo mah se kumin (2017) chhung chuan zawh hman tum a ni. Water supply hi Sainik ram chhuah lama tui kangchat lo Phaisen lui (Charsih luiin Phaisen a finna chiah), KM 12 vela hla aṭangin lak tum a ni. Nitin puitling pakhat tui litre 150 leh naupang pakhat litre 100 zel pe thei tura ruahman a ni a. Power supply pawh Chhingchhip Power Sub-Station aṭanga thlun zawm tura ruahman a ni. Chhingchhip khaw chawm turin Sainik compound pawnah water tanky siam a ni tel dawn bawk. Agriculture link road, Sainik ramin a chhungkhung tak hi metre 800 vel laia thui a ni a, hemi thlakna tur km 1.5 vela thui kawng thar siam tum mek a ni bawk.

November 4, 2016- a Sainik School Society-in Chhingchhipa Sainik School sak mek an endik khan sawrkar hmalakna ṭha an ti hle a; Government of India, Ministry of Defence chuan kumin (2017) aṭanga academic session hmasa ber ṭan turin phalna a pe ta a ni.

Mizo naupangte ram venhimna lama thawktu (armed forces) an lo nih ve theih nana zirlaite kaihhruaina leh tahhriamna tur Sainik School chuan 2017-2018 session a ṭan ta! Seat-ah hian 67% chu Mizoram tana ruahman a ni a, batch hmasa ber turin written exam (All India Sainik School Entrance Exam (AISSEE) behchhanin), medical examination leh interview paltlang naupang 60 thlan an ni a. Zirlaite hi Mizoram sawrkarin scholarship ṭha tak a pe dawn a ni. Hetihlai hian Sainik School, Imphal-a Pawl VI-a Mizoram quota awm ṭhin chu a tawp thung dawn nia hriat a ni. Kan ram ngeia Sainik School lo awmah hian kan fate luh tir nachang hriain i hmang ṭangkai ang u!

Mizoram Sainik School awm tura tha thawhtu lian Sainik School Society, Sainik Welfare and Resettlement of Mizoram, Mizoram sawrkar leh Chhingchhip khawtlang te an fakawm hle!

- R Lalchhantluangi