Written by
- Joseph L Ralte
Heti zawng hian sawi ila, kan man thiam ang Covid 19 do let kawngah China-in India a pui dawn
Covid 19 a rawn ṭaidarh hnu February ni 26, 2020 khan India chuan China puih nan ton 15 zeta rit - Gloves te, masks te, damdawiin hmanrua chi hrang hrang chu sipai thlawhna-in Wuhan-ah a thlawhluhpui a. Sipai thlawhna lo let leh hian India mi tangkhang mi 112 zet a rawn phur haw nghe nghe a nih kha. Hei hian China a tilawm hle a, China foreign ministry thupuangu Geng Shuang chuan India hnenah lawmthu ahrilh nawn a. Covid 19hri leng dona-ah hian China chuan India a pui dawn a. China-in tawnhriat a neih leh thiamna a neihte hmangin India puih a tum thu a puang ta a ni.
Chinahian January 23, 2020 aṭang khan nasa eltiangin Covid 19 hrilenghi a do let a. Tun chawlhni ni 22/3/20 khan positive case thar a neih loh thu leh a hrik kai tawh mi 9 erawh an thih leh thu a puang a. Hripui vei mi 81,093 zingah thi zawng zawng zat chu mi 3,270 an nih thu China National Health Commission chuan a puang a ni. Hubei province pawh kharkhipna sut a niin Wuhan khawpui pawh nunphung pangngaiin an awm leh tawh tih an puang bawk.
Engtinnge China-in Covid a do rem theih?
February ni 28, 2020 aṭang khan World Health Organization (WHO) team mi 13, mithiam rual, hrileng lama thiamna bik nei (epidemiologist) te chu Chinese sorkar chuan anmahni scientist rual mi 12 te nen a huhovin zirchianna a neihtir a. Chu team chuan China khawpui lian zual Beijing, Shenzhen, Guangzhou, Chengdu, leh hrilen tanna Wuhan tlawhin hospital, laboratory, company office, rannung zawrhna hmun, rel station leh tualchhung sorkar office hrang hrangte tlawhin thil awmdan an zir a ni.
WHO thuchhuahin a tarlan danin China sorkar-in sawisel leh dem hlawh hlau miah lova mi maktaduai 50 chenna Wuhan khawpui leh Hubei province January ni 23, 2020 aṭanga khar a, tlawhpawh theih lohva a siam hmiah mai leh mipui intlawhpawh loh (social distancing) a puang chu China ram khawpui danga a darh lohna chhan lian ber a ni tih an hmu a. Mahni inringhlel leh inringhlel lote pawh mimal inpekna-in an inkhung hrang (voluntary self quarantine) a. WHO team hotupa Bruce Aylward-a chuan “Kan kalna apiangah mitin maiin mimal mawhphurhna nei leh tihtur neia inhriatna (sense of responsibility and collective action) an nei vek a, indo tura inbuatsaih angah an inngai a, chu chuan reilote chhungin hripui a hnehtir thei a ni,” a ti.
Social Distancing chu eng nge ni?
World Economic Forum-in “Center for Disease Control and Prevention” thuchhuah a sawichhawn dan chuan mihring leh mihring 6 feet emaw 2 meter vela inhlata awm a, punkhawm luih luih loh hi “social distancing” chu a ni, an ti. Harsa lo hlea ngaih a ni a, mahse khawvel ram tam takin an thiam tlat lo. Lockdown leh Social Distancing chu inhremna leh inkhuahkhirh luihnaa ngai tlat an awm la reng mai hi a pawi hle a ni, a ti. (Kan rilru thlak a ngai a nih chu.)
Center for Disease Control and Prevention chuan China sorkar political system anga mipui thuawihna kan neih a. Dik taka ram pum puiin he social distancing hi kan zawm that chuan hrileng inkaichhawnna a dangchat thei a. Inkaidarh zel tur (chain of transmission) a timuangin a titawp thei a ni, an ti. A hri veite hian an vei hnu ni 5 -10 thlengin an vei tih an inhrelo tlangpui a. An hriat chhuah meuh chuan alo tlai tawh thin a ni, a ti bawk.
Tun dinhmunah hian “Social Distancing” chu kan invenna leh a hri leng zel tur kan danna awmchhun ala ni rih. He hripui thahna damdawi hi thla 12 - 18 velah a awm thei dawn chauh niin a lang a. Khawvelin kan tih theih theuh ti ila, mimal mawhphurhna nei leh tihtur neia inhriatna (sense of responsibility and collective action) kan neih theuh hi hmang ila. He hripui hi I ngam ang u.
Sources :
1. https://www.livemint.com/
2. https://www.sciencemag.org/…/china-s-aggressive-measures-ha…
3. https://www.weforum.org/…/2020/03/social-distancing-corona…/