Written by
Lallawmkima Renthlei (Elkea)

Result chhuak hlimte tana rahbi pawimawh

Naktuk maia kan ram hruaitu turte in la nih dawn avangin ngun taka chhiar turin zirlaite ka ngen a ni. “’Eng line’ ah nge kal tur a, eng ‘subject’ ber nge ka lak dawn?” tih chu i zawhna lian ber a ni mek ang a. Hei erawh hre reng turin ka chah duh a che.

A hmasa berah chuan, khawi ‘line’ ah pawh kal dawn la ‘subject’ harsa leh awlsam bik a awm lo tih hi chiang takin hre phawt la; subject nep bik leh ropui bik lah a awm hek lo. Nu leh pa tam tak leh ziritirtu tam tak thurawn dik lo ‘chumi khami chu zir rawh’ an tih bur ṭhin ang kha lo ngai puithu vak suh la. A pawimawh ber zawk chu, eng ang mizia nge i put a, eng lam hi nge i tui zawng te hre hmasa ang che.

A bikin pawl sawm chin ngat phei chu midang thusawia la innghat nasa tak ‘dependent variables’ chauh in la nih avangin, ziritirtu te’n thiam taka an sawi chu a dik ber emaw ti mai rual in ni hlawm a. Fimkhur takin i ‘decision’ siam khan damchhung a nghawng dawn tih hria la. Arts stream a ni emaw, Science stream leh Professional line pawh nise, i zir hma khan mi tam takin an lo zir tawh tih hria in, midang aia i chungnun theihna tur leh, eizawnna tlak pe thei tur che thlang thiam turin ka duhsak tak meuh che a ni.

Tin, tuna i ‘mark’ hmuh kha i hma hun hril ta dawrh tur pawh an ni hek lo. I mark hmuh tlemna ber pawh nise, i thiam zawng tak leh i tui berna a nih phawt chuan i hlawhchham hauh lovang tih ka sawi ngam a. I ngaihsan zawng ringawt kawng zawh a, ‘social status’ thlir ringawt lovin, nangmah pawhin i thiam zawng tak kha thlan thiam a ṭul hle ang. Mite hmuh dan che leh i inhmuh dan piahah khan i nihna dik tak ‘core identity’ kha hre hmasa turin nangmah ngei khan ṭawngṭaina nena i rilru sen a pawimawh a nih chu.

Chumi kawng chu huaisen taka i zawh theih nan i kalna lama lo kal tawhte thurawn ngaihven la, i ngaihsan tur zawng ‘role model’ fel takin thlang thiam bawk ang che. Hei hian nasa takin i zirnaah a pui dawn che a ni. Khawvel thar i rap dawn a ni tih hriain, i nih ngai loh ni tura ke pen i nih chuan, i tih ngai loh tam tak pawh tih tur i nei ve ang.

Eng pawh zir la, i tum tak (ultimate goal) thleng turin i kalkawngah hlawh­chhamna tam tak i la tawk ve ngei ang, chumi hunah chuan i tum thlah lovin, i beih dan (strategy) erawh i thlak fo a ngai ṭhin ang. Tichuan, chawl lova beidawng lote hi a ni, hlawhtlinna par tlan ṭhin te chu, tiin i la lawm veng veng dawn nia.

- Lallawmkima Renthlei (Elkea)