Written by
CS. Vanlalthara

KAN ṬHANMAWH BAWK ZINGA BAWK PAKHAT...

Kan ram kalphung kan han thlir la, tam tak an lungawi lova, kan politics kalphung te, kan khawtlang nun te leh kan sakhaw kalphung te mai piah lamah kan sawrkar kalphung te pawh hian lung a tiawi lo fo reng a ni. Lungawi lohna khawvela cheng ni reng mah ila thil chhia tih duh avanga kan laka vuivaite laka chhuanlama hman erawh sual a ni thei daih thung.

Kan ram kalphung ka phak tawka ka thlir ve chang hian kan kal dan fuh tawk lo tam tak zingah kan Promotion Rules hi thlak danglam ṭulin ka hre ve ṭhin. Thiamna a sang a, awlsam zawk, ṭha zawk a chhuak thar zel a, chung thiamna sang zawk leh ṭha zawk zir chhuaka tling zaka sawrkar hnaa lutte aia vangvat kaia kaisangte thuneitu zawka an awm thei tlat mai hi kan ṭhanmawh bawk pakhat niin ka hre mai mai.

Ṭhangthar zingah mithiam tam tak an chhuak zel a, line hrang hrangah mi thiam tak tak kan nei zel zul hlawm tawh a. Sawrkar hnaah an han lut a, thiam zawk leh a ṭha zawk te a lal lo zawk, a thunei lo zawka an awm avangin an aia thiam lo zawk leh thil hre lo zawkte thu thu-a kal a ngaih chang a awm fo ṭhin. Kan sawrkar kalphung, policy chhe mi, ngaia kan neih tam tak, ṭha lo si, ṭha anga kan kalpui tawhin a chhum hmin tawhte thuin an awm a, a tira an rilru kal dik sa leh dik taka thiltih an duhna thinlung chu khuareiah a lo tuiek ve leh nge nge ṭhin.

Ka thu tu'n huatah lo la lo se, Diploma holder te pawh a sang thei ang bera an kaisan theih avangin an hnuaiah lehkhathiam, hna thiam leh naupang zawkte an awm lo thei lo a. Dik taka tih tum eng ang mah se, an lo sahuai thing vawn ngheh bur tawh an kal dan phung pangngai hmanga an pu ten an khalh tlat chuan an tan tihngaihna a awm lo fo. A ṭha zawk leh dik zawk an hriat reng pawh hmang ngam lova an awm fo avangin hna a chhiat phah fo reng a ni. Thuneih chaka an tuihal na chuan an aia thiam zawk leh chang kang zawk thu pawh chu an awi duh malek hlawm lehnghal. Mahni insawi thiam nan chauha a hminga thurawn la ve ringawt, 'mawl zawh poh leh mahni thu duh a na ting mai a ni' tih thufing tidiktu ni awm fahrana a tawpa mahni thu lo chu engahmah ngai lawi si lo te hi kan senior officer zingah hian hlui tam fe daih an awm a. Hengte hian hna an tikhawlhkham a, kan infrastructure tam takin a nih tur ang a nih loh phah fo a ni.

'Chutiang a ni lo...' tia hotute hnial

ṭalh ṭalh ngam lah chu misual denhlum tlak thawthangah an la chhuah zui zel bawk si. 'Ṭhangthar ho hi alawm..." kan ti teh chawk a, a dikna chen a awm laiin rual u zawkten min kaihhruai dan dik loh vanga kan ramin a tawrhna hi a tam zawk ang em tih hi zawhna awm thei a ni chiang mai. Office-ah han lut ila, dik tak chuan ṭhalai zawk leh naupang zawkte hi a fel hlei hlei an ni zawk tlat. Biak ina thusawi dur dur, khaw har in kal taima fu fu te hi a biak hrehawm ber ber an ni zawk hlauh thung. Sum mena meng, sum duh tak takte hi ṭhalai zawkte aiin upa lam hi an ni zawk fo bawk. Mi bill buaipui tura sawrkarin a rawih ni na na na-a 'Bill buaipui man...' la duh ṭal zingah te hian upa lam hi an tam fe zawk tlat a ni. Chungte chuan ti ti nikhua-ah an thusawi nuihzatthlak vak loh pawh nuih pui turin ṭhalaite an han phut rilru ti tih ngam tlat zel hi kan kalphung thlak ngai ber a ni. An ngaihdan zawm lotu chu ACR an han ziah chhiat sak ngawt a. Mahni insawi thiamna tur zawngin an rilru pawhin a pawm bik miah loh tur chhuanlam an han siam zui ta ṭhin lehnghal.

"Administration-ah a upa zawk nge nge chu an ṭha" tihte hi chhuanlam tlingah kei ka pawm lo tawp mai. Ka hmuh phak tawk leh hriat phak tawkah hetianga vangvata kaia kaisang, thuneihna ruihchilhho ai chuan direct recruit-a lut, ṭhalai zawk leh thiamna lamah pawh sang zawkte hi an fel zawk fo. Tih tur awm loh pawha mahni room-a tawm churuk, ṭul mang hlei lova bell hmet ri sek ho hi conferred an ni duh chawk a, Officer te nau aṭanga kai sang an ni duh chawk bawk. Director, Chief Engineer Secretary etc pension chhuak turte hi an sum hrawm a na duh viau te an la ti leh ta nghal! Tak tak ni maw?

Kan han sawi ta ṭeuh a, kan thu sawite hi thu dik ni mah se ṭawngkam hman chungchangah kan duh tui nep deuh hlek a nih pawhin min lo hrethiam ta ula. A thlak danglam dan turah ngaihdan leh ruahmanna chu he ka dawhkan hnawk tak bula chair ṭha mang lova ṭhu chung hian ka lo nei ve mai mai a. Sawi lan tlak phei zawng a ni vek lo mai thei. Tunlaiah hna lak kan fimkhur chho ta viau a, an lak dan level aṭangin an promotion hmuh theih dan tur tawp chin siam sak ni se. An an la pension loh avang ngawta Director tir kher loh te, Chief Engineer tir kher loh te hi a ram pum huap ang chuan a fuh zawkin ka hria a. Seniority kan dah pawimawh lutuk te pawh hi a fuh vek kher lo te hian ka lo hre ve mai mai bawk. Tin, Sub Division level aṭanga ram pum huapa kan inkhaidiat dante pawh hi ennawn a ṭul hle hian ka hria a.

Engineer line bikah lo sawi ta ila, kan hriatthiam tlan vek theih tura mawlmang nia ka hriatin sawi ta ila; JE a an lut a nih chuan a sang berah SDO bak kai san theih loh tawp mai se. SDO a an lut a nih pawhin SE chinah tawp hmak mai se. An hlawh pun chhoh danah Seniority kan la ngaipawimawh thei tho a nih chuan a la ṭha tho lawm ni tihte hi rawtna atthlak tak a ni ang em?

Ka ngaihdan hi thlirna tlang dang aṭang chuan ngaihdan mawlmang leh nuihzatthlak tak a ni thei a. Chumi hre chung chung chuan 'zah fakah lu em a chhum lovang chu..." tiin ka han pau ve leh ta hluah a nih hi.

- CS. Vanlalthara