THIRD FRONT AN TLAI TAWH EM
MLA inthlanpui kan hnaih hian sorkar lai paih tumna boruak hi a sang viau ṭhin a. Zoramah chuan Congress ni lo, MNF ni lo te inhlawm khawm khawm a Sorkar ṭha zawk siam duhna boruak a leng ṭhin. Nikum khan Third Front a pian ka ring ta lo tih thu ka rawn ziak tawh a. Kuminah hian an han tuituah leh a, lo piang ta pawh nise 2018 a sorkar siam tur chuan an chak hman a rinawm rih lo.
Sorkar dinglai ninna hi a kal hret hret a, Assembly Session neih zawh tak boruakah phei kha chuan an tlak mai ring an pung sawt niin Aizawl ti ti ah chuan a hriat theih a. An tla ngei ang tih erawh chu ala sawi mai theih loh. A chhan chu sum bawm an kutah a awm rih tlat a, an inti hausa hman hlawm viau hmel bawk nen mipui rilru a chawlawl tawh nen, beih fe chu an ngai ang.
Kum 2015 aṭang daih tawh khan heng, ZNP, MPC, PRISM te hi intelkhawm tawhin CM tur pawh chiang nalh sela chuan an beiseiawm tur hi a ni a. Mahse nikum thleng khan thusawi thiam (orator) tak Pu Duhawma khan Congress a thawhpui ngei dawna rin theihin boruak a siam a. Hetia kumina Congress an nek leh ta salh salh hian amah mimal boruak chu vawrh kang deuh mahse Congress thlakna ni tur khawpin mi tam takin an beisei pha lo.
PRISM-in kum 2018 inthlan kan chuh dawn an tih chu April thla kha a ni chauh mai a. A malin nge an chuh dawn ZNP, MPC, adt. nen pawl khatah an inchhungkhawm dawn a la hriat ta chuang lova. Vanglaini editor Pu K. Sapdanga’n India ram State danga mite chet dan te sawiin a la tlai lutuk lo tih thu Vanglaini-ah thiam taka a han ziak chung pawhin boruak a la kal vut vut thei lo.
Sorkar lai ningho tana belh tur pawl thar an la hmuh miau loh avangin eptu Party lian ber MNF ah deuh hlir an lut lo thei lo a ni. Chuvangin, tih ṭhin dan pangngaiin Congress hi thlak a ngai dawn a nih chuan a dawt Party lian MNF ah an bei mai dawn niin a lang ta.
Hmanni lawk kha chuan Party anga sawi theih 3 vel chu an intelkhawm dawn ni awm tak a ni a, hei hian ṭhatna a nei. Pakhatnaah chuan Party lian pahnih MNF leh Congress te hian inenfiahna tur an nei tih an hriat phah ang. Congress emaw MNF emaw aia ṭha sorkar siam duhna rilru hian a lantir chu mi tam tak mamawh an phuhru zo lo tih hi a ni. Chuvangin, an tlin tawk lohna laite in hria a, Party insiamṭhat a ṭul hle a ni.
Hman deuh khan hetianga inthlan dawna boruak siam ṭhinte hi Pu Duhawma ngei hian “Buh tuh si lo, hlo thlo peih bawk si lo, buh seng huna tlem em nena lo thawk chhuak ve ngawt ang an ni e” a ti a. Vawiinah chuan chutiang ho te nen chuan buh seng ho an tum chu a ni ta a, eng tak ang rua maw?
Zoramah hian thawhthut Party hian sorkar an siam mawh hle. Issue ṭha tak a awm te a nih loh chuan MLA Election a zova an zuzi leh mai ṭhin. Indian National Congress hi 1961 vela din ṭan a ni a, 1984 ah an sorkar chauhva, chu pawh chu MNF Remna Policy boruak vang chauh a ni. MNF pawh Pathian leh kan ram tan tiin kum 20 an rammu a, fumfe deuhva an sorkhar chu 1998 kha a ni; kum 30 hnuah an sorkar kan ti thei ang chu.
Tichuan tuna pawl thar ang deuhva inhlawm tum te pawh hian 2018 mai tinzawn lovin kum 15 te chu a rei lo berah an beih peih a ngai ang. Inthlan zawha zuih chho mai tur an nih chuan ding lo law law sela, Congress emaw MNF emaw te hi siamṭhat tum mai zawk sela tun dinhmun atan chuan a fuh zawk maithei.
Arvind Kejriwala anga boruak thar han siam thei an lo chhuak a nih chuan thil theih loh phei zawng a ni lo. Tuna hruaitu tur awma kan hmuh chin te hi chu hmuh dan tawk kan nei deuh tawh a, MLA 21 nei tur khawp chuan kan beisei rih lo niin a lang.
PRISM-in corruption nasa taka an do leh an phawrh chhuak ṭhin hi chu a ṭangkai ngawt mai, an fakawm thlawt a ni. He role hi tu pawh sorkar se, thawk zel rawh se. Sorkar dinglai pawh hian nasa takin an fimkhur phah a, mipuiin a hlawkna kan tel nasa ngawt mai.
Thuneihna chang tawh PC te, Congress te, MNF te pawh hi engmah thawk lo zawng an ni lo. Brig. T. Sailo khan six basix needs a tlangaupui a, kum 5 chhung khan theihtawp a chhuah a, sawiselbo ni lo mahse a hnathawh kan tel viau a ni.
Congress kum 20 sawrkar tawh pawh hian eichawp Politics chu an ti ve hle a. Tun hnaiah sports lamah hma an la chak viau te pawh hi fak an phu ve na, duhdah taka zu an zuar leh kawngchhia an ngaihthah leh high level corruption ti nasa viau anga lo lang ta hian an hmai a tibal ta em a. Kumin chhoah hian an mualpho chho ta emin Assembly House-ah te Zoram, Kristian mi ni thupte rilru an tinain an lal rei ta a. An lo chapo ta deuh a nih hi tih turin an awm mai pawh a. A lala lal rei na na na chuan ram hna chu an thawk ve nual bawk a ni. Chhe lailet der zawng an ni bik love. Thlak erawh chu an hun a ni ang an tawng duh dah ta em mai.
Chutiangin MNF te hian hnam rilru an tuh a, an sawi ang diak diakin awm bik lo mahse mahni kea ding tur zawnga Mizo rilru an tuh hi a hlu hle. Tin, kum 10 an lal chhung khan Aii puk, cheng nuaih 4 vel emaw lek thil leh tuirial compensation-ah an hminghliau deuh ve tih lohah chuan, heng Durtlang kawng, CH Chhunga Bus Terminal, CH Saprawnga Truck Terminal, Millenium Centre, World Bank Road, New Capital Complex leh thil dangte an thawk ṭeuh va. Serlui ‘B’ pawh an siam zo ṭhak a, Mizorama tuikhuah hman theih tawhah chuan MW pe chhuak tam ber a ni nghe nghe a.
Tuna President Pu Zoramthanga hi experience a nei ṭha a, ṭawng a thiam a, a zaidam em em a, mimal taka mi beih a ching lova, MNF hian Unit 1000 chuang an nei a, tunlai tak phei chuan central sorkarin a ring viau mai a. Myanmar, Bangladesh-ah te a kal a, rin a hlawh viau a ni. Tunah Central-ah BJP chak takin a sorkar mek a, Mizo Kristiante tan Party anga han BJP thup chu a tih chi si lova, sorkar anga Modi-a thawhpui thei state sorkar chak tak a kalpui thei hruaitu kan mamawh lai a ni a. Chutiang atan chuan Pu Zorama hi a ṭha ber rih mai awm mang e a tih theih.
Chuvangin, MNF ni lo Congress ni lo sorkar tir tum hi a ṭha lo ni loin an tlai tawh deuhah mi tam takin an ngai ang. Thiam taka mi va sawisel bawrh bawrh hi chu a har lo, ngaih pawh a ngaihnawm. Kan sawisela te aiin kan ṭha dawn em? Thil ṭha kan duh chu kan ti thei ngei ang em tihte inen fiah a ngai a.
Pu Hawla hian nasa taka beih a tawk a, Pu Rama pawh hian a tawk tho mai. Pawl thar lo piang tur hruaitute pawh MLA an han chuh dawn chiah anga pawl dang leh mimal taka beih an tawk ngei ngei dawn, chu chu an dawl zo ang em? Belhchian an dawl ang em? Ram pumah Unit 1000 te tal an din a ngai ang a, chung Unit te pawh chu OB khawp lek lek nilovin mwmber tam fe fe nei an ni tur a ni a. Chutilo chuan inthlanah beisei aiin vote hmuh tlem a awl. Mi tam tak lah hian tha mahse an Sorkar zo chuang lovang tiin an vote duh tlat thin lo.
Chutichuan nakum (2018) ah hian an ṭha emaw ṭha lo emaw Congress hi mipuiin an la kham lutuk loh chuan an sorkar leh ang a, mipuiin an lo nin tawh chuan MNF a sorkar ang tih hi mi tam tak rin dan niin a lang. Third Front pawh an ding tak tak a nih chuan 1972 a MLP ang deuh khan rin aiin vote an hmu ṭha ang a, MLA erawh an tam lo ngawt ang. Kei chuan mimal takin goal lian deuh ka nei.
1) UNO Resolution Sept. ni 13, 2017 tih puitlin
2) Power a intodelh tura tih tak zeta beih
3) Chaw a intodelh
4) Kawng ṭha leh zau nei tura hmalak
5) Kan ram leilung hausakna kan ta a nih tak tak theihna tura beih.
6) Kan ram lui sa mumal taka humhalh leh mipui tana hlawk tura ruahman
Hei hi Parliament-in Dan a siam Act No 2 of 2007 leh Article 371 G leh UNO resolution hmangin a theih a ni. Kum 2002 September thla khan India PM Atal Behari Vajpayee khan Pakistan sorkar UNO-a a beih pahin, “Punjab aṭanga North-East thleng hian mi tuten emaw, hei hi ka ram a ni tia UNO dan anga hma an lak chuan India leh khawvel hian kan dodal thei lovang” a ti a nih kha. Kan ram hruaitute leh mipuiin kan beih chuan tharum thawh lovin kan independent thei tihna a nih chu. Mahni kea ding tur zawnga hma la tur party apiang i vote ang u.
- Rualkhuma Hmar