Written by
Rempuia R. Lûtmâng

ṬHA VE DEUH ASIN

Thil pahnih chauh kan sawi ang. A hma­sa zâwkah chuan, “Luattuk hi a dik lo, luat tih mai a tâwk” ti ṭhin an awm a, sawi zui a ngai. Mi ṭhenkhat chuan ṭawng dik loh hriat theihna thlarau an chang ṭhin a, miina an hman ṭhan reng reng te hi anmahni tâwk hian an lo teh an lo teh a, ‘Hei hi a dik lo’ te hi an ti leh ringawt ṭhin. Thiam zâwng a inang si lo a, “I pu chuan ṭawng dik lo a hmang a nih chu,” te hi an ti a, ṭawng dik lo hi kan pi leh pute aṭangin min hmantir ringawt zel.

‘Lu’ tih a awm a, ‘A tâwi lû deuh a nih hi’ kan tih chuan duh aiin a tâwi tihna. Hei lo hi ‘lua’ a la awm leh, ‘lu’ nen a awmzia a danglam lo, ‘I dâwn a tâwi lua ka ti’ te kan ti. Hemi thumal pahnih hi ‘luat’-ah a chang thei: a dâwn a tâwi luatah a ngaihzâwngin a ban keuh asin le. ‘Lu’ leh ‘lua’ chu ‘luat’ tiin kan modify a ni. ‘Lutuk hi ‘lu’ leh ‘lua’ tihna tho a ni. ‘A bengchheng lutuk’ kan tih chuan tawrh a har deuh a nih hmêl. Mi mut reh tawh hnua ring mangkhênga hla ngaithlâk chîng an awm ṭhin; thlan tla phunga nau awih mut hlima awrâwl tâwpa khawlaia rawn au rual ṭhût ṭhût te pawh hi ṭhenkhat tan fakna hla sakna tham ni mah se ṭhenkhat dang tân chuan a bul aṭanga nau awih ṭhat lehna palai chimawm tak a ni thei bawk. Leh duah ṭhin a!

‘Lutuk’ hi ‘luattuk’-ah a chang ve thei, ‘A bengchhen luattuk chuan lung a zîng duh’. ‘Lu/ lua’ aṭangin ‘luat’; ‘lutuk’ aṭangin ‘luattuk’ tiin kan modify a lo ni. JF Laldailova lehlin ‘Robin Hood and his Merrymen’ tihah te khan ‘luattuk’ chu vawi 6 a awm, Papillon, Quo Vadis leh Hawilopâri-ah te pawh a awm a, dictionary-ah chuan a awm chiang sa. Lehkhabu kan chhiar tam leh kan hmu tam a ni mai. Pu Buanga chuan hetianga modify kual kher loa ‘lutuk’ ti fâi vek mai an awm a ti; tunlai mi a sawina ni se a dik ngawt ang.

A pahnihnaah chuan, “Lutuk hi a ṭha lama hman a dik lo, a chhe lamah chauh hman tur a ni,” ti pâwl an awm leh a, an in-copy chak nasa mai bawk si a, speed breaker siam ve leh det loh chuan an vung lutuk ṭhin. Ni e, ‘lutuk’ hi a chhe lam hawia hman a ni; a dik. ‘A ṭha lam hawia hman a dik lo’ tih erawh a dik lo. ‘A kuma tina Benghlâia te chhûng bawk’ tih ang deuhin, a khât mâwi tâwk hian mi ṭawng hman lâi ‘a dik lo’ tih mai chîng hi an lo lawr kum tin ṭhin a, min tibuai tham ni lo mah se a mei khup tâwk vêla lo khawn ve keuh a ngaih ṭum a awm.

‘Lutuk’ hi ‘a tâwk aia nasa’-ah kan hmang rim ber a; mahse, a duhawm lama hman a thiang lo tihna a ni lo. JF Laldailova pawhin a bialnu Ethel-i kha a love letter-ah ‘lei pangpar mâwi lutuk’ a ti a, a duhawm âwm hliah hliah asin aw! Mizo short story hmasa ber nia sawi, L. Biakliana ziah ‘Lali’ tihah pawh, “...tlangval ṭhenkhatte chuan dik an tih lutuk avâng nge ni, an nui kak kak hlawm a,” tih a awm a, a chhe lam hawi zuk hi hauh lo a! James Lianmawia lehlin Leon Uris-a ziah Battlecry-ah, “...hmanhmawh lutukin a tlan phei a,” tih a awm a, a tlân hmanhmawh dân sawi uarna a ni thung. A chhia a ṭha kâwk chuang loa hman theih pawh a la ni ta leh zel a nih chu.

A eng hawi zâwng pawhin ‘lutuk’ hi a hman iaiawm loh bâkah a rin tlâk a ni ber e.

- Rempuia R. Lûtmâng