A THAR CHU TUNGE LE?
Mizoram hian Chief Minister panga kan nei ve tawh a, chung zinga pathum chuan min boral san tawhin pahnihin min la dampui a. An vai hian kan ram hruaitu atana mipuiin kan thlan te vek an niin ram tan an theihtawp an chhuah vek ngei ang. An hun laia an hnathawh ṭhat tam tak sawi tur an nei ṭheuh bawk ang a, an hun lai ṭheuhah Pathianin min pekte an niin an hun tawng erawh a inang lo mai a ni.
Kan ram hruaitute hi an thil tih ṭhat lam sawi duh mang si lovin a chhe zawng lam leh duhkhawp lohna lam hlir kan sawi luai luai a, tu hi nge Chief minister ni se kan sawisel loh tur leh ṭha ber tur ni ang tih lam hi kan sawi tel ngai bawk si lova. India ram hi rorelna chang tura Political party hrang hrangte (party system) inbeihna ram a nih miau avangin kan duh emaw duh lo emaw kan politician-te hi kan ram roreltute an ni reng dawn a, mipui nei tam apiangin sawrkarna an chang zel dawn a nih hmel. Vawikhat pawh rorelna ṭhutthlenga la ṭhu lo leh roreltute thurawn la pe lote, pek tur hre lote hlei hlei hi a phunchiarah kan ṭang ni te hian a lang ṭhin. Tute pawh nise kan hruaitu atana kan thlante an nih miau avangin sawiseltu ni ngawt lova ṭanpuitu leh thurawn petu tur kan ni tel bawk tih i hre reng ang u.
Kan ram roreltute pawh hian thurawn leh an tih dik lohte pawma a ṭul anga insiam ṭhat hi an hreh lo tur a ni ang. Chanchinbuah hian mi thiam tak tak leh sakhaw hruaitute thlengin ram an vei thu an ziak ṭhin a, ziaktu ṭhenkhatin ram tana ṭha tur leh thurawn ṭha tak tak an ziah laiin mi ṭhenkhat, sawrkar nek ngar ngar zawnga ziak reng leh sawisel reng tawk lah bo lo. Kan Politician-te lah hi rorel lai apiang sawisel ching leh rorelna an chan veleha sawisel hlawh ve tho an ni deuh vek si a, ram rorel hna hi thil awlsam tak zawng a ni lo tih a lang. Ram rorelna hi Kristianna nena inmil zawnga kalpui a, Lal Isua Chanchin Ṭha nena inmil a nih a ṭulzia te, ram chu Lalpa ta a nih thu te hi Kohhran hruaitute auhla a ni reng a. Hei hi keini Kristian hlang deuhthaw awmnaah hi chuan a nih dan tur pawh nia a lan lai hian kan la hlat hle niin a lang.
Ram changkang leh Kristian ram, kan ngaihsan em em USA meuh pawh inthlan dawna an campaign au thawm te han hriat khan politics leh Kristianna kalkawp dan tur hi hriatthiam harsa hlein a lang. Famkimlohna khawvelah hian Kristianna mila politics kalpui hi thil ṭul tak a nih rualin a tak (reality) a thlentir hi a har ngang a nih awm hi maw.
Hemi kawngah hian Kohhrana rawngbawltu pawimawh tak tak, Pol. party hrang hranga awmte hian mawh an phur zual niin ka hre ve ṭhin. Kohhrana an rinawmna kha party-ah an hralh zel nge, Kohhranah pawh an lo rinawm tak tak lo tih palh mai awl tak a ni. Kohhrana rawgbawltu rual leh politician ni bawkten Kristianna mila ram rawngbawlna an kalpui theih loh chuan tu te nge beisei tur dang awm ang le, tih hi ngaihtuah tham tak a ni.
Hawh u, insawisel zawng ngawta kal lo hian roreltute diklohna kan hriatte leh ram hnuk khawih thilah tal hi chuan dawhkan khat kila sawi ho hi i ching thar teh ang u, chu chu ram hmangaihtu awm dan tur niin a lang. Mahni party policy tlangaupui mai duh tawk lova mi dang sawisel khera campaign ṭhinte hi bansan a hun tawh hle mai a, Kristian zia nen pawh a inmil lo. Political party zawng zawngte hian an party thil tum (manifesto) ṭheuh, an tih theih ngei tur hi zuar mai se, mipuiin duh kan lo thlang mai ang chu. Pol. party danga mi sawi chhe kher lova thusawi te hi inzirtir ṭheuh teh se. Pol. party hrim hrimah hian a chhia leh ṭha awm chuangin a lang lo a, a chhunga awm, politician-te zawk hi a chhiat leh ṭhata mawhphurtu chu an ni zawk.
Kan chhungkaw ṭhatzia sawi paha ṭhenawmte ṭhatlohna sawi tel kher hi engnge a ṭulna. Kristian kan nihna hi kan Pol. party aṭang hian han hmang dik ngat se kan ramah hian dikna hian tun aiin hmun a chang thuk ang a, hmasawnna dik kan nei bawk ang. Tuna kan awm dan anga kan kal zel hi chuan, roreltu apiang sawisel hnam leh rorel thiam lo hnam tih hi ṭhangtharten an rawn ṭhan hnan ang a, kan Kristianna mil lo zawnga politics khelh hi thil thiangah leh kalphungah an rawn nei mai ang tih a hlauhawm hle. Politics kalphung a fuh loh chuan ram rorelna a kal fuh ngawt thu a awm si lova, Politics-ah hian engkim a thiang vek emaw ti ang hrima engmah pawisalo ang maia chet ṭhin hi bansan a ṭul tak meuh a ni.
Tun hma deuh aṭang khan kan rama party lian pahnih hruaitu Pu Hawla leh Pu Zorama te hruaina duh khawp lohna te, mipui sawrkar siam duhna te, Congress leh MNF tel lo sawrkar siam duhna thawmte a ri ṭhin. Tun hnaiah PRISM an lo lang ve leh ta a, nakkuma MLA inthlana candidate siam an tum thu an au chhuahpui ve ta bawk a, party pali ṭanrual tum thawm thlengin chanchinbu lamahte kan hmu a. An kal zel dan tur hi politics ngaihventute chuan an thlir ṭan tawh ngei ang a, thu chu tisaah a chang dawn nge a hlamzuih mai dawn tih thlengin mipui pawhin an thlir mek a ni. Party ṭanrual tumte hian engtinnge ram hruai an tum a, tunge ram hruaitu (Chief Minister) atan an tawktarh dawn tihte chu mipui hriat chak leh thil pawimawh hmasa a ni ngei ang.
Ram hruaina hna hi thil awlsam leh mi nazawng tih chi a nih lohzia hi inhrilh kan ngai hran lo ang, chutih rualin kan hruaitu ni mek leh lo ni tawhte kan duh khawp lo a nih chuan an aia ṭha tur leh Zoram mipui tana rin ngam Chief Minister tur leh ram kaihhruai a tum dan ṭha zawkte han tar lang se, mipuiin duh kan lo thlang mai ang chu. Inthlang ramah chuan mipui ngah apiang an tling a, mipui ngaihzawn zawng hruaitu tur dang tawktarh an awm si loh chuan kan party lian pahnih Congress emaw MNF emaw aṭang tho hian ram hruaitu kan thlang leh tho ang. Party ṭanrual tumte hian mipui engzat nge an neih ang, tu tu te nge an nih tihte pawh mipui hnena an puanzar ran a ngai tawh hle a ni.
Tichuan, Pu Hawla leh Pu Zorama aia ṭha zawk hruaitu tur chu han pho chhuak teh u le, mipuiin kan lo thlir reng e.
- H.Lalchhuanliana