Written by
Lalthakima
Salem Veng, Kolasib

LIRNGHING HMACHHAWN TURIN

Mi thiamte’n an chhui a, an zir chiang a; an chhuina leh an zirnaa an hmuhchhuah chu ‘Mizoram hi lirnghing na tak thlen theihna a ni’ tih hi a ni.

Pawl 12 kan zir laiin kan zirlaibu pakhat (Geography)-ah chuan, India rama lirnghing thlen theihna hmun hrang hrangte a lem nena ziah tar lan a ni a. Chutah chuan lirnghing na tak thlen theihna hmun hrang hrangte chu an han ‘tisen tak’ deuh bik a; chu’ng tihsen tak deuh bikte zingah chuan Mizoram pawh a tel ve vang mai! A lawmawm fahran loh.

Tin, kan rama zawlnei hrang hrangte pawhin eng chhiatna ber nge chu sawi chiah lo mah se, chhiatna nasa tak kan tawh tur thu an lo sawi chamchi tawh bawk a. He’ng thil zawng zawngte hi ngun taka ngaihtuah chuan; hun lo la kal leh zel tur atana chhungkua leh mimal hmasawnna tur lam hawi ruahmanna eng mah siam loh phah ni si lovin, phak ang tawk tawk leh thiam dan tawk tawka kan lo inbuatsaih rilruk chu a hun viau niin alang.

Bawng kawlh a rawn tlan a, a inven dan tur lam lo ngaihtuah miah lova lo sepui ruah tawrh ngawt mai hi ‘Pathian ringtu ṭha’ tihna a ni kher lo va, ‘mi piangthar ṭha’ tihna pawh a ni kher lo. Tin, a inven dan tur lo ngaihtuah lawka lo inven emaw, lo tlanchhiat emaw kha ‘Pathian ringtu ṭha lo’ emaw, ‘piangthar ṭha lo kan ni’ tihna emaw a ni chuang lo.

Heti ang deuh chiah hian lirnghing lo thleng tur laka a inven dan tur lo ngaihtuah hi ‘mi piangthar ṭha lo’ tihna a ni lo va, ‘Pathian ringtu ṭha lo’ tihna pawh a ni hek lo. Tin, kan inkhawm lai taka biak in a rawn sawi nghin lai lai lai taka che eih lova lo ṭhut tlat te, hlau ve awm lo ang maia lo la inkuangkuah tlat te pawh kha ‘mi piangthar ṭha, Pathian ringtu ṭha’ tihna a ni kher lo.

Bible-ah chuan ‘Mi fing chuan thil ṭha lo a hmuhin a biru ṭhin a; mi mawl erawh chuan a tawn mai ṭhin a, a tuar phah ṭhin’ a ti zawk a ni. Chuvangin, thil ṭha lo lo thleng tur laka a inven dan tur lo ngaihtuah lawk te, lo inralrin lawkte hi mi fing lungpui chunga in satu zia; nula fing khawnvartui nei zia a ni zawk. Chuvangin, kan theih ang tawk tawka inbuatsaih tur kan ni.

Lirnghing hi rala han sawi mai ai hian a lo hlauhawm daih mai a! Nikum kum tira na vak lova a rawn nghin pawh khan tam tak chu kan buai chhiava hle a nih kha. Khami tuma lirnghing kan tawn te kha a siper; epicenter-ah pawh ritcher scale 5 vel chauh a la ni mah a! Sawi tak angin khati chunga mi tam tak kan buai hmanzia te, kan phili nasat hman dan te ngaihtuah khan lirnghing lo thlen huna chet lak dan tur lo inhrilh/ inzirtir lawk hi a pawimawh tak meuh meuh a ni.

Chumi kan inbuatsaihna atana kawng tam tak awm thei zinga ka ngaih pawimawh ve pahnih lo tar lang ila:

1. Chhungkuaah inzirtirna ṭha: Lir­nghing lo thlen veleha chet lak dan tur hi chhungkuaah kan inzirtir a pawimawh khawp mai. Hman kum deuha Nepal-a lirnghing te kha ngun takin internet lamah han ennawn ila; lirnghin vanga buai phili, hmun him zawn nachang reng reng hre lova tlan kual chiam chiam te; hmun him thleng tawh renga ngaih a him lo zawk nia lang lam pan leh hramte hmuh tur an awm. Chu’ngte chu ngaihtuahin ‘inbuatsaihna ṭha nei lo leh inzirtirna mumal dawng lo an ni em ni aw’ a tih theih.

Chuvangin, lirnghin lo thlena chet lak dan tur, a taka hman theih ngei tur kan in chhungah, kan tu leh fate zirtirna mumal tak kan lo pek lawk a pawimawh hle a ni. Chumi tur chuan kan tu leh fate chet tlat tamna hmunte ngaihtuahin, hmun him tur ngun leh uluk taka kan ngaihtuahsak a, kan hrilh hriat a pawimawh.

‘In kan awm laia lir a lo nghin chuan phili buai lovin, chutah khatah chuan tlan vat tur emaw, kawt zau laiah sawn tlan khawm tur’ ti emawa kan fate kan hrilh hriat a ṭha hle. Chuti ang zelin school-a kan awm lai a nih chuan chutah kha tah; biak ina kan awm lai a nih chuan chutah khatah’ tih ang chi zawng zawng hi uluk taka kan inhrilh a pawimawh hle. Hei hian lir lo nghin thuta hmun him leh him lo pawh ngaihtuah thei lek lova kan phili buai tur te, hmun him laia kan awm theih nana rilru fim kan put theih nan te min pui hle dawn a ni.

2. In kan sak danah:- Lirnghing tam taka nunna chante hi han en nawn leh ila: bangin emaw, thil engin emaw a delh avanga boral ta hi an ni deuh vek a ni. Chuvangin, kan in bangte a tluka nunna hlu tak kan chan phah loh nan, rinawm lehzualin engtin nge kan buatsaih ang le.

(1) Ban kher: Ban leh ban inkarah brick kan rem dawn a, tam tak chuan brick leh ban insikna lai tur ban chu kan chhun khem sek sek a, brick kan rem nghal mai ṭhin. Hei hi a ṭha tawk lovin a him tawk lo em em a ni.

Chuvangin, brick kan remna lai tur ban chu chhun khem sek seka duh tawk mai lovin; inche chanve emaw, inche khat tal emaw vel kher ni thei se la. Ban kher kuakah chuan brick leh ban kan charh zawmna tur cement chu eng emaw tawk a va lut ang a, a inchar nghetin kan bang chu a rinawm phah hle dawn a ni.

(2) A chunga kan sawi tak aia ṭha leh duhthusam chu ban kan chhunin brick rem huna rem tel tur rod chhun hnan hi a ni.

A tih dan turah chuan U shape-in rod kan elh ang a. U shape-a rod kan elh len lam (a sei lam) tur chu a hnuai pheiah kan ban len lam aia inche khata sei ni se (kan ban chu inche 10-a liana kan tih dawn chuan inche 11-a sei ni se.); U shape-a a tung chho pahnih sei lam tur chu inche 4/5 vel ni se. (Brick kan rem huna kan rem tel duh chen chena sei ni se.)

Chu U shapa rod kan elh chu ban phuar hunah ban center-ah tak kan phuar tel ang a, ban kan chhunah kan chhun hnan ang. Ban kan chhun zawha ban box kan phelh hunah, U shape-a kan rod elh tung chho pahnih chu kan kher lang ang a, brick rem huna rem tel theih turin kan elh ngil tawh ang.

A awmzia chu U shape-a kan rod elh chu elh ngilin ban sir lehlam lehlam aṭangin a rawn lawr chhuak ang a, rod ngil takah a chang tawh dawn tihna a nih chu. Chu rod ngil inche 4/5 vela sei, ban aṭanga rawn chhuak chu brick kan rem hunah kan rem tel tawh mai dawn a ni.

A hautak lo. Ban san dan azirin hmun 5/6 vel laiah he U shape-a rod elh hi dah theih ni se a duhawm hle. Tin, rod hi 16 mm (sut 4) vel tal ni thei se. A chhan chu rinawm tham khawpa lian a nih bakah elh ngil nuam tawk vel a nih bawk vang a ni. A aia te chu a rinawm tawk lo ve thei a; tin, a aia lian leh lutuk chu elh ngil leh a harsa thei bawk.

(3) Ban verh: No. 2-naa kan sawi anga tih theih tawh loh, ban lo chhung tawh kan nih chuan kan ban chhun tawh chu a san dan a zirin hmun 5/6 velah; ban lai takah emaw, brick kan rem chhohna tur zawnah emaw, drill-in kan verh chho diat diat ang a; chu ban kan verh kuakah chuan brick rem huna rem tel tur rod/ ring rod chhut luh tawh mai tur a ni.

Kan drill bit hman tur chu a te berah ring rod tiah vel tal ni thei se; duhthusamah phei chuan rod 12mm (sut 3) vel tal chhut luh theihna tur khawpa lian hmang thei ila a rinawm lehzual ang.

Rod/ ring rod chu inche 8 vela seia tanin; inche 3 chhu lut ila, a bak la lawr inche 5 chu brick rem hnan tawh mai turin tilawr ila. Heti anga kan tih chuan kan bangte chu kan rem thin dan ang ai hian a tlo daihin a tlu mai mai thei dawn lo a ni.

Ka han sawi takte khi kan sawi fiah tawk lo a nih chuan inzawh hreh loh ni se.

- Lalthakima, Salem Veng, Kolasib