Mizo taka sâp ṭawng thiam
Khawvêl chanchin thar puangtu lar lian ber ber - BBC leh CNN te hian ram hrang hrangah chanchin thar la khâwma puangtu (correspondent) an nei ṭhin a. Heng mite hian anmahni ram leh hnam chanchin tharte khawvêl hriatah an pho chhuak ṭhin. Hetia ngaih mai chuan chutiang puang tùr chu British aw phawi (accent) nalh tak emaw, a nih loh vëk leh American aw phawi emaw nei tùrah kan ngai mai thei; mahse chutiang awzáwng chu a lo ni si lo!
India ramah chuan ‘Indian taka sâp ṭawng thiam,’ China-ah ‘Chinese taka sâp ṭawng thiam’ an lo thlang zel mai! India ramah pawh inla sâp ṭawng thiam, British aw phawi ngata ṭawng ṭalh ṭalh thei, a maka maka tam an awm dáwn vei nèn... vai hmél dik tak, vai aw phawi ngialngan ve tak mai chuan sâp ṭawng näl tak maiin India chanchin tharlam chu a rawn puang zâwk tlat ṭhin! India nihna (identity) a pho lang dik zâwk êm êm mai lehnghâl.
Mizote hian sâp kan ngaihsàn ang hu hian sâp ṭawng kan thiam lo va. Kan thiam loh chhan chu kan hman ṭhat ngam loh vàng a ni an ti. Kan hman ṭhat ngam loh chhan chu a thu lam dàn vêlah kan buai tâwk êm êm a, innuihzat leh sèl kan chíng an la ti leh zel!
Ka ṭhian pakhat England leh Australia vêla inthehṭhil ve fe tawh hian, "Zo takin sâp ṭawng ka zuk hmang ve pawp pawp a, sapho nuih ka tiza rëng rëng lo. Tumàn i ‘grammar’ a dik lo pawh an ti bawk hek lo, ka thusawi an hre thei vek," a ti mai! Hlau tâwk leka thiam hi a ṭha lo a, mi dang nuihzat tâwk leka thiam phei chu a ṭha lo lehzual.
Pen pawh a hmang ngam an tam poh leh ziak thiam an tam ang hian, ṭawng ngam kan tam zawh poh leh a thiam kan tam mai dáwn a lo ni!
A thlûkah buai hmasa lovin Zo takin sáp ṭawng i thiam ang u! Tu guitar zir emaw ang deuhin, a ‘chord’ engmah thiam si lo va, a zùt ringawt âtchilh kan ang mai ang tih a hlauhawm. ‘Google translation’ lamah Mizo hmél a lo lang tawh a, kan dam ang a, ‘Indian English’ a awm ang bawk hian ‘Mizo English’ te pawh a la awm ve zel ang! Hnam hrang hrang sâp ṭawng thlûk hman dàn danglam avàngin sâp ṭawng chi tam tak “Englishes” a lo awm phah rëng a ni.
Spanish lemchang thiam leh America's Got Talent Judge ni bawk Sofia Vergara leh zaithiam Sakira ten an Spanish aw phawi ngei maia sâp ṭawng an han hmangte hi ngaithlatuten 'sexy' an lo ti zâwk tlat! Hetiang deuh hian Mizo English hi nuihzatthlâk ni lova hlimawm leh ngaihnobei a chan hun a la awm mahna. ‘Tuh-maa-tow’ tia British miten an lam laia Mizoin ‘Tawm-a-taw’ kan ti ve mai te, 'car' a ‘r’ pawh lam ri mang lova ‘kaa’ tia an lam aiah ‘kâr’ kan ti maite hi a la hlu zâwk phian thei a nia! Mizo hnam hian hlawhtling taka hma lam a pan zel a nih chuan, “I sâp ṭawng chu a va Zo ve,” an tih pawh infakna lam hawi a nih hun a la awm beisei ang!
Tu emaw fak dáwna mi dang sawisèl kher a ṭül lo ang bawkin, Mizo ṭawng leh sáp ṭawng pawh insualtír bîk lo ila. Khawvêl fan tum tána ṭawng thiam tùr duhthlan pakhatna a nih chhúng chuan inlâk changkànsan lo phawt ang u. Kan hnam ṭawng ngaisáng leh humhalh tlat chung hian, hnam dang ṭawng pawh hmang thei tùra ṭanlâk zel hi kan tih tùr dik tak a ni e.
- Chris M.S. Dawngkima Ramhlun North