Social media-in Kan nunah thuneihna a chang
Khawvel hmasawnna chak takin kan ram zimte, kilkhawr taka awm pawh min han nuai tak tak a, kan buai phili hle a ni. Media chak takin min rawn chim thut a, kan inzir hman meuh lo va, kan kal pawp pawp mai si a, kan nun lah nasa takin min khawih pawi tawh a, dan ṭha tak tak a chhuak a, a hremna dante a awm a, dan pawisa lem lo kan tam a, ṭhalaite chauh an buai lo va, nu leh pa tam tak an buai a, nuapang chenin media hian kan nunah hmun lian tak a chang mek a ni. Social media hian kan nun min sawi chhiat nasatzia hi sawi dawn ila tam tak kan sawi thei ngei ang.
Mobile phones/ social networking kan ngam lo:- A thupui aṭang ringawt pawh hian sawifiah a ngai miah lo vang, a hmangtute hi he chanchin hre em em vek kan nih ka beisei, vawikhat chu kan chhungkua kan awm ho dial dial laiin kan ṭawng mawlh mawlh a, keimah kha ka ti ti zuah zuah a, ka thusawi ngaithla an awm ta lo nge? Engtizia nge maw kan ngawih ṭhup chu le? tiin ka chhungte ka han en hlawm a, mobile hi an lo sik nuap nuap hlawm a, kan naupang ber pawl 10 zirlai chiahin a nei lo va, a ni lah TV a lo en veng veng bawk a. E heu! kan va hahthlak hlawm ve mawle, chhungkua ti ti pawh a theih miah lo a tiin ka thinrim hle a ni.
Hetiang hi kan ni fur hlawm mai thei a ni. Ṭhian zaho ti ti naah te pawh hmuh tur leh hriat tur ka tawng fo mai. Heng zingah chuan ka ti ti peih lo va, an mobile an khawih malh malh hlawm a, a khat tawkin an nui leh huk ṭhin a, an kuta khawl changkang tak kha an tleipui hle hlawm a, an lungawi tawk ni fa hmiang, bula awm te an hre reng reng hlawm ta lo mai.
A rawn chhuahna pawh a la rei lo ve, social networking a lar ber pawl leh mite hman ber chu facebook hi a ni. Kum 10 chuang er awrh chauh a la ni ang, kan ram ngeiah pawh a tute pawhin thiam takin kan hmang thei vek tawh a, account pawh kan nei fer fur a. Facebook aṭang hian engkim deuh thaw a inhrilh chhawn theih a, thlalak a inthawn theih a, thu kan inhrilh zung zung a, video thlengin kan thawn darh a, heti taka hman ṭangkai theih leh awlsam a lo nih tak avang hian buaina a rawn phur chhuak tam ta mah mah a ni. Sakhuana lam thlenga nghawng ṭha lo a rawn inzam chhuah tak avang tein ram pawh a buai phah hial reng a nih kha. Ṭhalai zingah tam zawkin mobile changkang tak neih chakna a lo piang a, mobile ṭha tak neih a, facebook duh tawka hman chu nuam an ti em em a ni.
A ṭha lam zawnga hman theih a nih em em laiin awlsam takin kawng dik lo zawkah ṭhalaite kan tlan dul dul a, zirlaiin nasa takin a tuar a, naupang thiam thei tak ṭhin, zirna lamah pawh hmalam eng tak kha ‘lehkhathiam lo’ a lo nih phah ta der mai. Mobile fb khawih luat avangin in chhunga inkawm ho dial dial nuam lo an tih phah a, pindan chhungrila tute emaw nena sms text hmanga biak kha nuam an ti a, zan rei tak tak thleng lehkha zir miah si lovin mobile khawih ringawtin hun an hmang ṭhin a ni. Zan rei tak tak thleng an men phah a, zing thawhna chang hre lo ‘ṭhalai’ tih ṭawngkam te a lo chhuah phah tak hi. Nu leh Pa te bula awm nuam an ti lo va, ṭhian pangngai te biak mai bakah tute emaw kawng dik lo zawngin an inbe tam tial tial a, chu chuan kawng hlauhawm takah a hruai lut ta ṭhin a ni. Mobile neih hian a hrin chhuah langsar tak pakhat chu ‘pawisa’ a ni tlat mai, chhungte pawisa dil reng nuam an lo ti lo va, an dil chhuah duh pawhin thu pangngaiin a daih seng ta lo va, dawt sawi a lo ngai ta hial ṭhin a, dawt sawiin a tlin loh chuan pawisa neih dan kawng zawn a lo ngai a, hnathawh peih bawk si lo tan chuan rukruk te a hring chhuak a, hmeichhe tan mahni thianghlimna hralh a lo ngai a, sex hman te eng teh uala ngai lem lo kan ṭhalai naupang tak tak zingah hian an tam phah em em a ni. Pawisa kha an duh ber an hmuh dawn phawt chuan pawisak reng an nei lo ve!
He hmanrua chak tak, changkang bawk si, ṭangkai bawk si, technology khawvel inelnaah hian nitin deuh thaw a thar ṭha tak tak a chhuak zut zut a, a siamtute lam aṭangin inelna a awm reng a, vawiina changkang tak hi naktuk lawkah chuan a thar a lo chhuak zung zung bawk si. A thar duhna a lo piang zel a, neih zung zung duhna a lo awm a, chu chuan kan sawi tawh sum nei si lo, dik lo taka neih theih dan kawng a rawn dap ta chat chat mai a ni. Whatsapp changkang tak a rawn piang chhuak leh tawh a, ṭhalaite nun pen bona kan sawi mai bakah kan khawtlang nun thlengin he thil hian min chawkbuai hle a ni. Mahni thu hriat ang ang hi whatsapp lamah kan inthawn darh chum chum mai a, thu dik tam tak karah thu belhchian dawl lo thleng thlengin kan hriat phah a. Thlalak te lah a rem remin kan thawn darh vak vak mai zawng a nih hi. Buaipui tham changkanna-in min tuam meuh chuan kan nun phung zawng zawng a buai phah mek a nih ber hi maw!
Nun tibuaitu mobile... :- kan nun min tibuaitu, kan nunphung min hlohtirtu a nih dan tlem a zawng kan sawi tawh a, a mimira min tihbuaizia hi tlem han sawi leh teh ang. A ṭangkaizia chu sawi tam ngai loah ka ngaih avangin ka sawi ta lem lo va, mobile hi a ṭangkai zawnga hman chuan a ṭangkai teh meuh mai. Awlsam takin kan ak bo daih a, rikrum thilah awlsam takin kan inbe pawp zung zung thei bawk a, thlalakna ṭha tak tak a awm a, music leh hla te a ngaihthlak theih vek a, thil chhut zung zung theihna calculator a awm a, note bu anga hman theih turin thil chhinchhiahna a awm bawk a, calendar a awm a, internet pack a thun theih a, khawvel hi awlsam takin kan ak bo thei daih a, kan duh duh awlsam takin kan en mai thei a ni. A ṭangkai zawnga hmang tan phei chuan ṭangkai tak a ni ringawt. Mahse, a ni lo lam zawnga hman tam a nih ṭhin avang hian sawi a ngai leh ṭhin a, buaipui tham a tling tak meuh meuh a ni.
Mobile phone hi lirthei khalhtute tan hman thiam loh chuan awlsam taka chetsualna thlentu a ni a, midang tana hlauhawm kan ni thei a, midang tana mit kham kan ni thei tih kan inhriat a ngai. Lirthei khalh chunga rem leh rem lova mobile phone be mawlh mawlh hi ka hmu hnem hle a, khalh chunga biak kher phei hi chu a hlauhawm hle. Ṭhalai bike khalh ṭhenkhat phei chu biak mai ni lovin sms text te an la chhu malh malh phei hi chu a hlauhawm zual, awlsam taka chetsualna thlen thei a ni. Passenger phurtu motor te phei chu fimkhur zual a ngai a, passenger te hi an lal em em a, driver ṭhenkhat hawihhawm lo te phei chu mahni passenger te ngaihtuah miah lo va, motor khalh chunga mobile phone be zuah zuah, passenger te mit tikham tak hi hmuh tur leh hriat tur an awm ṭhin. Driver chuan a phurha te a ngaichang tur a ni a, sawisel ngam loh driver sawi tur hi an awm ve leh zauh ṭhin. Passenger te an dawih hru zawkte hi thil nihna tur a ni lo reng reng.
Ṭhalai te kan han sawi uar mai pawh a, puitling tak tak, nutling tak tak, mi vengva inti ve si, lehkha pawh thiam sang inti, vangtlang aia chunga rawngbawltu leh nihna nei te hi mobile phone hi chuan min tibuai tak tak a ni. Committee ṭhutkhawmna-a phone rawn ri ral ral te, committee lai ngeia be zuah zuah te kan la tam hi kan va changkang lo em ka ti a ni. Committee leh function pawimawhah hi chuan ka mobile hi silent emaw-in ka dah hmiah ṭhin. Biak theih ka ni ngai lo a ni. Mobile phone biak hi a hun leh hmun kan thliar hran thiam a ngai. Pawimawh tak a lo awm a nih pawhin programme zawhah biak leh mai tur a ni. Hemi kawngah hian inzir tur kan la ngah em em, committee hruaitute, programme hruaitu mi pawimawh inti ho, langsar taka stage a thuho zingah te hian mobile be ta mai mai te hi kan tam ngawt nia.
TV news lamah kan lo en a, mobile bia, mobile sik neuh neuh, mobile khalha lo kun ngur te hi hmuh tur kan la tam ṭhin hi a pawi a, kan zahpuiawm bawk. Intihtheihna atan kan la hmang zawk nge ni aw... tih hi ngaihtuah tham a awm. Office-ah officer te va dawr ila, rei tak mobile an biak nghah ngai fo-te hi tawn tur leh hmuh tur an la tam. A nghaktu kha lai takin a awm reng a, thu pawimawh tak a ni han ti dawn ila, an thu chhak chhuah aṭangin chuti lutuka pawimawh a ni der si lo. Office hnathawk kan nih chuan min dawrtute hi kan dah pawimawh tur a ni. Committee minute ziaktu ka mit timim tak mai ka tawng tawh a, committee laiin mobile lo kal a bia a, a kar lakah a sik neuh neuh reng a, chairman-in thutlukna a sawi pawh a lo hre
ṭha mang ṭhin lo a ni. Midang kan lo zak zawk daih mai a ni.
Ṭhenkhat miten min hre lo palh ang e ti ni awm takin an be lung lung a, an vei tawn sek bawk a, an ngaih ang ngawt chu a ni lo mai thei a ni. Khatianga be sek ho, vei tawn sek ho hi miten a rukin an ning duh viau nia. Mobile Fb, whatsapp hmanga thu ṭha lo tam tak kan hriatte aṭang hian kan nun a ni lo zawngin min kai bo thei daih a, Pathian awm rin lohna te, kohhran sawi nepna te, sakhua ngaihnepna thu hrang hrang te, mihring ngaihdan leh finna te hi a ṭha tawk a ni tih thu thehdarh vak vakte hi a him lo em em a ni.
Tute thusawi ṭha nia kan hriat chu kan inthawn darh chuai chuai a, ninawm khawpin kan inthawn. Pathian kan rinna kawnga min tichhe thei phei chu a hlauhawm lehzual tih kan hriat a ṭha. Pathian thua rinna nghet tak nei lo tan phei chuan kohhranah tuina reh rawih khawp thil hi thehdarh a ni reng a ni. Whatsapp-ah te thlalak a him leh him loh lam ngaihtuah miah lovin kan inthawn darh chum chum a, saruak leh ruang thlalak thawndarh phei chu dan kalh a ni. A thawn darhtu finfiaha man an nih chuan kum 3 thleng a tan theih tih kan hriat a ṭha. Kan sawi seng love, i fimkhur teh ang u khai.
- R.Zomawia