Written by
MUMA
Electric Veng, Aizawl

SAVAWM SUAL BAWK KHA

Tun hnaiah Pu Hrang­chhuana, Kawnpui khua, Savawmin a seh hlum thu Vanglaini chanchinbuah kan lo chhiar a; Mizoramah hian savawm seh an tam tawh a, a seh hlum thlawt hi chu an vâng hle. He aavawm hi hman kuma ka tupa Valpuia, Lungdai khua sehtu kha a nih ka ring. A beih ve dan engtin nge khawtlang rorel dan ka hre lova, he savawm hi sa sual tak a nih avangin mi dangte pawh a seh leh hmain tih hlum ve ngei chi a ni.

Upain, “Savawmin mi a sehin ‘zawl thik’ a ni a, mi hmel tih chhiat hi a tum ber a ni” an ti. A seh tawh hmel hem lo an awm mang lo. Savawm leh zawng hi hriam (hliam) tuar an chak a, savawm hian mi a seh hian hla takah a kal vang vang ṭhin. He sa pawh hi Lungdai aṭanga Kawnpui ram lo lut a nih a rinawm. Kawnpui khuaah hian hetiang nikhuaa thinur nachang hria mi huaisen tam tak an awm ngei ka ring a, tunah hian a awmna kan la hre lo a nih pawhin zawng hmu ngei ila thil ṭul a ni. Tunah hian hnaivaiah a awm tawh kher lo ang, Mualvum ram ‘Kutbul ram’-ah emaw, Tlawng ral kaiin Serzawl ramah pawh a awm daih tawh mai thei; a nih loh pawhin, Kawnpui leh Lungdai ram ralah Tuirial lui a kai daih tawh mai thei bawk. Engpawhnise, kan ti hlum ve ngei tur niin ka hria

Tun lai hi ruah sur duh hun a ni a, sahnu thar hmuh pawh awl deuh turah ngai ila.

Pasalṭha leh mitlawmngaite insem darhin kan rin phak loh ram thlengin a hnu thar zawng ila, a hnu thar kan hmuhna ramah chuan a awm ngei dawn a. Chutiang kan hmu a, kan vannei hlauh a nih chuan pasal-

ṭha pali-pangain, silai ṭha nen uisathiam emaw, sathiam lem lutuk lo pawh hruaiin beih nise a ṭha ang. Mihring ai chuan ui chuan an phawk hmasa ngei turah ngai ila, chutiang a nih chuan a lo hrawkin ṭan a lo la ngei ang a, chutah chuan pasalṭha chengrang chawi te’n an thal an thlah phawt zawngin a mi seh chin hi khawvelah hian a ti leh tawh ngai lo ang. Savawm ziaah hian kan hriat tur chu tun ang lai khaw hnawn lai chuan lei hnawmah mu duh loin thinglerah hreu chhepin a mu mai ṭhin; thingler pawh en ngun a ngai tihna a nih chu.

Nunna hi kan ngai pawi­mawh a, mite ngaiha tar chhe hnawksak mai awmte pawh hi chhungkaw tan chuan min thihsan ang tih hlauin neih zawng zawng sengin kan la inenkawl ṭawk ṭawk ṭhin a ni. Tin, sualna kan hua a; miin thil a rukin, tam tak chu “a nei ve lo a, a ru mai a ni” tia ngaihzam mai awmte pawh hi roreltu chuan a ngaidam thei lo a, lunginah a tan tir ṭhin. Miin sual vang emaw, eng emaw avangin tual a that a, dan rorelna chuan damchhung lungin tang turin emaw, khaihlum hial turin emaw a chungthu a rel bawk ṭhin. Heti khawp hian nunna kan ngaihluin thil tisualtu kan hua a, he savawm sual, a pawi sawi hlei lo heti khawpa lo sawisa a, chhungkaw tana pawimawh ngawih ngawih thi khawp hiala sawisatu hi “Pu Hrangchhuana’n savawm sual a tawk a, a vanduai khawp mai” tiin kan ngaizam liam mai dawn em ni?

Hruaitute hma lak dan ka hre lova, hetiang hian rawtna ka han nei teh ang a ṭangkai tak dahin. Kawnpui ram leh a chhehvel Tlawng thlang leh Tuirial chhak lam V/C te hnenah savawm hnu hmuh a nih chuan report-na tur fel takin ruahman nise, chutianga hnuhma hmuh a nih chuan a beih dan tur rel tlan vat nise a ṭha khawp ang. Savawm leh sanghal hi nungcha humhalhna danin a huam em ka hre lova, ramsa zingah chuan min tichhetu leh kan eizawnnaa harsatna thlentu an ni. He tual thattu savawm pawh hi sorkarin a luman siam se, tin, heng ramsa chi hnihte luman phei hi chu thuneitute tan siam ngei chi a ni. Chutiang tih a nih chuan he savawm sual pawh hi bei chak an tam khawpin a rinawm.

Savawm seh inchhan tum chu “ka lo tuar chhawk ang che” tih ang chauh a ni an ti ṭhin. A chhan ngam tan chuan a kaihza tha chhah vat tum tur a ni a, lehlam chhah theih a nih chuan a ke lehlam kaihza tha han chhah leh chu a har lo thei. A hrana beih ve chiam ringawt chu intawrh chhawk a ngai a, inphatsan chi a ni lo tawp ṭhin.

- MUMA, Electric Veng, Aizawl