Written by
- Dr. Mahminga Sailo Waggin’ Tails
Bawngkawn
Quarantine
Covid-19 vanga quarantine
Novel Coronavirus (2019) vanga natna ṭihbaiawm leh buaipuiawm Covid-19 chuan khawvel ram hrang hrang a la run chhunzawm zel a. He hripui vang hian ni tin zan tinin quarantine thumal hi zo ṭawng ang maiin kan lamin kan hre ta a nih hi.
Sorkar a buai angin, chhungkaw nunphung a phelh pheng phung a; eizawnna kawng tam tak chawlin hna tam tak a khaihlak. Kristiante meuh pawh inkhawm thei lovin kan Biak In a rehin a ruak ta hiai huai mai a nih hi maw!
Quarantine awmzia chu, ‘hrilenna hmun aṭanga mihring emaw ran emaw hmun danga an insawn dawnin, an taksa hrisel anga langin natna lang chhuak lo mah se la; dam leh hrisel reng chunga natna hrik an pai theih avangin, a bik taka buatsaih leh enkawlna hmunah, fimkhur taka khung hran’ tihna a ni ber ang chu.
Natna hrik hian taksa an run hian an chak dan azir te, an va run taksa ralveng a chak ṭhat leh ṭhat loh azir tein natna a lang chhuak hmain a tlai thei. Hei vang hian natna hrang hrang vanga hri a lenin, inkhung hran hun (quarantine period) a reiin a rei lo ṭhin.
Pu Zorama thusawi!
Kum 17 liam taah khan, Veterinary college, Selesihah Veterinary Doctor (B.V.Sc & A.H) zira bul kan ṭan laiin he thumal quarantine hi kan hmelhriat ve ṭan a. Chu’ng hun laia kan state Chief Minister zahawm tak leh tuna ni mek Pu Zoramthanga hi hnam dang zirlai pawn an hre larin a thusawi hi ngaihnawm an ti em em ṭhin. Kan hriat lar em vangin kan zirpuite zingah pawh Pu Zorama thusawi anga thusawi zirthiam tak awm vein ti hian a sawi ṭhin: “What we need is a quarantine box”, tiin. Kan mamawh lem loh anga kan ngaih, mahse Pu Zorama thusawi niawm ang taka kan ngaih avangin kan hlimpuiin kan nuihpui bawk bawk ṭhin. Khang hunlai khan hetiang tak hian quarantine hi Mizote zingah a lar ang tih kan ngaihtuah phak ngai lo.
Veterinary science zirlai mai ni tawh lovin, zir zova hna thawk tawh ni mah ila; he thumal quarantine hian a takin kan ni tin nunphungah awmzia a nei tam lem lova, ṭangkai pawh kan ti meuh lo. Tin, kan ramin kan neih tur ang lahin a nei pha meuh lo bawk. Tichuan le, Selesih daia thumal kan hriat mai, fiamthua kan nuihpui mai mai chu, kum 17 a vei meuh chuan ni tinin kan hre ta a nih hi - Covid 19 vangin.
Hman kuma Pu Zorama lemchangin quarantine kan mamawh thu a sawi kha, tuna kan CM zahawm tak Pu Zorama'n sawi ve kher lo mah se, tunlaia kan ramin a mamawh ber mai chu Quarantine hmun a ni ta. Kohhran hrang hrangten phal takin sorkar tan hmun remchang an siamsak thei te hi a lawmawm hle a ni.
Engati nge kum tin deuhthaw vawk pul hri a len?
Ran doctor chuan ran chungchang bawk kan sawi lo thei lo, thupui sawichianna atan a ṭul a. A chung lama kan sawi lan tak angin, quarantine thumal hi veterinary bikah phei chuan a pawimawh lehzual; a ruala ran lakluh a nih ṭhin avangin. Ranvulhte’n an taksa nawm loh thu te, natna an vei ṭan thu engmah an sawi theih tlat loh avangin, uluk taka an taksa awm dan, natna an kai leh kai loh enfiahsak an mamawh. An taksaa natna a lanchhuah meuh tawh chuan, ran dangah an lo kai chhawng nasa tawh ṭhin.
Covid-19 hripui leng vanga quarantine kan mamawh nasatzia hian ranvulh leh talh tura ran kan lakluhte tana quarantine hmun leh hmarua kan mamawhna sanzia min hriatfiah zual tirin, sorkarin chak takin hma la se a ṭha viau ang. Tun anga kan kal chhung hi chuan, a bik takin vawk talh tur phei chu ṭhenawm ram aṭangin kan la lut lo dawn hauh lo. Hetia ran hrisel anga kan lakluh hian, zinkawngah an taksa inrelbawlna a buaiin a danglam lo thei ṭhin si lova. Chu chuan, kawng eng emaw talin kan duh leh mamawh ni miah lo natna hrang hrang kan lak luhna hun remchang a hawng ṭhin a ni.
He thu ka ziah dawn hian sorkar department lama thawktute, ran lakluh khung hranna hmun (quarantine facility) kan neih dan ka zawt a. Hriat dik famkim tawk loh ka neih hlauh chuan thupha ka chawi lawkin a dik zawk hriaa puanzar kan inpeih reng bawk. Ka hriat dan chuan Mizoram sorkar hian ramri depah (Myanmar nena inrina te, Bangladesh nena inrina te, Assam nena inrina te, Manipur nena inrina te) pawh ran lakluh khunghran lailawkna hmun kan lo nei ṭha mang hauh lo! Hei hi a pawi takzet.
Kum tina kan mamawh sa talh tur kan lakluhna a nih ruala ram dang aṭanga hri kan chawk luh fo hian ranvulhtute sum tam tak a sen thlawn tir a. Kan intodelhna kawng tikhaihlaktu pawimawh tak a ni. Ngun taka kan ngaihtuah a, a ṭul anga hma kan lak thuai a pawimawh hle a ni.
Covid-19 vanga Quaratine tur te u...
Covid-19 vanga khawvel pum kan buai tak siah chuan, mahni eizawnna leh hnathawh pawh chhunzawm hlei thei lovin, mi tam zawk chu kan rama haw tawhin, haw mek leh haw zel tur kan awm zel a. Sorkar hmalakna duh khawp loh chang awm mah se, chhel taka awmin dan zawm hram hram tura beisei in ni e.
Natna chungchangah chuan nunna nei an nih vangin ran lakluh chungchang kan sawi lo thei lova. Ram changkang leh inrelbawlna ṭha zawkah chuan a ruala ran lakluh tur reng reng, hun bituk chhung ramri bulah dah hrangin, an hriselna uluk taka enfiah a nih hnuah an lalut fel chauh ṭhin. Khung hran chhung an nih laiin, a buaipuitu bik lovin an tlawh a thiang lo.
Hrilen mekna aṭanga rawn hawin, hrilenna khawpui tam tak paltlang in nih avang leh zinkawng thui tak, rilru nuam lo leh pang dam zan lova rawn haw te in nih leh zel avangin, vanduaithlak tak meuh meuhin Covid-19 hripui hi in rawn hawn pui hlauh thei tih inhria ula. In rawn haw kawngah leh in haw hnuah pawh hrisel ṭha angin lang mah ula, in taksain hrik a pai ruk hlauh chuan, lan chhuah hun a nei thei ngei ang; tuma sawi lawk theih a ni lo.
Rin thu vek mah ni se, thil ni thei a ni tlat. In rawn haw pui zinga mi pakhat lekin Covid-19 a vei khan, rilru engthawl taka inkhung hrang emaw in intih laiin, natna kha in kai chhawng thei tlat si. In khung hranna hmunah hlei hlei khan invawn fimkur zawk a ṭul. Phur thuta inkawm khawm emaw zaiho te kha ti lo hram ang che u. Fimkhur takin awm ula, quarantine zawhah in la inkawm khawm leh thei zawk ang. Chuvangin, inkhung hran huama Zoram rawn pan in ni tih in hre rengin, i ram leh i chhungkua kan him theih nan ni tlemte inkhung hran kha ning lo hram ang che u.
Chutiang bawkin hmun dang aṭanga rawn haw chhung leh khatte pawn, kan fanu/ fapa leh chhungte chu thlahlelin lainat viau mah ila, kan him tlanna tur a ni tih hriain, inkhung hran chhung tal hi chuan tlawhpawh hram tum emaw an mamawh tur awm buaipuiin phili buai lo hram ang u. Fimkhur ṭul hunlai tak a nih hi.