Written by
Dr. Vanlalfela
State TB Officer Directorate of Health Services

TB PREVENTIVE TREATMENT (Damdawi hmanga TB venna)

Natna inkaichhawn theih zinga natna pawi­mawh tak tak heng Malaria, Leprosy, Tuberculosis (TB) te hi tihrem (eliminate) theihah ngaiin, kum 2030-ah khawvel pum huapa tih rem tuma hmalak mek a ni a. India ram chuan chu aia kum 5 hmalam kum 2025 hian Prime Minister rawtna-in TB chu tihrem a tum ta a. Chu thil tum tihlawhtling tur chuan kawng hrang hrangin nasa takin ṭan lak mek a ni. Heng hmalakna zinga pakhat TB Preventive Treatment (damdawi hmanga venna) chauh hi tun ṭuma kan sawi tum chu a ni.

TB venna vaccine hi ṭha tawk a la awm lova, BCG nausen kan pek ṭhin hian TB na zual (serious form) chauh a veng thei nia ngai a ni. Puitling leh naupang laka TB venna hman theih awm chhun chu TB damdawi lo ei lawk hi a ni.

TB vei zawng zawngte hian midang an kai chhawng thei vek chuang lova. Chuap TB vei te chauhin an kaichhawng thei a, chuvangin chuapa TB vei, a hrik hmuh te hi ngaihtuah bik ngai te chu an ni ta a ni. Heng chuapa TB vei a hrik hmuh (Bacteriologically confirmed pulmonary TB) chenpuite hi damdawi hmanga ven ngai te chu an ni. Tin, HIV pai tawh phawt chuan TB an kai awlsam avangin damdawi hi ei vek tur a ni (TB vei an nih loh chuan).

Chuap TB damlo chen­pui zawng zawngte hian a venna damdawi hi ei a ngai lo thei a. Chungte chu TB infection an neih lohin, hei hi Tubercullin Skin Test (TST), IGRA etc. hmangin a test theih a ni. Mahse a chenpui naupang kum 5 hnuai lam te chu Tubercullin Skin Test kher lovin TB venna damdawi hi pek vek tur an ni thung.

Kum 5 chung lamah chuan TB infection nei te chauh kha TB venna dam­dawi INH (Isoniazid) pek tur an ni a. A test-na a awm remchan loh a, TB symptoms a neih loh bawk chuan INH pek tho tur a ni. Tin, damlo chenpui (contact) te kha TB an vei leh vei loh exam vek tur a ni. TB vei an lo awm hman hlauh chuan TB damdawi enkawlna pangngaia enkawl nghal tur a ni.

TB infection: TB hrikin kan taksa min luh chilh hian natna siam mai lovin hun rei tak pawh a awm thei a. Kan taksa raldotute khan natna siam thei lovin an lo dang bet ve ṭhin. Hetih hun lai hi TB Infection (Latent TB) an ti a, a chunga kan sawi test-na hmang khian a hriat theih a. Heng test-na aṭanga TB infection (TB hrik hmuh) neite chu TB venna damdawi pek ngai kan sawi te chu an ni.

Kan taksa raldotute an lo chauh hunah TB hrik kan taksa a awm chuan natna a rawn siam ta ṭhin a, TB vei kan lo ni ta ṭhin a ni.

TB venna damdawite : Tun dinhmun, kumin 2022 thleng chuan Isoniazid (INH) chauh hi damdawi hman theih awmchhun a ni rih a. Naupang leh puitling an taksa rih dan azirin a dose siam sak an ni ṭhin. INH hi nitin thla 6 chhung ei tur a ni. Drug Resistant TB (MDR-TB) venna bik tan Levofloxacin a awm bawk a. Damdawi dang Rifapentine leh INH inkawp hun reilo leh ei dan awlsam zawk pawh a awm thuai tura beisei a ni.

Tunhma chuan TB avanga chhungkua mang ṭhak te pawh sawi tur an awm hial ṭhin. Thiamna a lo sang zel a, damdawi ṭha tak tak kan lo nei ta te hi a lawmawm takzet a, a hmuhchhuahna (diagnosis) pawh khawvel huapa khawl changkang pawh kan lo nei ta. Heng changkannate hi i hmang ṭangkai ang u.

Damdawi ṭha awm a reng tawh chung si hian TB natna vang hian eng vangin nge kan la thih fo vang?

- Dr. Vanlalfela, State TB Officer Directorate of Health Services