Written by
Zomawia Khiangte

ENGLISH GRAMMAR KAN THLAUHTHLA DAWN EM?

Grammar chungchanga ngaihdan inbuan mek chu kan mithiam ṭhenkhat zinga tunlaia ngaihdan lar deuh mai pakhat chu, “Naupangte hi English Grammar chipchiar taka zirtir kher a ṭul lo. An zir sang zela an man chawp mai a ni” tih hi a ni awm e.

He ngaihdan hian lal a hrawt chho hle ni ngei tur a ni, High School-ah English Grammar (English II) tih ṭhin, Mark 100 lai pu ṭhin kha a awm tawh miah lo, a pawi vawng vawngin ka hre ve ṭhin. Mark 100 zet a put avang khan kha tih laia pawl sawm zir ṭhinte kha chuan nasa fe-in an zir lo thei lova, a tlangpui thuin English Grammar pawh an man nge nge deuh a lawm, zep nak maw.

Hemi chungchanga mithiam ṭhenkhat tanna nia lang chu - vairamah te pawh grammar har pui pui zir kher lovin naupang te te pawhin duh tawkin sap ṭawng an hmang thei a. Grammatical rules tam tak kan inzirtir hian English hlauhna naupang thinlungah a tuh a ni, tih hi a ni. Ka thlir ve dan chuan hei hi thu dik chanve chauh a ni.

He ngaihdan hi English Spea­king community tak taka cheng naupangte tan chauh a dik a ni. School-ah mai ni lo, inah leh ṭhian kawmna thlenga sap ṭawng hmang ṭhin naupang tan chuan grammar zir chiam a ngai lo reng a ni. An ṭawng reng chuan an thiam mai. Naom Chomsky-a ngaihdan pakhat ‘mihring thluaka universal grammar awm sa’ a tih kha thil dik tak niin a lang a. Naupang chuan ṭawng a hman ve reng chu grammar a zir vak loh pawhin gramatically-a dik thlapin a tawng thei mai zel a ni.

Amaherawhchu, Mizo hi kan hlang em mai a, kan naupang 95% aia tam mahte hian school-ah chauh sap ṭawng hmanna hun an nei a (in lamah leh khawlaiah pawh an duh chuan an hmang thei, mahse an hmang duh lo tlangpui) School-ah pawh a thiam thei fal tan lo phei chuan nal taka thiam hman a har hle. Darkar 5 vel school-ah an awm a, class period 7-8 vel an nei a. Classroom-a an awm chhung zawngin a tam berah chuan zirtirtu a ṭawng a ngai a, naupangten ṭawngna hun an nei ve mang meuh lo. Short break leh lunch break chhung chauhvin English hmanna hun an nei, a tih theih hial ang chu. Chumi chhung pawh chuan naupang tam zawk chuan zirtirtu hriat lohvin Mizo ṭawng an la hmang hram zel bawk si. School an lo chhuahsan chiah a, an thaw huai a, Mizo ṭawng an hmang leh nghal char char mai a ni.

Heti ang environment-ah hian Mizo naupangte hi an chen miau avangin thiam taka English grammar zirna aṭang lo chuan eng tin nge sap ṭawng hi an han thiam tehlul ang ni? Sap ṭawng hmang ngai mang lo chungin grammar an han zir nasa lo lehnghal a, eng tin nge sap ṭawng thiam tak tak kan inchher ang? Heti chungte chuan eng tin nge sap ṭawnga an thu ziahte inring tawk takin a dik ngei a ni tih an hriat theih ang a, engtin nge mi thuziah dik lo pawh an hmuh chat chat theih ang? An lo zir sang zel a, Bachelor’s degree leh Master’s degree level-ah zirtirtuten English dik thlap maia ziak turin an lo beisei leh lo thei si lova. Tin, exam sang tak tak MPSC buatsaih Combined Examination-ah ngat phei chuan grammar dik thlap an phut leh tho si a, mi tam tak tan chuan a har lo thei lo a ni.

Mizoram chhunga College zirlai 70% vel leh University-a zir lai ni mek 50% aia tam mah hi chuan English grammar hi chiang fek fawkin an man miah lo asin! Hei vang hian tam tak chuan bajar note ‘learning by-heart’ system hmangin an lehkha hi an zir ringawt mai a ni. Tam tak chu an pass ve zel a, an quality erawh a sang thei lo a ni.

English grammar zirtir thar leh ang u

Hei vang hian Higher Secon­dary School level thleng hian an syllabus-a English grammar la telh zel hi a la ṭha berah ka ngai. Pawl sawma English grammar (English II) an ban tak aiah khan Mathematics subject-a unit ṭhenkhatte hi ban ṭhen nual zawk se a fuh zawk lo maw?

Lehkhathiam pangngai ve tak ni turin a nihna takah chuan belh, paih, puntir leh sem thiam hi a tawk viau. Chu pawh mobile phone-ah awlsam takin kan hmetchhuak thei vek tawh lehnghal. Chutih mek laiin lehkhathiama ngaih theih chinin English grammar erawh a man chian vak loh chuan kawng tam takah harsatna a tawk ṭhin. Mathematics kan sawi nep ta viau tihna a ni lova. Paih rau rauh-ah naupangin an ṭangkaipui zawk paih hi a uiawm kan tihna a ni ber e.

Phonetics & Pronunciation

Thil pakhat sawi lan leh hram chakawm chu hei hi a ni - B.A.(English) level-ah Phonetics an zir mek a, a ṭha a. Mahse hei hi Nursery aṭanga class III vel thlenga zir atan a ṭha ngawtin ka hria. English thumal rik chhuah dan (Phonetics) hi hriat dik aiin lam dik theih a pawimawh zawk awm asin.

Tin, Mizorama kan English Common Pronunciation-ah hian dik lo a tam mai a, hei vang hian lehkhathiam anga ngaih theih chinah pawh BBC leh CNN-a announcer te thusawi hre thiam thei an tlem hle - a lungchhiatthlak khawp mai. Kan duh chuan pronunciation-ah na na na hi chuan thlang kawr vaiho aiin kan thiam zawk thei; zirtirtu ṭha kan neih meuh loh avang chauha thiam lo mai kan ni. Phonetic transcription (IPA) te hi Middle school level-ah te hian zir se a va ṭha dawn em. Vai mi nawlpuite khuan English Pronunciation hi an thiam lo khawp mai a. Chu vang chuan British linguist pakhat chu a chhan chhui chiang turin India ramah kum 4 ngawt research beiin zu rawn cham a maw le! Chuti khawpa thiam thei bik lote lamrik dan chu phaia lehkha zirten an la zir ve lehchhawng a!

Mizo tan chuan Vaiho hnen aṭanga zir aiin TV aṭanga zirin a thiam theih fe zawk tih hriat a ṭha. Tun lai phei chuan internet

aṭangin English Pronunciation Guide (audio & video) download tur a tam tawh a, hengte hi hmang ṭangkai ila, thlang kawr vaiho khu zir kan daih ang u. Football-ah pawh reilote chhungin kan khum theih hi maw le. Kan zir peih phawt chuan Mizote hi a hnam nawlpui ang pawhin talented tak mai kan ni tih hi i pawm tlat ang u.

- Zomawia Khiangte