Written by
Malsawmdawngzela Hrahsel

Treasury khar a ngai dawn em?

Tunhnaiah kan ram sum leh pai dinhmun a ṭha lo zual hle a, mipuiin kan ngaihven viau. Tun ṭum ang renga mipuiin kan sum dinhmun an ngaihven hi a khat viauin ka ring. Expert ka ni hauh loa, ka hriat pawh a tam lo ang. Mah se, kan ram sum leh pai dinhmun ka phak ang anga ka zirchianve ṭhinna aṭanga ka thil hmuhte ka han tarlang ve teh ang.

Sorkar laipui hian state-te sum dinhmun a chhiat a, Reserve Bank of India (RBI)-a an account-a awm tur zat pawh an neih daih loha state-te'n Treasury khar ngai em loa sum an puk theihna atan ruahmanna chi thum a siam.

RBI-a state-in sum a puk theihnate chu special drawing facilities, ways and means leh overdraft a ni. Hengte hi a pung awm vek leh puk theih zat bithliah awm a ni a, state dinhmun a zirin puk theih zat a in ang lo. Sorkar laipui sum dinhmun a zirin puk theih zat tihdanglam a nive ṭhin a, tun dinhmunah Mizoram hian cheng vbc. 250 vel kan puk thei turah ka ngai a, ka chiang bik lo.

State sorkarin RBI aṭanga sum a pûk dawn chuan, special drawing facilities hmangin a pûk hmasa ber tur a ni a, a pung pawh a tlem ber. Sum pûk chu a rùl thei lo a nih chuan ways and means hmangin a pûk leh thei a, a la rùl thei lo cheu a nih chuan overdraft hmangin a pûk leh thei.

Special rawing facilities leh ways and means hmanga sum puk hi ni 90 chhunga rulh tur a ni. Overdraft hmanga puk hi Covid-19 vangin a rulh hun chhung ni 20 ah pawhsei niin, tunah chuan a pangngaiin ni 14 chhunga rulh tura tih a ni leh tawh. Overdraft hmanga sum puk hi a huna rulh theih a nih loh chuan Treasury khar kan tih ṭhin kha hmabak a ni.

Tichuan, tun dinhmunah sum puk theihna hrang hrang hmangin Mizoram sorkar chuan cheng vbc. 237 chuang a puk tawh. RTI Act hmang lo chuan an pukzat chiah hriat a har ta khawp mai a, kan sum dinhmun hetiang a nih avang hian a hre tur lam an ṭawng ngam ta meuh lo. RBI lam lah an fimkhur a, state Finance department bak sum dinhmun an hrilh thei lo. RTI hmangin zawt mahila, min chhan meuh chuan a hlui tawh dawn si.

A dik ngei e ka ti ngam lo na a, overdraft hmanga puk a ni tawhin ka ring. A lo nih chuan ni 14 hmain rulh thei tak mawṭ August 4, 2022 hi rulh theih hun hnuhnung a ni a, chumi hnuah kan ram dinhmun tur a hriat dawn a ni.

Central aṭanga kan sum hmuhna hlawm lian, state sorkar innghahna ber chu share of central tax leh post devolution revenue deficit grant hi a ni a, hei hi a tahtawlin dawn ṭhin a ni. A bak pawh central aṭangin head dang aṭanga sum hmuh ṭhin a awm tho na a, mahse chungte chu a hmanna tur ruahmansa (tied fund) a ni hlawm avangin kan sum dinhmun khaichhuahna atan hman theih a ni lo.

Share of central tax leh post devo­lution revenue deficit grant kan dawn hmabak hian overdraft hmanga kan sum puk pawh hi a daih lo maithei. Kan state sum dinhmun sutkianna atana hman theih dang kan neih leh chu kan state-in kan thawhchhuahve state own tax revenue hi a ni. Anni ho hmang hian overdraft aṭangin tal chhuak ta ila, sorkar hnathawk hlawh tur, buhfai man tur, power man tur etc. a awm dawn lo thung.

Sorkar tan pawh thutlukna siam a harsa viauin a rinawm. Loan puk a nih loh chuan kan sum dinhmun harsa tak aṭanga tal chhuah hi thil huphurhawm tak a nih ka ring. Loan puk tur kan hmu kher a ngem tih hi zawhna awm thei a la ni thung.

Eng pawh nise, loan puk loa rulh theih a nih chuan a lawmawm ngawt ang. Treasury khar ngai lo se duhthusam a ni. Kan ram hruaitute'n Treasury khar a ngaih lohna atan theihtawp an chhuah mek ngei ngei dawn. Chuvangin, an hmalakna i lo ngaichang phawt mai teh ang u.

- Malsawmdawngzela Hrahsel