NGAWIH HUN LEH ṬAWNG HUN

Kan la naupan ve deuh lai khan ka u pasala nau U Sawmtea, ṭawng tam lo em em mai kha kan u te titi karah hian ngawi reng hian a lo ṭhu ve a, nuih hunah erawh chuan a nui ve suk suk ṭhin. Ṭawng duh lo kan tiin mak kan ti thei khawp a. Amah lah chuan “sawi ka tum hi ka’n ngaihtuah chiang a, a pawimawh lo ṭhin em a ka sawi lo mai” a ti mai ṭhin. Nupui fel tak a nei a, sawi tur pawimawh tak kha a sawina tur hmunah, a sawi hunah a sawi tih chu a chiang reng lawi si!

Kum 2013 chho vel aṭang khan SSA hmalakna vel enfiah tura ruat kan nih angin Mizoram district tin kan suartluan a. Eng kum ber nge ka hre ta chiah lo, Saiha district kan fan dawn tum hian chawchhun an lo buatsaihna bula in pakhatah hian Zawngṭah an lo ziat kan hmu a. Ka pasal leh kan nau Mapuii chuan an chil a tihput thu an sawi nasa mai a. Min mikhualtute chuan an lo va dil chu niin, kawm 2 sei zet zet hi an va la a, ka pasal leh Mapuii chuan tui ti takin an hmeh a.

He thu hi a hnu kum 2 vela kan sawi chhuah leh chuan kan nau pakhat Teteii chu, “Zawngṭah kha i ei duh lo ve tho em niṭ” tiin ka zawt a. Ani chuan, “Duh tehreng mai, Mapuii leh U Lcha khan an duh em a ka sawi ta lo a nih kha” a ti ta chauh a nih chu. A duh ve deuh kha a inthlahrun avang leh midang a ken avang khan a ei lo a lo nia... sawi ni ta se a ei tur a daih dawn tehlul nen!

Mi pakhat thusawi ka rilru hneh deuhtu pakhat chu, “Miin thil dik lo an tih i hriat leh i hmuh a, engmah i sawi loh chuan an thiltih kha i pawmpui a ni” tih hi a ni. Chutih rual chuan midang leh chuan, “Eng thu pawh sawi chhuak dawn la hei hi ngaihtuah hmasa ang che - I sawi tur chu a dik emṭ, sawi a ṭul emṭ mi a hliam ang emṭ” a ti thung a. He’ng ṭawngkam pahnih ringawt pawh hian kan thusawi chhuah tur chungchanga ngaihtuahna neih a ṭulzia a pho lang chiang hle mai.

Kan tunlai khawvel, thiamna sang tawh leh khawl thil changkang tawh em em mai leh, kan thusawi leh thuziak pawhin kar lova khawikip a thlen theih tawhna hunah hian mitin mai hi kan thusawi tur leh sawi loh turah hian kan fimkhur a va ngai ta em ve aw...

Ṭhenkhat chuan thil thleng eng pawh hi tuemaw dem tum ranin an sawi zui vak vak a, chutih rual chuan ṭhenkhat erawh chuan chu tu emaw chu fak tum ranin an fak nghal bawrh bawrh bawk a. “A dik emṭ” tih lai bera chu ngai pawimawh lovin “Kei leh ka chhungte’n kan hausak pui na tur a nih chuan…” emaw, “...kan chhiat pui loh ahnu,” emaw tih rilru pu ang ziazangin ṭawngkam an thlah ṭhin.

Khawtlang leh hnam tana pawi thlen thei, kan hmalam tana pawi tur thil a lo thlen pawha ngawi renga lo thlir liam satliah ṭhin, mithiam, milian leh mi hausa pui pui kan nei ṭeuh va. He’ng mite hian thiltithei ve lem lo, mi harsa zawkte kutah ram leh hnam hnuk khawih thil chu papêkin mahni in/ office lumah boruak daih hun an nghak a, chhiatna thleng thei chu hre (ru) reng mahse an theng-a-thawngah hian a lut mawlh si lo. Tuna kei leh ka chhungte min nghawng lem lo thil nia kan ngaih chu ngawihbopui pawi kan ti lo niin a lang.

Chawimawi phu leh chawi­mawi tlak an awm laia an ṭhat lohna lai lo zawng chhuak char char a lo pau vak vak tawk lah hi kan Zoram zimteah hian an va tam si em! Miin a sual leh a nunhlui kalsana kawng dik zawh a tum chhoh laia a tunhma nun tuipui leh sawi chak ta tlat, ngawih huna ṭawng nasa em em pawl lah kan ngah bawk.

Mimal, pawl, kohhran leh sawrkar sel leh relna tur zawng hrim hrim, an thu veivir dan aṭanga an tum hriat theih leh hriat hleih theih loh, midang rilru hruai kawi thei si ho hi hmasawnna atana kan mamawh ber chu an nih hmel ṭhin si lo hi a manganthlak khawp mai.

Mahni, chhungkua, khaw­tlang, kohhran, sawrkar leh ram leh hnam hmangaih leh hmasawnna tak tak ngaihtuahtu tan chuan tuna kan awmdan leh kan thiltih hi nakin huna kan tu leh fate khawvel chen tlak a nih leh nih loh hriltu anih avangin kan thusawi (tur) ah pawh fimkhur a ngai tawh a ni tih hi vawng tlat ang u.

A ṭawng tam tam hi a dik ber an ni lova, ngawih ringawt hian thatna a thlen hek lo. Kan tu leh fate khawvel, hmuh theih leh khawih theih bakah an rilru sukthlek leh an ngaihtuahna zawng zawng kaihruaitu chu tun huna keimahni ngei hi kan nih hriaa ṭha lo leh do ngai a awm huna ṭawng chhuak ngam, dik leh ṭha leh chawimawi tlak chawimawi tura insum lo, midang chhiatna tur leh mahni pawhina kan tih theih loh tur sawia tiam zul lova ngawi thei mi nih hi a va ṭul tawh em!

Politician te, kohhran leh pawl hruaitute, nu leh pa te leh mimal tinte hian kan thu hriatte a dik nge dik lo tih chian hmasa lova mahni duhdana lakawia kan sawi chiam hma hian, kan thusawi tur chuan midang ṭhatna a thlen dawn em tih ngaihtuah hmasa ila. Ram leh hnam hmasawnna tur dah hmasain, mahni leh chhungkaw bil chauh hamṭhatna ngaihtuah lovin, kan hun tawng leh kan thil hriatte a zira ṭawng huna ṭawng chhuak ngam leh ngawih a ṭul zawk a nih erawh chuan ngawih chuh ngam turin huaisen ang u.

Chuti lo zawng, nakinah kan tu leh faten kan thusawi an ngaithla letin an en let ang a, kan thlarau anchhia an rawn lawh bawrh bawrh palh ang e.

- Dikteii Hnamte