Written by
- Lalchhandama Colney

Hausa vs Rethei

Sailo lal lal hun laia lal fanu leh hnamchawm tlangval inngaihzawn thu-ah te, Liandovate unau chanchin aṭang te, kan pi pute hun lai pawn hausa leh rethei kar hi a lo zau ve hle tih a hriat theih a. Mahse, hmeithai chhawmdawl leh harsate ṭanpui kawngah chuan kan pi pute hi an fakawm hle ve thung lawi si a ni. 
Kan hnathawh pawh a inang tlang pet pet a, kan khawsakhona pawh min khai rualin tumah han in dah sang tur bik kan awm lo ṭhin a ni. Tunah erawh kan lo danglam ve nasa ta a, a ṭhen hausa, a ṭhen rethei, lehkhathiam tak te, thiam vak lote kan lo ni ta hlawm a. Heng avang hian Mizote zingah eng ang harsatna nge kan lo neih tak, engtia tih chi nge ni ang, ram nuam, Mizo nih nuam turin engte nge kan tih zel ang? tih lam te han sawi tum dawn ila. 
Khawtlang leh Koh­hranah - kan thil hriat sa chu hausate chhiatni ṭhatniah mi kan buk hluai a, rethei deuhte chhiatni ṭhatniah ve  thung chuan mi kan tlem ṭhin, engnge a chhan ni ang? A chhannaah chuan- hausate chuan chhung khat laina an ngah a, ṭhian leh anmahni ṭhiantu, ti chhungtu an ngah ṭhin. Retheite erawh chuan heng ang hi an nei ve em em lo, mi hriat hrim hrim pawh an hlawh vak lo ṭhin. Hetih lai hian khawtlang leh YMA, in enkawl danah chuan eng mah rethei leh hausa thliar hranna a awm chuang lo. 

Kohhran angah hian tlema awm thei zawk deuhte chuan ngaihsak an hlawh bik deuh em maw ni chu aw, a tih theih. Nia, thawhlawmte an lo thawh hnem a, anmahni pawh an lo fel fai zawk deuh a. Hetih lai hian pachhe ve tak tak kohhrana rawngbawlna pawimawh tak tak chelh an awm ve nual ṭhin bawk a. A thlirtu a zir te pawh a ni thei ang, eng pawh nise, kan la ṭha tlang viau alawm, a tih theih. 

Dan hmaah - Dan han tih hian court rorelna leh a dangte han ni ta se. India mi kan ni a, kan dan neih te min awp ṭhintu Kumpinu dan zul zuia siam a ni hlawm. Hei vang hian Hindu ram kan ni na a, Kristiante tan pawh a 
ṭha ang reng lawi si a ni. Mi state-a thil thleng te han sawi ila- Bihar CM leh pa ropui tak, Laloo Prasad Yadhav chu sum tam tham tak tih chingpen thu-ah thiam loh chan tir a ni a, a thurualpuite nen jail-ah dah an ni. 
Hman kum deuh lawk khan Punjab-ah khuan hmeichhe tleirawl pakhat police lal (IPS) in a khuai­khem ṭhin a, an ti. Tih ngaihna an hre si lo a, hmei­chhe tleirawl rilru hah lutuk chu a intihlum ta mai a. He tleirawl hi sapṭawng chanchinbu in a sawi dan chuan - tennis khel thiam tak, hma lam hun eng tak, niin a sawi. 

Police-pa hi a lo retired ve ta a, chu ve leh a hmeichhe chhungte chuan chet an la ta a. Tichuan, thiam loh chan tirin, hrem a lo ni ta a ni. Kan han sawi lan takten dan hmaah chuan tumah thliar a ni lo a ni, tih kan hre thei ang. Heti lam zawng pawh hian, dan hriat loh hi thiam channa a ni chuang lova, mite pawh na takin min hrem thei tho bawk. 

Ka thlir ve dan - Office dawrnaah te, bank dawrnaah te, etc., hausa, hmel fai deuh te hi chuan a eng amah hma in ngaih pawimawh an hlawh duh hle. Hetih lai hian retheite erawh chuan ngaihsak chu sawi loh, kam khat te hi an hlawh duh zawk. Hna thawhna hmunah te pawh awm thei sa deuh te hi chuan ṭawngkam ṭha te hi an dawng hnem deuh emaw ni chu aw, a tih theih.

Ṭhian zaho zingah pawh hian hausa deuh te hi chu kan boss en nghal deuh mai ṭhin. Hausa leh retheite hi an inang thei lo hrim hrim ang a, mahse, mi pangngai tak thlirna aṭang chuan danglam lo tur ni awm tak a ni. Pathian mit aṭang phei chuan in thliar hranna a awm miah lova, retheite hi amah a in tehkhin nghe nghe zawk a ni. Heng mi te berte chunga in tih hi ka chunga ti in ni, a ti hial a ni. 

Nia, mihring in thlirna aṭang chuan nula hmel ṭha deuh pawh rethei chhungkua a mi ai chuan awm thei deuh a mi chu kan duh zawk ngei ang. Eng pawh nise, kei ngei pawh hian ka thliar deuh tlat ṭhin a ni, zep lovah chuan - a buaithlak khawp mai. 

Tuna China ram hruaitu hmingthang tak khi kan hre ṭheuh ang a, ro a rel hnu hian mirethei maktaduai tel teh meuh zu han khai chhuak tawh a, a ropuiin a fakawm hle mai. Ram changkang apiangah mirethei an tlem a, hausa leh awmthei pawh an tam ṭhin. Rethei leh hausa kar a zau lutuk chuan tu ram mah a ropui tak tak thei lo a ni. Chu chu hriain keini India ramah pawh mirethei din chhuahna tur tiin policy ṭha tak tak an duang ve 
ṭhin a ni. 

Mizoramah pawh, MIP, NLUP, SEDP, kan ti a, kan buaipui chur chur ṭhin a nih hi. Heng te hi policy ṭha tak vek a ni a, mah se, a hmangtu turte hian kan chhawr hlawm em aw, tih chu ngaihtuah tham tak a ni. 
Vawiin thleng hian hausa an hausa tual tual a, retheite kan bet telh telh bawk a ni. Chuvang chuan, beng sika kan in ngaihtuah a, kan harh a hun ta, khua kan tlai hma hian.