Vanapa thihna hmun - Zawlnghak
Kumin 2017 March aṭanga May thla inkar mai khan kan hnam pasalṭha hmingthang Vanapa'n Zawlnghak a thleng ngei a, tahchuan a lû a nghat a ni tih thu dik hretu mi panga (5) hriat chhuah thar an ni a. Chung mite leh an thu sawi chu:
1. Lalkaii : Ani hi Arsi tlak kum 1884-ah naupang fel tawh tak niin, Zawlnghak sangkhuaa a awm laiin kum 16 vela upa a ni. Ani hian a tunu Rodaii hnenah, (Rodaii kum 13 mi a nih laiin) 1951 khan, "Zawlnghakah chuan Vanapa chu putar pui a ni tawh a. Veng lû lama awm an ni a, Puankawp sina nilum a ai hi ka hmu ṭhin" tiin a lo sawi a. Rodaii chuan "Tun hnu hian Vanapa Tuithoh kama thi nia an sawi hi ka pi sawi dan nen a inkalh avangin ka lai hi a lo na ṭhin" tiin ni 12.4.2017 (Nilai) dar 10:33am-ah he lehkha ziaktu hnenah hian a pi thusawi khi a hrilh thlap a ni. Rodaii hi kum 80 mi niin, tunah NE Khawdungseiah a awm. A pi Lalkaii chu Ngopa Tualbung hmunah kum 1953-ah a thi.
2. Chawngkili : Ani pawh hi Zawlnghaka sangkhuaa awm ve ngei, chutih laia kum 17 vela upa a ni. Zawlnghak an chhuahsan hnuah Rabungah pawh a lo awm tawh a. A pasal thih hnuah a nuṭapa Lianlûta’n Hmunhmelṭha khuaah a la chho a ni. A vahpa Pu C.Bawikunga kum 12 vela upa a nih laia a hrilh dan chuan "Vanapa chu Zawlnghakah a thi a, a thih ni-ah pawh mi an tam khawp mai a, a thlan pawh lung mum lam deuh hi an phun mai niin ka hria” a ti. Kum 1957-ah Hmunhmelṭha khuaah a thi. Pu C. Bawlkunga hi Champhai Venglaiah a awm a, kum 84-a upa a ni. Ani hian a ni Chawngkili thu sawi khi thu dik tak a ni tih a pawm bakah, "Pasalṭha hmingthang Vanapa Tuithoh kama thi nia sawi leh, ramhnuaia phum tih hi chu ka pawm thei lo hrim hrim" a ti. Pu C. Bawlkunga hi ni 22.4.2017 (Inrinni)ah kawm chian a ni a, a hriatna a la ṭha hle.
3. Chalṭhianga : Hnam hming - Hlawnmual. Tualpui khua a ni. Kum 1955 khan Murlen Primary School zirtirtu, Upa Sangkhuma’n a kawm a. Chalṭhianga chuan, "Vanapa chu Zawlnghakah an phum a. An duhsak em avangin lal thlan bulah an phum a ni. A thlan bulah chuan hlai kung, hmawngin a phuar a awm a. Hlai kung pawh lang
ṭawk ṭawkin a ding" tiin a sawi. Chu chu a tupa Chalkhuma kum 23 mi chuan a lo hria a. Chalkhuma te chu kum 1986-ah Durtlangah an pem a. A fapa Lalrinenga nupui Lalhlimpuii chu Rabung khua Pu Ngurvuana fanu niin, Pu Ngurvuana chu a fanu kana Durtlanga a kalin, ni 14.8.2005 (Sunday)ah Chalkhuma hian a pu thu sawi khi a lo hrilh a ni. Chalthianga hi kum 1864-ah a piang a, ni 2.6.1961-ah a thi. A tupa Chalkhuma chu Durtlang Vengtharah 2007 khan kum 75 mi niin a boral. Pu Ngurvuana hi kum 83-na a hmang mek a ni. Chalkhuma hnen aṭanga a thu hriat ziaka a dah chu 2017, March khan hai chhuah a ni.
4. Hualchungnunga: Sialsuk khua a ni a, kum 1909-ah a piang. Lal upa, Pasal-ṭha huaisen tak, sakei pahnih mei sat thla ngam ve ngat a ni. Ani chuan, "Kan tleirawl laiin Rabung leh Zawlnghakah kan kal fo a. Pasalṭha huaisen leh tlawmngai hmingthang Thangzachhinga (Vanapa) kha Zawlnghaka thi a ni" tiin Pu F. Aisiama hnenah a lo sawi a. Pu F. Aisiama hi Aizawl Dinthar venga a awm laiin, Sialsuk leh Thenzawl inkar kawng (departmental work) siam laia Pu PB Nikhuma hna viltu a ni a. Sialsuka a len ṭumin Pu Hualchungnunga chu a kawm a. Kum 2011
aṭangin Rabungah awmin, ni 18. 4.2017-ah amah hi kawm a ni. Pu Hualchungnunga hi kum 16-20 vel a nih laiin Zawlnghakah Liankhama tupa Thanzuala ho an awm (1925-1932) laiin a kal a ni tih a hriat theih. Kum 82-a upa niin ni 5.9.1991 khan Sialsilkah a thi.
5. K. Lianvela : Tualcheng khaw chhuak, tunah (2017) Aizawl Chanmary West-ah awmin, kum 87-a upa a ni. He lehkha ziaktu hian ni 20.3.2017 (Thawhṭan) zing karah a kawm a. Ti hian thu a lo hrilh a: "Ka nu hi Hrangchuailovi a ni a, kum 82 mi niin 1967-ah a boral. Ka nu chuan Zoram buai hma daih khan Vanapa chu Zawlnghaka thi a nih thu hi min hrilh a, ziaka chhinchhiah nachang ka lo hre lo a ni, a ti. ‘Zawlnghak ni lo, hmun danga Vanapa thi nia sawi hi chu a dik lovang" tih thu a sawi bawk.
Sailo lal Liankhama kha kum 1891 khan kum 45 mi niin Zawlnghakah a thi a. Vanapa pawh he khua-ah hian a thi bawk a. Chalthianga chuan, 'an duhsak em avangin lal thlan bulah an phum a ni' tiin a sawi kher a ni. Vanapa nupui leh an fapa Ralduha leh Vanchiauva nupui Chawngthangite pawh Zawlnghaka lu nghat vek an ni. Vanapa chu Rabung ram Zawlnghaka thi a ni tih i pawm ṭheuh tawh ang u.
- Kawlchhawna Ralte (9615750446)