Written by
Rev.Darchungnunga

CONDOM HMANG RAWH, PAI ZAK SUH … TIH HI LE

Vanduaithlak takin HIV/AIDS-in min luhkhung a, tunah chuan kan ram hmelma lian a tling ta. A beilet turin Mizoram State Aids Control Society (MSACS) din a ni a, an inpein an bei nasa a, a lawmawm hle a ni. An ṭanlakna hmanraw zinga lar ber chu condom niin a lang. Condom hmang tura infuih leh a hman tur supply lamah ṭan an la hle bawk. Condom tihzalen a, hmang tura ualau taka infuih sauh sauh reng hi ṭha lo chin leh ṭhat loh dan zâwngte a awm thei em, engtia tih nge ṭha ang tih lamah ngaihtuahna i han hmang teh ang u.

Research bei miten kan ramah HIV/AIDS a darh chakzia te, kan ram leh hnam tan r^lpui a tlin tawhzia te an rawn ziak tawh ṭhin a. A lo darh dan ber pawh boruaka hri leng lam ni lovin inkai chhawn a nihzia te, inkai chhawn theihna chi hrang hrangah pawh mipat hmeichhiatna (sex) hmanna aṭanga inkai chhawn a tamzia te an sawi ṭhin a. Hengte hi thu dik vekah ngaiin kan sawi tumah lut nghal mai ila.

Tunah chuan condom hmang tura infuihna thu ziak a tam hneh ta hle mai. Mualpho thlak zawnga ngaih phei chuan hnam mualphona tiin a puh theih hial awm e. Chi hrang hranga ziaka thehdarh bakah tunlaia mi lar, mite ngaihsan hlawh tak hmangin TV-ah an advertise a, an chhuah ngun bawk a, a lar hneh ta hle mai. Kan ram nun bawlhhlawhna avangin HIV/AIDS natna laka inven hi kan tihmakmawh a ni miau si.

Amaherawhchu, hetiang z^wng hian a ngaihtuah theih: Sex lam thlahlela umtuten condom an pai a, an hman dawn phawt chuan, thil sual ti turah inngai lovin, kan ram hmangaih a, chh<n z^na thawkrimte thur^wn ang thlapa thil ti turah an inngai theiin a rinawm. A chhan chu, HIV/AIDS natna kai loh nan invenna tura pawimawh dang engmah sawi tel lovin - condom hmang rawh, pai zak suh tih lam ngawr ngawr hi ziaka theh darhin kan tilar hneh ta em em tlat a lawm. Mahse, kan Bible zirtirna hi chuan, nupa kar ni lova sex hman hi condom a tel avang mai chuan thil ṭhaah a pawm l>k lovang le!

Thuthlung Hluiah dik lo taka sex hmangtute chunga Pathian thikthu chhiatzia leh a hremna natzia te, Thuthlung Tharin sex dik lo taka hman ch$ng mi hurte dinhmun chhiatzia a sawi ang te pawh huamin a venna lam MSACS hian bei se, ti ngawt dawn ila, MSACS-te hian Bible base-a zirtirna lam chu kan hmalakna tur (perview) a ni lova, kohhran hmalakna tur a ni a, keini chuan HIV/AIDS control lam hna hi kan thawk bik a ni an lo ti daih mai ang em?

Tuna a lan danah chuan, HIV/AIDS beihletna hna hi mipat hmeichhiatna (sex)-a kan inhman dan tur Pathian Thu-in min zirtir dan nen en mila nun pumpui ṭhatpui tur, taksa lam leh thlarau lam huama beih a ngai ni. Ama hma zawn z$mtea uar taka kalpui chuan side effect hlauhawm tak a awm thei dawnin a ngaih theih. Condom pai tur leh hmang tura uar taka kan inzirtirna hian mahni nupui/ pasal ni lote nena sex hman dun hi ram mipuite rilruah hian a zalen ta deuhva ngaihna leh, condom hman chu AIDS venna a nih bakah naupai mualpho hlauhawm laka himna a lo ni thei dawn bawk nen. He inkawhhmuh thil hi a tum berah tawp mai lovin, hnam pawikhawih khawpin a luangliam nasa ang tih a hlauhawm khawp mai.

Kan ram leh hnam hi Pathian duh loh zawng anga sex thu-ah ṭawp taka kan kal deuh deuh a nih ngat chuan, kan hmabakah hian chhiatna chi hrang hrang pawi tak tak a tam khawp ang. HIV/AIDS pawh chung zinga chi khat chu a ni ang. He lam hi chu kan sawi zau hman rih lovah ngai ila.

Rawtna

HIV/AIDS dona beihpui hi MSACS-te tihtur chang ni lovin, zau zawkin, sawrkar leh kohhrante pawhin tih tak taka huam zau zawka beih ni sela. AIDS natna kan mal beih a, ama z^wnah z$mtea chak taka kan kalpui chuan, a hmanraw ṭha takin side effect ṭha lo tak a hring thei ngei dawnin a lang si a. Doctor thiam takin dam lo damdawi a chawhin, side effect nei thei chi chu, side effect awm thei v>nnate nen a ziak thlap

ṭhin angin, kan hmanraw hmanin side effect pawi tak a neih lohna tura v>nnate nen zau zawk leh famkim zawka beih a ngai a ni.

Condom hmang tura infuihna kan thehdarh nasa thei ang bawk hian sex hman dik loh hi Pathian huatzawng tak leh pawi nasa tak thlen thei reng leh thlen tawh ṭhin a nihzia te, mahni nupui/pasal ni lo laka sex hman hi sual a nihzia sawi zet hnuah hmang tho tur tan chuan condom hman ngei ngei a ṭulzia theihtawpa inzirtir ni se.

Tin, MSACS hian condom an sem tur zawng zawng hi anmahni’n order se, a tuamnaah an duh ang ziak se emaw, condom an sem tur zawng zawng hi a tuamna thlakin thu ziak ṭha tak awmin tuam ni se. Hetiang lam hawi hian ziak ni se. Mahni nupui/pasal ni lo laka sex hman hi sual a ni. Hmang tho tur chuan AIDS laka him nan condom hman tur a ni, tiin.

- Rev. Darchungnunga