ZALENNA HMAN SUAL
Zanlai, August ni 14-15, 1947 - India-in zalenna a hmuh dawn ṭuma India Prime Minister hmasa ber Jawaharlal Nehru thusawi ropui tak ‘tryst with destiny’ ah chuan ‘zalen kan ni ta, India a harh chhuak ta e’ tiin huaisen takin a sawi.
‘Zalen’ tih hi chi hnih a awm - ‘Freedom’ (thil engkim tih thiangna) leh ‘liberty’ (tih phal loh chin ramri kham) a ni. Zalenna hmasa zawk ‘freedom’ hi khawi hmunah mah hian mihringte hian kan lo nei lo a ni mahna, dan bawhchhia a hrem tawk kan awm phung mai.
Hmanlai leh tunlai khaikhin chi ni lem lo mah se hun kal tawha zalenna lo sualtute khan an nunna hial chan huamin hma an hruai a, an hnung zuitute hian a eng lai berah hian nge ṭan lak kan mamawh le. Ram hruaitute hma thlir ang dinhmun chu kan pha mawlh love, nih leh eng vang nge ni ta ang le?
Eirukna hluar chhan ni awm alang chu ‘rethei’ a in ngaih tlatna a ni. Mi dang neih ang neih ve loh hi retheihna a ngai chu a rethei kum tluan ang. Eirukna leh rethei tlata inngaihna hi kan ‘educational system’ fuh tawk loh vangah a puh daih theih. ‘Educational system’ tih hian school ringawt kawk lovin kan nitin nuna kan thil zir a huam tel. Entawn miah lova sap ṭawnga thir tuiek chhan nal parha sawi chhuak thei khan Mizo ṭawng chuan thir tuiek chhan a hre leh chuang miah si lova. (a+b)2= a2 +2ab+b2 zir ṭhin kha a hmanna hrilh a nih loh chuan eng tin nge a hman ṭangkai theih tehlul ang.
Mark ṭha tak hmu a doctorate degree nei hial thleng khawpa zir khan, a tuina lamah hna a thawh si loh chuan a thiamna chhawr ṭangkai a hnekin ram leh sawrkar tan mi hnawksak a nih theihna tam tak a awm a, a tawpah hlawh a lungawi lohna bawk a thlen ang a, eirukna turin chuanlam ṭha tak a nei leh mai mai thei tlat. Sikul leh zirna in sang zawng zawng deuh thaw a zirlaite zir subject kha Mizote hian kha tiang subject kha kan mamawh ber lo mai thei a, entirnan - Social Work leh Rural Development subject te hi kan mamawh daih zawk mai thei; Zoram hmasawn nan hian. Mi subject lak ang zir ve ringawt kan tam lutuk hi mi tam tak tan eizawnna tibuaithlaktu a nihna chen a awm.
Nehru te, Mahatma Gandhi te khan sawrkar sum tichingpen turin zalenna min sual sak lo, phal chin tawk ramri bituk thlapin zalenna kan nei ṭheuh. Heng eirukna te, rethei tlata inngaihna leh educational system fuk tawk lo te hi a bulpui berah chuan kan taimak tawk loh vangah a puh theih. Han taima em em phawt mai ila, eiruk ngai lovin mi hlawhtling nihna kawng dik a lo eng chhuak mial mahna.
- LP.Lalnunpuia