Kolasib kawngpui dan thlirletna
Dated 6 June 2017 aṭang tiamchin awm lova National Highway 54 (Kawngpui) dan chu dated 10 June, 2017 khan tih tawp a ni ta chu ka lawm hle. Kan ram hruaitute hmalak dan pawh ṭha ka ti. Chutianga ka lawm hle rualin he thil thleng hi review lova liam tir mai chu a dikin ka hre lova, ka lo thlir ve dan ka han ziak a ni.
Thil awm dan (the issues)
Kolasib-ah hian surgeon pahnih Dr. Zothansanga Zadeng leh Dr. Zochampuia (Dr. Chpa) an awm a. Dr. Zothansanga hi Civil Hospital thawk a ni a, Dr. Chpa erawh chu NRHM hnuai thawk a ni.
Vanduai thlak takin Lungleia an surgeon a damloh a, a boral zui tak avangin Serchhipa surgeon awm sa chu mamawhna avangin Lunglei-ah sawn a ni a. May 18th khan sawrkar chuan Dr. Zothansanga chu Serchhipah a sawn ta a. Sawn lo tura Kolasib ho dilna chu a hlawhtlin mai loh avangin 54 National Highway chu sawrkar kar nan June 6th aṭangin an dang ta a ni.
Bihchianna
1. Kolasib JAC (Joint Action Committee) hmanraw hman leh an thil demand hi a inmil lo (inappropriate action) a ni. 54 National High way hi Mizoram Life Line (mamawh lakluhna min chawmtu) a ni a, Vai leh Mizo inkar pawh ni lo, keimahni tualchhung thil, doctor pakhat transfer chungchangah han block mai chu awm lo kan ti deuh vek a ni. Facebook lama opinion poll la tute sawi dan chuan Mizoram mipui 70% chuan awm lo an ti a, mak an ti a ni.
2. Kolasib hi Mizoram hmun pawimawh tak (strategic place)-a awm an ni a, an mawhphurhna hre lovin, an malsawmna chan an hmang thiam lo a ni.
3. Chutih rualin sawrkar hian action a lak hmain ngun taka thil a zir chian a ṭul. Hetiang buaina thleng lovin, a tir aṭanga siam rem theih nghal a ni. Dr. Zochampuia hi Serchhipah dahin a fel mai thei a ni. Chpa hi zir leh tur a nih pawhin June 13-ah khian doctor thar 26 lak an tum tho a, an lakfel huna siam rem mai awm tak a ni.
6. Sawrkar zahawmna a tinepin, a ti zuamawm zo vek a, nasa takin sawrkar hmel a tichhia a ni.
5. Ngaihtuah chian a ṭul mang e: Thil lo thleng reng reng hi keimahni tawnhriat aṭangin judgment kan siam fo ṭhin a. Ngun taka ngaihtuah a ṭulzia sawifiah nan ka lo experience (tawnhriat) ṭhenkhat ka han tarlang ve lawk teh ang.
(a) Kum 1976-78 khan Serampore College-ah B.D ka zir ve a, Marxist vang lai a ni a. Kum 1972-76 khan Congress-in ro an rel a, Congress rorel paih thla tura Communist party rawn vung chhoh lai a ni. College leh University campus chu kawng zawh leh au luih luih - “jindabat” ti reng mai an ni a. Kha khan nasa takin University zirna chu a tichhia a, Calcutta University hian ngai a awh leh tawh ngai lo ni. Tichuan, kum 1977- aṭang chuan Communist hovin ro an rel ve ta thung a. Land reform an kalpui a, ‘Operation Barga and Panchayat’ an han bei tak tak a, mirethei ram nei lo hnenah ram tam tak an pe a, hei hi khawvelin a ngaisang a, hun lo kal zelah pawh an chakna thuruk a ni. Amaherawhchu, industry lam a thlahniam rawih rawih thung a, industry tam takin West Bengal an chhuahsan a, International Flight tam tak Calcutta-ah an ṭum duh tawh lova, kum 2000 kan han chuan kai meuh chuan International flight 8 emaw chauh Kolkata-ah an ṭum a ni. Rajiv Gandhi khan Kolkata chu ‘the dying city’ (khawpui thi mek) a ti hial a ni. Novel hmingthang tak, Calcutta retheihna tarlanna lehkhabu City of Joy ziak a ni a, Mother Teresa, champion of the poor a larin, a hmingthang ta deuh deuh a ni. Ngaihtuah chian (think through) a va ṭul em!
(b) Kum 1981-1998 khan Eastern Theological College, Jorhat, Assam-ah professor-in kan nupa in kan thawk a, hetih lai hi Assam Student Movement vanglai a ni. All Assam Student Union (ASU) chuan illegal migrants (dan lova Bangladeshi) lo pem lut hnawt chhuak turin theih tawpin helna (agitation) an kalpui a, Bangladesh aṭanga Assam-a lo pem lut kum 1972 electroral roll-a tel hman lote chu hnawhchhuah vek tur an ti a ni. Chu movement aṭang chuan Asom Gana Parishad (AGP) kum 1985 a lo piang a, tichuan Assam Accord of 1985 chu ziakin sawrkarna an siam ta a. University hostel aṭangin minister office-ah an lut a, Prafulla Kumar Mahanta chu Chief Minister naupang ber niin Assam rorelna a kaihruai a. Mahse term khat an daih hram hram a ni. Election lehah chuan anmahni bawk hian illegal migrant ho chu vote turin an thlem a, legalized leh vek an ni. Tichuan, kum 1996 to 2001 khan sawrkarna an siam leh ta ni. An hun chhung hian Assam economy chu A grade aṭangin C grade-ah a tla chhia a, illegal migrant ho pawh legalized leh vek an ni a, a hma aiin a pawi zawk mah a ni - ngaihtuah chian a va han ṭul tak em!
5. Bandh, strike leh road block hmang hian Zoram hmasawnna kan thlen dawn lo. German national rebuilding lai khan Industry-a thawkten strike an rawt ve a, mahse thawktute chuan, “chhun chawei (lunch break) laiin lehkha ziak ‘on strike’ tih kan awrh ang a, chaw ei kham hnuah chuan hna kan thawk leh dial dawn nia,” an ti a ni. Hetiang taka ram leh hnam hmasawnna an ngaih pawimawh avangin rei lote chhungin German chu an din thar leh ta a ni.
6. Kan duh zawng tipuitling turin ngaihtuah chiang mang lova nawr vak hi a awl hle a, a tirah ṭha awmin lang mahse, a ṭha ziktluak lo fo. Ngaihtuah ngun hi a va ṭul tehlul em?
- Rev. Dr. K. Thanzauva