MIZO HNAM MOVEMENT KAN DAMPUI EM?
A chunga zawhna khi fiahfai taka chhan a harsa mai thei a, mahse a pawimawh em avangin mipuite hriat atan a theih chen chen han sawi ve ka tum a ni. Mizo hnam movement ziaktu khan Barh luih Constitution Mizo hnam tan a ni e, a ti a, August 14th, 1974 ah Mizoram Bawrhsap L.L Peters hova mi 50 rualin Assam Governor thu an zawh thu te pawh a tarlang a. Chumi phena thu awm, INC agent Assam Chief Minister Bardoloi leh khatih laia Mizo Union-a a thusa berte in dawr tawh dan erawh ‘kum 10 chhung’ tih bak sawi theih a nei lo em ni tih theih a ni. ‘Barh luih constitution’ tih kha a hnua buaina ruhkawl lian berah a puh bawk a.
Chuti chung chuan India khua leh tuiah kan lut ta der chu a ni a. Mizo hnam movement chu khatih hun lai aṭanga vawiin ni thlengin a kal zel tih chu ‘Zo hnahthlak rorelna pakhat hnuaiah’ ti ri te aṭangin a hriat theih a ni. Independence tih tak hi chu sawi kan tih tlang ta niin a lang. A tirah pawh an huphurh deuh chu a ni ang, kum 1961 October thlaa Mizo National Famine Gront Committee hnuhnung Pu Denga (RIP) in a comment-naah chuan, independence policy sawi ila kan tum tak chu state ni sela, ka tih laiin Pu R. Vanlawma’n independence lo chu ka duh lo a ti a. Pu Lalthangliana’n (USA a pem ta) independence lo chu ka ti ve thei lo’ a ti bawk a, tihngaihna dang awm tawh hek lo ‘go’ kan ti ta mai a ni, a ti.
Peace Accord June 30th 1986 kha hnam movement tawpna a ni lo, kha accord-ah khan India tana pawimawh ber chu tiam chin awm lovin ‘Mizoram is a integral part of India’ tih kha a ni. Mi tlemte ziak mah ni se mipuite vote a nemngheh a nih theih nan MNF Party Organ, Zalenna Tlangau December 30th, 1986-ah MNF-a sawrkar loh chuan Prime Minister Rajiv Gandhi a mualpho dawn tiin ziak a ni. Hetih lai hian Naga hel hruaitu General Muivah chuan ‘in peace accord’ hi Mizo hnam hralhna a ni a. Mizo hnam ropui tak te u vote-a in paih ngam a ṭul a ni, a lo ti ve mek bawk. Peace Accord chu Mizoram remna leh muanna atan a la tawk hle tih kan hre mai awm e.
‘State with special provision’ sawi chungchangah kum 1986 December thlasik Parliament session-ah Prime Minister leh Minister dangten ‘Mizoram tan special-a thiltih engmah a awm lo, a ruala state dang puante nen thuhmun reng an ni tiin an sawi. Mizoram State-a hlan kai a nih hawnna Prime minister Rajiv Gandhi-an lammuala thu a sawi khan ‘buaina in chawh chhuah leh vaih chuan kut tum lian kan rawn thawh tawh ang’ a tih kha kan hria ang a. A hnu lawk kum 1986-a Indonesia khawpui Jakarta-a Asian Foreign Minister Conference address a peknaah Prime minister Rajiv Gandhi chuan ‘Kan ram buainaah ṭhenawm ramte in inrawlh nasa tih in document leh silai kan man aṭangte in a chiang,' tiin a vaukhan. Hemi ṭuma Pakistan leh Bangladesh palaite chu an hawihil hle a sawi a ni.
Heng hun hma daiha Pakistan-a China palaiin Beijing-a aiawh dah tura a sawmna ‘Peace Talk’ duh zawk avanga an hnawl ṭuma China palaiin ‘Disaster of all Revolution’ a tih khan Mizo hnam movement-in a thlen ngam chin chu a tichiang mai awm e.
Peace Accord kha Mizoramin a dampui em tih thuah chuan Mizo Union hruaitu ten kum 10 atan an inziak luh kha tiam chin awm loin ziah luh a lo ni ta a, boundary chungchangah engmah ṭang ngam lovin kum 1971 NE boundary re-organisation Act kha an pawm ve ta mai a, Chakma chungchang-ah duhsakna an rawn hawnsak zawk emaw tih tur a ni a, Border Trade chungchangah pawh Home Minister Buta Singh khan Champhai Zokhawthar-ah an hman tawh reng Official-in kan hriatpui mai a ni a ti.
- Hrangchina, Champhai