MIKHUAL A ZAWK

Kum eng emaw zat kal ta a ni tawh ang a, ni tin chanchinbua ‘ad’ pakhat ‘Awmpui tur duh’ tihah hetiang hian a inziak a, “Kum 70 mi awmpui tur nula fel tak duh a ni a, hlawh chu inbiakremna a ni ang,” tiin. Heta a ṭawngkam hmahruai inchheh dan hi hrethiam lo an tam hle mai a, naupang leh tleirawl hawklak ni berin an lang a, social media lamah theh darhin an nuih a tiza deuh a ni. Fiamthu rawngkai deuha ti an nih avang leh hrethiam lo luia han ti nia an lan avang khan Mizo ṭawng chheh dan pangngai hre chin chuan thu tak hla takah an la lo a ni awm e.

Tun hnai mai khan he ‘ad’ bawk hi rawn tharthawh lehin, Mizo ṭawng zirna group pakhatah a sawisel duh tawk an rawn lawr leh ta a, anni hian uangthuanga rawn ti an ni ta lo a, a dan a dang ta hret. An duhthusamah chuan ‘awmpui’ tih aiah ‘awmpuitu’ tih a ni a, sawi dik an inti viau mai, han hmin mai theih lah hi an awm ve zel bawk nen. Ṭhenkhat dangin ‘tur’ dawtah hian comma awm se a dik ni mai tur te an ti bawk, an ṭawng humhalh duh dan a ke a baiin a khup ruh a pelhsawlh deuh chu a ni. An sawisela hi Mizo ṭawngkauchheh dik tak a ni a, Mizo ṭawng dik chai honaa a zirtirtu anga inngai chinah meuh pawh hrethiam lo an awm a nih chu. "Josefa hre ngai lo lal dang" tih ang deuh khan Mizo ṭawng kalphung hre lo Zofa an awm ta a ni.

‘Awmpuitu’ an hmang emaw, ‘awmpui’ an hmang emaw, a dik ve ve a, hei hi an hriat thiam loh lai tak a ni a. Chu bakah chuan, ‘kum 70 mi’ tih leh ‘nula’ tih hi an thliar thiam lo bawk, han chhiar mai pawh hian a chian vei nen, ‘kum 70 mi nula’ tihnaa ngai tlat an awm ta ṭeuh mai a, kan ṭawng hi kan lo va thiam lo ta em em ve tih mai loh chu sawi tur a vang hle.

Ṭawngkam hi kan chheh duh dan a inang vek lo a, nupa pawh kan thu sawi chhuah dan a inang kher ngai lo, chutiangah chuan mahni duh dana mi dang ṭawngtir kan chak lutuk deuh bawk ṭhin a ni mahna. He thu pawh hi ‘chuti chuan ni zawk se’ ti thei apui an awm nual a, an duh dan kha mi dang ṭawng chhuah dan ni se an ti a ni ang. An han sawi an han sawi a, ṭawng hmang dik mang loah an chhuah a, ṭawng inchheh dân dik hre lo zawk chu anmahni tih an inhre lo. Mahni pianpui ṭawng hre thiam lo, hriat thiam loh la intihtheihpui zaw mah kan awm ṭhin a nih hi.

Kan ṭawngkamah hian kawh chi hnih nei thei a awm fo mai. Hlaah,

“Hmun ralṭi-ah min hruai ang che,

Khawngaihna thahruiin,”

tih a awm a. He hla thu pawh hi a kawisawi zawnga khawsa tan chuan ni lo puia chhuah theih a ni. ‘Hmun ralmuanga awm der der ṭhin kha a ralṭi laiah min han hruai se’ tih a kawk thei; mahse, a kawh theih avangin chumi tihna chu a nih phah si lo. Kan ṭawng hrethiam chin chuan ‘hmun ralṭi-a ka awm hunah min kaihruai ang che’ tihna a ni tih an hre nghal mai.

Kan thu han sawi lan tak pawh kha ‘Nula pitar kum 70 kan awmpui duh’ tih lam hawia a bawp lawka lak theih a ni; amaherawhchu, a thu inchheh dan aṭang hian chutiang chu a ni lo a, ‘kum 70 mi’ enkawl turin nula an duh tih a lang chiang sa a ni. Kan ṭawng rawn zir chawp an nih ngawt loh chuan tu tan mah han hriat sual tur a awm lo a, chuti chung chuan ṭawng zirhona lamah thiam deuh maiin a dik lohna sawi mai ngam kan awm ta. Comma pawh dah buangbar a ngai hran lo, dahin a dik ang, dah loh hian a dik lehzual zawk awm e.

‘Awmpui’ lai kha han chhu zui leh law law ila. Mizo ṭawngah chuan ‘thir dêngtu’ ti loin ‘thirdêng’ an lo ti ṭhin a; ‘hmun phiattu’ ti loin ‘hmunphiat’ an ti a; ‘chaw chhûmtu’ ti duah loin ‘chawchhûm’ an ti mai a; ‘sipai bêl nâwttu’ ti loin ‘ sipai bêlnâwt’ an ti a; ‘thla latu’ ti loin ‘thlalâ’ an ti; ‘khaw chhiartu’ ti loin ‘khawchhiar’, ‘ram hualtu’ ti loin’ ‘ramhual’, ‘tlâng sâmtu’ ti loin ‘tlângsâm’, ‘mêl vêngtu’ ti loin ‘mêlvêng’ tih a ni ṭhin. Suffix ‘tu’ han belh lawp lawp ṭum chu a awm teh meuh mai, a nazawngah kan belh ziah kher lo thung. Chutiang chiah chuan mi ‘awmpuitu’ hi ‘tu’ belh duah duah loin ‘awmpui’ an ti.

Genesis 3.12 (O V Re-edited)-ah hei hi kan hmu:

Adama chuan, “Mi awmpui tûra i hmeichhe mi pêk ngei khân thing rah chu mi pe a, ka ei ta a ni,” a ti a.

‘Awmpuitu’ ti loin ‘awmpui’ tih a nih hi.

Ṭum khat chu, an tia lawm, Chhimphei Presbytery palai upa pahnih hi in khatah an thleng dun a. An thlen inah chuan upa pakhat zawk chu rorel huna a tih dan tur sawiin a titi tui hle mai a, pakhat zawk erawh chu a ngawi reng a. Inkhawmpui rorel a lo hun ta a, a ngawi reng zawka thu chu ngaichangin a ngaih dan lamah thu a tlu a tlu ta mai a. An thlen in-pa chuan a ṭhuthmunah zawi te tein, “A, kan mikhual a zawk chu a fing leh ta zawk,” a lo ti ṭhin e an ti. Ṭawngkam kan han sawi tak pawh kha a dik lohna hria leh a dik zawk dan hriaa sawi nuam ti tak kha an awm a, han chik deuh chuan an sawisela te ṭawngkam kha Mizo ṭawng dik a ni reng si a, 'Kan Mizo ṭawng thiam lo zawk chu a dik leh ta zawk’ a lo ni.

Rempuia R. Lutmang