Written by
Rev. Lalhmingchhuanga Jongte

CAA, Aadhaar, etc. chungchang

Hei hi tlai khaw hnuah ka'n lo tuihnih ve hlek teh ang. A sei deuh va, a chhiar peih peih chhiarah:

Kan khawvêl hun tawng hi a khirh ta viau mai. He mite hi paihthlâk an nih thuai loh chuan, tuna "Insawi ṭhaih chuti khati..." ti ṭhin te, "Hlauh ngah Mizote chuti khati..." ti ṭhin te, "CAA-in min huam ve lo" tia engthâwl ta mai hote hi kan nasa lo dâwn khawp. Keini chuan a taka kan tuar mêk avâng hian insawiṭhaihna mai a ni lo tih hi kan hria a. Tunah pawh hian kan Field kohhran ṭhenkhat chu inkhâwm ngam lova siam te, inkhâwmna nei lova siam te kan awm chho mêk zêl a, kan rinna leh kan chawhmeh ei duh zâwng thlengin min chhir buaksak ta mêk chu a nih hi. 

Biometric Identification (aadhar) hian rah ṭha engnge a chhuah? Rah dang a la chhuah zêl tur hi sawi lâwk thiam/ ngam a har khawp. Tunah hian card chi hrang hrang hmang lova card pakhata i thil pawimawh zawng zawng (identity, resi­dential, citizenship, birth certificate, bank account, medical, travel etc etc a vaiin) thlun khâwm vek hi sawi a lo awm leh ta a. Hei zet hi chu a taka tih a nih hunah chuan sakawlh hlau lo tân pawh hlauhawm tak a ni dâwn. 
A remchânna a awm bawk ang a, sorkâr sawisêl leh dodâl zâwnga i ṭawng erawh chuan ‘you can be switched off’ tih kha a takin a lo thleng ang (sorkar hi tuna mite ang hi an nih zêl chuan). Tûnah pawh democracy rama kan constitunal rights (e. g. Freedom of Expression) hmangtute chu rikrâp kan ni ta zêl a. Kan campus-ahte min luhchilh ta rup rup mai a nih hi. I sum che vêl zawng zawng, i zinna zawng zawng, i medical record zawng zawng, i identity thlenga thai bo theihna kha mi tuin emaw a kawl hunah chuan tlân bo a har tawh khawp ang. I social existence kha an delete thei dâwn tihna a nih chu.

He mite, a bik takin an hotupa hian, India tân hian eng thil ropui nge a tih? Engatinge mi puitling âwm pui pui hian an ngaih ropui êm êm theih tlat? "Development-ah hian rual kan awt êm mai a. Development min pe thei tawh phawt chu ideology lama kan hmêlma pawh ni se kan hnar phal tawh lo a ni" han ti dâwn ila, a hruaina hnuaiah kan GDP chu a tlâkin a tla thla vawn vawn si a. Reserve Bank sum thûlkhung kan ṭhâm bawrh bawrh a, economist-te an rûm vawng vawng a, Reserve Bank Governor-te pawh an bâng tawl tawl a ni. 

Pro-poor assistance, state assistance etc. ṭhâm ṭhenin Ahmedabad-Mumbai inkâra bullet train tlântîr a, khawvêl hmâa ram ropui anga inpho lante hi kan tui zâwng a lo ni ta a. "Tax chawi lo zâwnga pawisa fai chheprelh a nasa lutuk" tiin mipui tuarna râp­thlâk tak leh crore sâng tam tak sêng ralin pawisa kan ti thi buaih a. A lêta chheprelh awlsam zâwk 2,000 note kan siam chhuak nghâl a. Kan chheprelh tam tâwk tawh ti ni âwm takin 2,000 note chu tihtâwp tur tih thâwm a lo ri leh tawh a. Demonetisation avanga industry tlachhia (e. g. real estate, automobile etc) ten ngai an awh leh hun tûr hi sawi lâwk ngam an la awm rih lo niin a lang. 

CAA hi le: Mass immigra­tion leh refugee movement rêng rêngah hian religious persecution hi chu a chhan tam tak zinga pakhat chauh a ni ṭhin tih kan hria a. Ṭâm harsatna avâng te, indona avâng te, politics lumlet vêl avâng te, sakhuana avâng ni kher lo pawha chi leh chi inbeihna avâng te, khuarêl chhiatna (natural calamities) avâng te, eizawnna ṭha zâwk beiseina avâng te leh chhan dang dang vângin mi an pêm ṭhin. Chu'ng mite chuan an va pêmna rama awlsam têa citizenship an neih theihna a nih dâwn chuan eng pawh an sawi ang. Tihduhdahna tuar leh tuar lo lo thliar hrang nalh nalh tûrin i finfiah sêng lo vang. 

Chutih hunah chuan Hindu chu i lo kuangkuah ang a, Muslim chu i thawn kîr emaw, detention camp-ah i tântir emaw a ni ang. Rorêltu tenawm tak i ni ang a, dân tlawhchhan chu i nei rûn si ang (Kristian chu kan ṭhenawm ram aṭanga lo pêm lût tûr an awm viau lo). Sawi tûr a tam lutuk. Buaithlâk ta ber zâwka chu party politics ruihchilhna avânga engmah kan hmu fîm thei ta lo te, thil ṭha lo dodâlnate pawh tute party emaw beihna hrim hrim anga kan puh ta zêl mai hi a ni.

- Rev. Lalhmingchhuanga Jongte