Mizoram boundary claim ngam kan mamawh
Mizoram Boundary chungchang hi Assembly inthlan dawna Politician te inbeihna ber pakhat a ni ve ṭhin. Eng ang chiah nge a nih leh a bika sawi chian ngai Inner Line Forest Reserve chu tu ta nge ni a, engangin nge Political Party ang pawha hmalak a lo nih tawh te sawi chian kan tum dawn a ni.
Kum 1875 hmalama Mizo hnahthlakte ram luah chin chu zau tak tuna India, Myanmar leh Bangladesh te hi an sulhnu leh an awmna chin a ni a. British sawrkar khan ram pathumah min sem darhin thlah khat ni si international border-in min ṭhen hrang ta rih a ni. Tuna kan sawi tur, kan inpuhmawhna ber Inner Line Reserve Forest hi inter state boundary chungchang a ni a, mipuiin a chinchhuaka kan hriat a ṭul tawh a ni.
Kum 1875 daih tawhah khan British India, Foreign Department aiawhte leh Mizo Lal Suakpuilala ten sa-ui tanin international ramri lung 46 an phun a. Kum 1877, 17th March-a Assam Gazette, Revenue Department-in Reserved Forest 7 a puanteah a pasarihna niin Sq. Km 509 laia zau a ni. A ramri chipchiarin sawi rih lo mai ila. Assam Forest Department letter, Form 46, 1896-97 chuan Lushai territory-a awm a nih thu a chhuah a ni. Lushai Hills District kha 1895-ah British Dominion-ah Official-in telh a ni. He Inner Line Notification No. 9102 A.P. dated 28.8.1930 leh Revised Inner Line Notification No. 2106 AP Dated 9.3.1933 pawhin Lushai Territory a awm a nih a tidanglam hek lo. Indian Evidence Act. 1872 section 113 in a lo ruahman tawh anga tih a ni.
India Independence hnuah Mizoram District Council khan chhiah khawn tur D.F.O a nei lova, Silchar D.F.O chuan Mizoram District Council aiawha chhiah lo la
ṭhinin 70% chu Mizo District Council-ah chhunglutin 30% chu senso-ah a pual ve a ni. Kum 1972, 21st January a Mizoram Union Territory-a hlankai a nih hnuah Mizo Union & Congress Merger UT Ministry khan an ngaihsak ta lo a ni ang chhiah chhun luh a ni ta lova, Assam sawrkarin a ta neih ta mai niin a hriat a ni. BEFR 1873-ah Inner Line ramri ni tura tihna a awm lo va, Inner Line Forest Reserve kha Lushai Hills area-ah a awm a ni. Chuti chung chuan Assam lam an huangtau sawt hle a ni.
A hnu zelah DC level, Commissioner level, Chief Secretary level leh Chief Minister level-a sawi rem tumna te a lo awm tawh a. Heti chung hian Mizoramin kum 1875 Notification anga chinfel an duh laiin Assam lamin kum 1933 Notifiaction behchhana Inner Line Reserve Forest-in chhim lam Mizoram a rina anga hman an duh a, a fel thei ta lo a ni; vawiin ni thlengin tihfel a la ni lo.
He mi chungchangah Pu JV Hluna BJP President Mizoram chuan Congress Party leh MNF Party-in mawhphurhna an nei ve ve in a sawi.
Congress khan Mizoram U.T a hlankai a nih khan Inner Line Forest chu sawi loh boundary chungchang hrim hrim pawh an ngaihsak lova, an hre zui lo bawk a ni. MNF te hian Peace Accord-a an hmaih hauh loh tur leh an nawr ber tur pakhat chu boundary chungchang hi a ni. Pu Debga (RIP) khan, “Boundary chungchangah N.E Boundary Reorganisation Act, 1971 kha Pu Ch.Chhunga U.T Ministry khan an hmang a, PC Ministry-in an chhunzawm a, keini pawhin kan rawn hmang ve mai a ni, Nakina la sawiah kan ti,” a tih kha mipui a hmangaih lohzia tilangtu a ni. “I political demand te i neih kim hma chuan i silai tung suh” titu tan chuan a na ngawt ang.
Miin ha a neih tawh loh chuan engmah a seh thei tawh lo ang. BJP President-in a sawi angin Congress leh MNF te hian Boundary chungchangah sawi tur an la nei a nih pawhin sawi fel theih an neih hmel loh khawp mai. Eng chen pawh sawrkar se Mizoram hi a zau phah dawn lo a ni.
- LB Sanga, Zemabawk