KAN KHUALZINNA RAM KHAWVEL
‘He khawvel hi kan khualzinna ram a ni’ tiin kan sawi fo a. Kan rinna, kan sakhua avang a ni pakhat a, hnialna tur pawh a awm awm lo ve. Amaherawhchu, kan mikhualna ram ang tak tak hian kan ngai em aw?
Kum zabi 19-naa American poet lar, Emily Dickinson-i’n ‘Because I Could Not Stop For Death’ a phuah hi thihna chungchang hla phuahah chuan a ngaihnawm ber zinga mi a ni ang. Dickinson hian thihna chungchang hla 23 zet a phuah a, ‘thihna’ hi ngaihnawm tak takin a chai hlawm.
‘Because I Could Not Stop For Death’ hlaa thihna in a hruai kual ang deuh chiah khan he khawvela kan awm chhung hian mikhual kan nihna hre chang lo lekin khawvel chenin tal vel ṭhin mah ila, thihna ke bul kan thlen hma loh chu hringnun hian a duhna lam lamah min hnuk kual ni hian a hriat a. A chang chuan min hnuhna hrui hi a suih thawl deuh a, zalen taka mahni duh zawng ti theiah kan inngai ṭhin.
Mahse, mahni duh dana kan awm nasat poh leh ṭanpuitu kan au ruai zel hian kan nuna kan thu lohzia a tilang chiang. Chhia leh ṭha thiang tak nei mah ila, duhthlanna hi kan nei tak tak em? Kan duh hi thlang ṭhin mah ila, kan duhthlan ang hian kan awm reng em tih te hi ngaihtuah tham tak a ni. Duh thlang buai reng rengin kan hmanhlel a, heti a nih lai mek hian kan duh thlan loh dan angin kan awm fo thung.
Mitthite hian an duh hun takah an nunna an chan a rinawm lo; kan duh thlan angin awm vek ni ila, mittui kan seng ngai kher lo maithei. Tuma’n damloh hi kan thlang ngai lo, mahse kan han damlo chiah chu neih zawng zawng kan seng a. Hmun hla tak takah mittui nen kan in thlah liam ṭhin a nih hi. Thih dan hi chi hrang hrang a awm a. Damlohna avanga thi an awm a, na lova thi thut an awm bawk, mahni nunna la an awm lo bawk. A hnuhnung ber pawh hi mahni duhthlanna anga ngaih theih mah ni se, a hnial duh tan chuan hnial theih tak a ni. Vanduaina kan tih te pawh hi kan duh dan ni lo lam aṭanga thil lo awmin kan nun a hnuh kawi a ni tlangpui. Heng zawng zawng hian he khawvel hi kan khualzinna ram mai a ni tih a lan chiantir a ni.
Mahni veng/ khuaah chuan kan duh danin kan awm mai ṭhin; khawi ilo va kan kal dawn pawhin hruai kher emaw kalpui kher kan ngai lo. He khawvelah erawh hi chuan mikhual mai kan nih avangin ding lamah kal duh mah ila, hringnunin vei lama hruai min duh chuan kan duhna chu nek sawrin a awm zel. Luhlul kan chhuah leh kan tuar nasa ting a ni mai, kan nunah hian ka thu lohzia a lang chiang ṭhin a ni. Ran vulh, a neitu in a duhna lam lamah a kai ang hian hringnun hian kan mikhualna ramah hian a duhna kawngah min kai kual ṭhin a ni.
Hetiang a nih tak siah chuan kan mikhualna ramah hian min thlengtu zai ngai takin, dim leh fimkhur taka ke kan pen a ngai. Naupang pawh a tlan a tlan chuan a tlu nge nge ṭhin ang hian hringnunin min hruai tumna kan hriat lawk loh avangin dim leh hruai nuam taka kan awm hian harsatna tam tak hi chu kan pumpelh thei ṭhin a ni.
Ralph Waldo Emerson-a’n, “Hringnun hi kan zinkawng a ni, kan tum ram ni lovin”, a lo tih te khan a sawi chiang hle. A ni tak a, kan tum ram thleng tura zinkawng kan zawhna kawnga kan mikhualna hmun mai a ni. Kan nunah hian hun (phase) hrang hrang a awm a, heng te pawh hi kan mikhualna hmun hrang hrang ti te pawhin a sawi theih awm e. Kan ngaihhlut thil a inang lo ang a, kan kalsan huna kan hnutchhiah pawh a inang lo ang.
Pawimawh deuh chu kan mikhual meknaah hian mi pawi kan sawi em? Kan mikhual mekna ram tan hian thil ṭha tih kan nei em tih hi ngaihtuah a ngai. Dickinson-i hlaa kan hmuh anga thihna tawlailira kan chuan hunah chuan kan khualzinna ram ata lak bovin kan awm ang a, chumi hunah chuan chhinchhiah tlat tlak thil ṭha tih kan neih loh chuan theihnghilh kan ni mai dawn a ni.
Kan mikhualna ramah hian duham a sawt lo va, chapo a ṭangkai lo va, in hnuaichhiah tur kan awm lo. Kan cham hlenna tur pawh ni loah hian mahni aia midang kan dah hmasak hian zinkawng nuam kan zawh mai ṭhin a lo ni. He thu hi inzawt ila- ka duhthlanna hi ka ta a ni reng em?
- Debbie Rinawmi