Mizo tlangval kan ni zel thei ang em?

Mizo kan nih hian eng nge a ken tel tih zawhna hi chhana tam tak a awm thei ang a. Chung zînga chhana dik pakhat, chiang êm êm chu Mizo kan nih chuan kan pi pute nun ze­mawi - tlawmngaih, aia upa zah, ṭhian chhan thih ngam, a tawi zawnga ‘zo­nun­­mawi’ nun pui hi a ni.

Chutih laiin kan nula­te'n Mizo mipa pasala neih tlâk an awm tawh lo tiin min chhuahchhal sak sak a, kan rilru a na leh fu si a. Kan nulate kan chhuahchhal titih a, chuvangin tlangvalte hi kan in enfiah deuh a ngaiin ka hria.

Lunglei leh Aizawla bus ka chuan chânga ka rilru tina ru êm êm ṭhîn chu zirlai naupangte'n kan aia û te ṭhutna kan kian ngai ta mang lo hi a ni. Kan bulah kum upa lam tawhte an din reng pawhin ṭhutna ken tum miah lo, chuti ang a ṭhutna kian tura inngaih­na rilru kan pu tawh miah lo te hi a pawi hle.

Academic lam a result ṭha tak tak nei ṭhin zirlaite hi Mizo kan nih chhung chuan kan khawtlâng (society) hian kan hnam kalphung (tradition) hi a theih chen chen a zâwm turin min beisei tlat tih hi kan zir tel lo em ni le? Zirtirtute pawh hian kan sikul naupangte hi helam hi kan zirtir tel lo nge ni aw ka ti ṭhîn. A bikin Mizo subject zirtirtute hian he lam hi kan zirlai naupangte hrilh ngun hi kan batah ngai ila a va lawmawm dawn em!

Thingtlâng lamah pawh, khawhar in riak ṭhinte hi sikul kal sâng leh mi chângkâng kan tihte hi ni loin kan ngaihnêp rûk deuh, mobile phone changkâng pawh nei ve mang lo te hi a riak tam ber an ni fo mai. Keini inla changkâng ho te hi chuan mi tân a va tlawm­ngaih aiin mahni room-a 'online' kan duh vangin kan riak lo fo ṭhin.

Korean deuh takin kan inchei a, kan sam leh hair style te chu Korean hnâp hnâp tak a ni! Mahse Mizo kan nih miau a. Kan incheina te hi kan thawhchhuah aṭanga kan lei a ni lo tih hi kan nula te'n an hre ru kiau si a, hei vang hi ami pasalah neih tlâk in awm lo min tih?

Hmeichhia hi fing deuh an ni a. A tam zawk hi chu kan kum rualpuiah keini aia rilru puitling hma, chhungkaw mawh­phurhna tam tak laa hun hmang ṭhin an ni a. Chuvangin, pasal tlâk leh tlâk loh mipa hi min hre hma êm êm a, ṭan kan lâk a ngai a ni.

Mizo, tlawmngaihna leh mite harsatnaah pawh nun chân huama inpe ṭhin te thlah kal zêl kan ni a. Tlawmngai hmingthang Vana Pa, a Hall pawh nei ngat Mizote kan ni a. Korean emaw sap emaw kan ni lo tih hriain ṭan i la thar ang u tlangval te hian.

Nge kan khawvêl lo changkâng zel hian kan hnam nunphung ṭha tam tak chu a nuai bo hret hret a, chumi mila in adjust ve zêl chu kan tih tur zâwkah kan ngai le? Tlâwmngai tak leh mite tâna inpêk hi mâwl lai 'era' a tih awm tâwkah kan ngai tawh zâwk?

Khawvel a chang­kâng zêl si a, in leh lo ṭha te kan duh zel avang hian rukru leh kutkem nei duh ngai lo Lal awpna hnuai kûn ṭhîn Mizo nun mawi kha chhawm zel hi kan tlin tawh lo em? 'Sem sem dam dam, ei bil thi thi' tih te hi NLUP a kan party mi leh sa chauh kan pêk danah hi chuan kan pi pu thu leh hla ni lo hial tawh awma mawi a ni.

Kil hrang hrang aṭanga thlîrin tlangvalte hian ṭan lâkna tur kan nei. Chutih rual erawh chuan kan chhe miah lo a, tlâwmngai tak tak leh mi inpe zo tak tak kan la tam. Mahse kan puanven sawi chhîngin ṭan la leh zual ila, kan nulate hi kan zûna uai hlum turin meikawhin i ṭang ang u.

- Rinfela Zadeng