Written by
Miltona
Vaivakawn

Zirtirtute hi kan hre chiang em?

Mizoram sorkar hnuaiah department hrang hrang tam tak an awm a, thawktu hrang hrang, nihna hrang hrang neite chuan an theihna leh thiamnate hmangin ṭhahnemngai takin an awm hmun ṭheuhah sorkar rawng an bawl mup mup a, anni zarah vawiin thlengin sorkar hian hmalam a pan thei zel a ni. Hei vang hian sorkarin a rawngbawltute lâwmman atân pawisa pawh a sêng hnem a, tun aṭanga hun rei lo tê-ah state hmasawn lehzual nân seventh pay-te pawh a la pêk ngei a beiseiawm hle.

Special rawngbawltute: Germany ramah hian zirtirtute hlawh hi a sang ber a, roreltu, doctor leh engineer-te’n thîkin an ram Chancellor Pi Angela Merkel hnenah zirtirtute hlawh zat pe ve tura an dil chuanin, “zirtirtute nen engtin nge ka tehkhin theih ang che u” tiin a lo chhâng a, he ram ropui tak mai hian zirtirtute a lo dah sang hle mai. Mizoram sorkar rawngbawltute zinga special tak mai leh missionary tih hming lem nei awm chhun chu zirtirtute hi an ni. An pawimawh a, tuna sorkar rawngbawltu zawng zawngte chher chhuaktu leh nakina kan ram leh khawtlang nun awm zel dan tur buatsaih mêktute an ni.

Hei vang hian zah leh ngaihsak pawh an hlawh a ni. An medical reimbursement bill-te pawh a chhuak hma telh telh tawh niin a lang a, nakin lawkah phei chuan thla hnih thum chhung lekin an tichhuak ṭhinin a rinawm. An hotute ngei pawhin an ngaihsak bik êm êm chhan chu thil dang ni loin hotu ni thei tura anmahni zirtirtute an nih vang a ni. Zirtirtu ngaisang ram leh hnam tumah an hnufual ngai lo, an changkang tlangpui.

Zirtirtute harsatna ṭhenkhat

Zirtirtute dinhmun hre chiang mang loa lo tawngpawng dem ve ringawt kan awm leh ṭhin a, a zia lo hle. A bik takin elementary zirtirtute chuan quarters pawh an nei lo a, mahni awmna tur bâk in sa ngai lo thingtlâng khuaah mi in hnuaite phuahchawp deuha khâwr pumin sazute nen an khawsa a ni. Tui harsatna hmunah phei chuan tui te chawiin hrehawm tuarin an awm a ni. Pastor-te anga kum 5 hnu-a insawn tur tih dân an la neih ve chiah loh avangin thingtlâng kilkhawr deuha awmte phei chuan hrehawm an ti ve ṭhin a, chhûngte kalsanin khawhar takin hna an thawk ve a ni.

Thingtlang khaw mite ngei pawhin an chhûngte kalsana thingtlang khaw danga thawh hi an hreh ve khawp mai. Kohhran missionary-te ang an ni ve lo tih hi hriat a ṭha. Chhûngkaw buaina leh hrisel lohna avângin aikal lak ngaih changte pawh an nei ṭhin. Zirtirtu hna hi hna hahthlak leh hrisel ngai tak a ni. Hrisel lohna leh chhungkaw buainate hi khap theih a ni si lo. Tin, pension thlenga thingtlanga thawk turin hna an dil bik lo. Sorkar hnathawk dangte ang bawka insawn kual beisei chungin an dilin an thawk ve a ni. An harsatnate hi an hotute hnenah an thlen a, an hotute rorelsakna hi khawtlang lo dodal vak chi pawh a ni lo.

Zirtirtu transfer and posting

Kan sorkar hian zirna ṭha kan neih theih nan hma a la mêk zel a, education reforms commission rawtna ṭhenkhatte tihlawhtling zelin thil thar tam tak a ti tawh a ni. Zirtirtu transfer and posting dân tharte pawh kan la neih ngei a beiseiawm hle. Zirtirtute hi kum 3 emaw kum 5 emaw danah insawn kual ve ṭhin ta se ṭhatna tam tak a awm ngêi ang. Kum 3 emaw kum 5 emaw hnu-ah an insawn dawn tih hre ta se an awm chhûng hian pastor-te angin phûr lehzualin hna an thawk ang a, zirna a ṭha lehzual ang a, khawi hmunah pawh an awm hreh lo ang.

Hetiang dân a awm loh avâng leh a thil ti thei thei system ang deuha a kal hian hrehawm tawrh kumkhua an duh bik loh avangin an hna ṭha taka thawh dan ngaihtuah aiin hmun nuam zâwka chhûngkim dâr ang lên dan tur an ngaihtuah ta zawk ṭhin niin a lang. Kum 30 service turah kum 5 danah insawn kual ta se mi pakhatin vawi 6 vel posting a kal hman ṭawk dawn tihna a ni a, thil harsa a nih a rinawm loh. Hetiang zirtirtu transfer and posting dân awm selang chuan zirtirtu indaih loh bikna leh indaih bikna a awm lo ang.

Zirtirtu insawn kual ṭhatna: Zirtirtute hi an zahawmin an pawimawh kan tih rual hian fakawm chiah lote pawh an awm palh thei tih erawh hriat a ṭha. School ngai leh khua (veng) ngaia awm reng hian inthlahdah emaw intih senior emaw hi a awl ṭhin. Chu chuan zirna leh thawh hona bâkah school hmasawnna a tiṭhuanawp thei tlat.

School pakhatah hian zirtirtu, zirtir hna âia thil dang tui zâwk tlat, zu leh zial heh hlir, sap ṭawng thiam lo hlir, discipline chhe hlir an awm khawm palh thei. Headmaster hrawn hrehawm deuh leh mahni tâ lo tur sum ît chîng deuhte pawh an awm palh thei. Hetiang mite an insawn kual hian an chhuahsan school leh zirlai tan hmasawnna a ni ve thei tlat. Tin, zirtirtu ṭha deuh leh Headmaster ṭha deuh an insawn kual pawh hian an thawh tharna school tân malsawmna leh hmasawnna an ni ve thei bawk.

School hrang hranga thawh kual hi chona thar a ni a, thil thar zir nân leh ze ṭha lo siamṭhat nânte pawh a ṭha hle a ni. Professional footballer-te paw’n chona thar hmachhawn châkin club hrang hrangah an khêl kual ṭhin. Zirlaiten thlamuang tak leh nuam ti takin lehkha an zir tur a ni kan tih ang bawkin zirtirtute paw’n phûr tak leh nuam ti taka an thawh theih nân hmalaksak an mamawh ve a ni. Zirtirtute rilru a dam loh chuan kan ram a dam dâwn si lo!

- Miltona, Vaivakawn