Hman aiin kan chhia em ni?
Social media leh mi ti ti hrang hrangte kan hmuin kan hria ang a, kan rama khua a thimzia leh a hahthlakzia hi alang chiang ṭhinin a hriat a. Tam tak phei chuan, "Ka ngaihtuah peih tawh lo, rilru hahna titam mai mai," an ti hial a ni. Hetiang thâwm ringawt hriaa seilian naupang leh ṭhalai tam zawkte tan hi chuan depression han neih lohna chi pawh a ni lo hial zawk âwm asin! Mahse, heti zawng hian i ngaihtuah ang. Tunhma khan kan lo ṭha viauin, tunah hian kan sual ta viau em ni? Kan hun kal tawh ṭhenkhat aṭanga thlir chungin, kan tunlai dinhmun hi i han thlir chhin dawn teh ang.
Mipat hmeichhiatna hman sual
Video put ru thar a awm deuh reng a, 'a thar a awm leh tawh' tih pawh chanchin danglam a ni lo lek lek tawh. Mipat hmeichhiatna hman khawlohna hi a nasa ta hlein a lang a. HIV/AIDS chungchangah lah hri kai thar kan ṭhahnem viau mai. Tunlai mite hi mipat hmeichhiatna lamah kan inthlahdah ta viau em ni?
Rev. Dr. Vanlalnghaka Ralte-in Shillong aṭanga Mizorama a rawn chuan chhuah hlim chanchin tlem, TV-a an kawm ṭuma a sawi ka hriat chu, khatihlai khan Dadu leh Sexual Transmitted Desease (STD) dang a hluar a ni; chu chu 1970 chho vel kha a ni âwm e. 1980 chho velah te pawh hotel ṭhenkhat chu KS lama hmingchhe tak tak an awm tawh a. Atta Lane pheia KS tam ṭhinzia an sawite pawh kan hre ṭhin. Indanna a la vân avangte pawh a ni ang, sâwn leh falak (tunge a pa ber tih pawh hriat loh) pawh an tam ṭhin a; 'Fawr' leh 'KS' tih ṭawngkam te pawh heng hunlaia rawn chhuak hi a nih hmel. Khatiang zawng zawng han thlir khan tunhma aiin tunah hian sex hmansualna kawngah kan nasa ta viau zawk niin alang lo.
Chanchin thehdarhna hmanrua kan neih ṭhat tawh zawk avangin tunhma zawng aiin a langsar ta mai mai zawk niin alang. Inbiakpawhna hmanrua a ṭhat tak avangin hotel behchhana inzuar leh thingpui stall vela inzuar, changkang vak lo ang chi kha a tlem ta zawk mah nite pawhin a lang.
Eirukna leh hlemhletna
UT kan nih tirh chanchin an ziah leh a hriaten an sawi aṭang hian eirukna leh hlemhletna pawh hi a lo nasa tawh ṭhin hle mai. Kan naupanlaia intihelna hla '...kan ram budget ei zotu, sirah hnawlin...' tihte kha a lar viau tawh mai. Khang hunlaite thlir khan, sum ngah ngah hmelṭha a lo ni viau tawh mai a, khâng hunlaia sum ngahte kha tunlai ai mahin an ngaisang zawk âwm asin. Khaw tê deuhah te phei chuan tunlaia officer tenau, kan ngaihsan mang lohte hausakzia leh miten an ngaihsanzia te kha tuna ṭhangthar rawn chhuakte tan chuan mak tih hial khawp a ni zawk awm e.
Sorkar hnathawk senior tawh ṭhenkhat sawi chu, "Kum 2000 hnu lama sorkar hnaa lutte hi eirukna lamah chuan an fihlim zawk," an ti tlat. Tunlai mite hi eirukna leh hlemhletna kawngah chuan hmanlaia mite ai chuan an thianghlim zawkin alang a, office-ah te pawh a naupang leh tunlai mite zawk hi han dâwr leh biak nuam an ni zawk tawh tlat.
Zu leh ruihhlo
Atta Lane vanglai hre pha chin chuan tunlai aia zu a zalên zawkzia an sawi thei ang. Aizawl tlâklam veng ṭhenkhata zu tam ṭhinzia te kha! tunlaiah chuan veng pahnih thum velah a hluar a ni mai a. Hmar lam veng ṭhenkhat ṭawp ṭhinzia te kha kan la hre thluah awm e. Heng veng ṭawp ṭhin nia kan hriatte tunah hetiang taka an lo felfai leh veng tam takin kan tluk loh takzia te hi a ropuiin an entawntlak khawp mai. Zu zawrh hmasak ṭuma zu lei tur intlar tam ṭhinzia te pawh an sawi ṭhin tho kha.
Ruihhlo chi dang a la tam lo a, inkalpawhna a la ṭhat loh avangin ruih tur chi hrang an ngah lo. An hmuh chin erawh chu an ti ve fe tho mai. Petrol hnim te kha, a hunlaia rawltharte zingah chuan a hluar em em tawh ve tho a, ganja te pawh a hluar reng mai. Proxyvon a rawn lar a, ṭhalai lamin an intihhmuh deuh chur chur a, tunah chuan hengte pawh thil hlui a ni leh ta.
Tunah chuan vêng hulum lai ni si, ṭawp tak tak, zu leh sa an chenna hmun ṭhin kha a awm ta lo. Hetiang hmun hian khawpui lailiah hmun a chang ta lo a, khaw daifêm lam a pan tawh zawk. Hmanlai aiin tunah hian kan thianghlim ta zawk a, kan felfai tawh zawk hle mai. Petrol hnim ruih leh proxyvon ai kha thil dangin a rawn thlak a ni deuh mai a; hmanlai ai khan tunlai mite hi ruihtheihthilah an fihlim lo zawk chuang loin alang. Chumi a hnu hmanah tunlaia mite hi an insum thei mah zawk tawh âwm asin.
Insual leh intihbuai
Tunlaiin insual rawn tih vel kan sawi duh viau a, a video pawh hmuh tur a awm fo mai. Hmanah khan insual leh intihbuai, inphek sualte kha a lar hle ṭhin a, tunah chuan kan chîng ta lo zawk hle mai. Rambuai grouping-in a hrin, khaw khatah pawh khaw chhuak ang zela inphek sual leh insual rawn te kha hriat tur a awm ngai ta lo. Pathianni tlaia intihbuai avanga punkhawm luai luai hmuh tur a awm ngai tawh lo a, veng danga a mala nula rîm pawh a hlauhawm tawh lo. Tunlai mite hi kan fel tawh hle mai a, hei ai hian kan la felin kan smart lehzual thei.
Party leh politics
Party induhsakna nasat ṭhinzia an sawi kha ziak chuan hmuh tur a vang. Zirna chhiat chhan an sawi fo pawh UT kan nih hnu, zirtirtua party mi leh sa an inthun nasat ṭan aṭang khan a ni an ti. Party politics a lian a, chhungkhat pawh a ṭhen thei hial a ni. Silai mu sem leh thaha invauna te pawh a nasa a, candidate inthahsak hialte pawh a thleng a nih kha. Tunah chuan hna lakah pawh party induhsakna chu eng emaw chen la awm mah se, khang hun hmasa lamte ngaihtuah chuan kan lo fair tawh hle mai.
Sawi tur tam tak a awm a; mahse, mi tam takin ṭhangtharte kan han dem ngawt ṭhin hi a dik lo, hmanlai aṭangin sualna chi hrang hrang hi a lo awm tawh ṭhin a, tunlai mite hi kawng tam takah chuan an fihlim tawh zawkin an entawntlak tawh mah zawk.
Mizoram a êng telh telh
Tunhma te ngaihtuah chuan kan ram hi a êng tial tial zawk a, dikna hi a dingchang tial tial zawk. Politician-ah pawh kan duh khirh tial tial. A chhe lai ringawt kan phawrh chhuah a, tunlai mite kan dem vak vak hi ngaihtuah chiangin, hmanlaia dik lohnate kha a nihna ang angin phawrh chhuak ila, tunlai ai hian kawng ṭhenkhatah chuan a nasa zawk viau mai. Hmanlaia mite kha tluk lohna tam tak a awm ngei e, amaherawhchu tunlai chhuan te hi chhuan sual, ruih hmang leh hur hmang ang maia kan inchhuah te, kan ram kalphung leh politics nihphungte hi chhe em ema kan sawi lai hian kum 40/50 kalta han thlir khan, tunah chuan hma kan sawn viau tawh zawk a ni.
A chhe lam kan tarlan vak vak hian mi tam takah beidawnna leh midang rin tawk lohna te, hlawhtling dawn lo leh siamṭhat theih dawn loa ngaihna te a siam a, hei hi ram ṭhatna tur a ni lo. Chhuan thar zelten phur tak, rilru ngîl leh dik taka ke an pen theihna tur hi kan ngaihtuah tlân a ṭha awm e. A thim lai ringawt thlira phawrh chhuah hian mi tam tak phurna a hlohtir thei.
Chuvang chuan, ṭhalaite, tunhma ai chuan in felin, in thianghlim tawh zawk a nia.
- Rochungnunga