Written by
Isaac Zoliana

Thiamna hman tlak quality education

Mizoramah zirlaite an zirlai thiam tak tak tura kan beihna hi a rei ve fu ta. Zirlaiten an zirlai thiam tak tak tura pawimawh hmasa ber chu zirtirtute an ni. Zirtirtu-in a zirtir tur subject kha a thiam nal hle chuan naupangin ngaihnawm ti takin an ngaithla a, tui taka an ngaihthlak chuan an theihnghilh leh tawh mai lo.

Mizo ṭawng hi tonic language a ni a, tonal language a ni lo va, tone language a ni lo bawk. Mizo ṭawng lam dan chu a thluk dan dik taka hrilh tur a ni a. A hre bik lo a nih chuan a aia upate emaw a hria apiang a zawt hmasa tur a ni. Naupang hmaah a rinthuin a lam mai mai tur a ni lo.

Tun hmaa kan thawhpui chu Mizo ṭawnga M.A. a ni a. Mizo ṭawng lam dan a thiam lo hle a. Mitthi-rawp lam, milu lam, salu lam leh a dangte pawh lam thiam loh a nei nual mai. “Enga ti nge a lam dan dika in lam loh?” tih chu; “kan professor lam danin kan lam ve mai,” a ti. Mizo ṭawng lam dan an inzirtir dan hi a quality lo a ni. An zirtirtu kha a quality loh avangin, a zirtir naupangte pawh an quality thei lo a ni.

Mizoramah English Medium School kan din sup sup a, English thiam hi lehkha thiamna ber emaw kan ti ta ni berin a hriat. Mahse, heng English Medium School-te hian eng English nge an zirtir an hre lo. An naupangte hi han zawt ila, eng Sapṭawng nge an zir an hre lo. Gospel Centenary English Medium School chuan an naupangte pawhin British English an zir tih an sawi thei. English Medium School dang naupangte hi eng English nge an zirtir tih an hrilh lo pawh a ni mahna. Eng pawh ni se, ‘stay back’ hmanna English Medium School hi chu fate zirna skul atan chuan a itawm lo a nih hi.

Zirtirtu pakhat chuan Sapṭawng zirna lehkhabu a siam ve a, a phek hmasaah chuan I AM LATE TO SCHOOL tih hi a ziak a. A bu siamtu hian Sapṭawng dik lo ka zirtir tih a hre hauh lo. English grammar sap siam ngei hi a zir ngai lo tih a chiang hle. Tun laia kan lehkha thiam tam ber hian ‘a ni’ leh ‘ani’ hre hrang lo an tam ta hle. An duh duh an ziak zawm a, an duh hun hunah an ziak hrang leh mai; a quality lo hle.

College student hruaitute inthlan hian an sapṭawng hman lar tak chu - Vote for Thanga as your Vice President tih hi a ni. Heta pawimawh tak chu ‘vote for’ hi a ni. Sapho chuan ‘Vote Thanga for your Vice President’ an ti zawk. Vote tih dawta ‘for’ dah hi a dik lo tih kan hre thei lo. A quality lo hle bawk.

Kan zirna a quality loh a lan chhuahna lar tak chu Department office address kan ziak dan hi a ni. Department office address ziak dik thiam lo kan tam hle a, a pawi hle a ni tih pawh kan hre lo bawk. Mizoram pumpui zirna kaihruaitu School Education Directorate chuan an office chhak lam, C.M. office ep lamah chuan, ‘Directorate of School Education, Aizawl, Mizoram’ tiin an ziak a. Heta a lan dan hi chuan he Directorate hi Aizawl khaw chhung tan chauh, tihna a ni. An office thlang lam luhna chungah chuan ‘Directorate of School Education, Mizoram, Aizawl’ tiin an ziak ve thung. Hei hian he office hi Mizoram pumpui huap a ni a, Aizawl-ah a awm, a tihna a ni ve thung. He address pahnih ziaktirtu hi tu nge ni? A quality lo hle a ni. Mizoram pumpui thiamna lama min kaihruaitu ber office address pawh an ziak dik thiam si loh chuan, kan zirna hi hman tlaka chher chhuak tur chuan an office address C.M. office epa inziak hi la thla vat se, ziak ṭha rawh se.

A thlang chiahah hian Higher & Technical Education Directorate a awm a. He office pawh hi Mizoram pum huap office ni si, Aizawl khaw chhung tan chauh ni mai awmin, an address an ziak dik lo va. Hei pawh hi a quality lo hle. Mizoram pum huap office an address ziak dik lo an tam hle a, ziak dik hlawm se a ṭha ngawt ang. Hnam dangte hmuhah a quality lo em mai.

Assam hnuaia kan awm lai khan Shillong-a hnathawkte leh zirlaite kha chuan an hre vek ang. Assam pumpui huap - office address an ziakah khan Assam, Shillong tih vek a ni. Directorate of Public Instructions, Assam, Shillong tih hi entir nan- Assam, Shillong tia ziak tur nge Shillong, Assam tih tur tih kha an hre chiang hle mai. Mizoramah chuan kan la thophang deuh va, kan la hre chiang lo tih kan signboard tar aṭang hian a hriat hle. Tun hma deuh khan Treasury Square-ah hian Vanlalsailova thlalak, amah aia lianin an ziak a. ‘Campaign for Tobacco’ tih lian takin an ziak bawk a. Vaihlo dona tar tum khan ‘vaihlo fakna’ zuk tar tlat a. Chutiang deuh chu an ni hlawm.

Salvation Army te pawh hian, an Te­rritorial Headquarters address an ziak sual ve chiang hle. Nalh pawh a nalh hle mai, mahse a dik lo tlat si. Aizawl leh Mizoram hian an awmna inthlak se a dik ni mai tur. Tunah chuan an ziakin min hrilh chu he Territorial Headquarters hi Aizawl khaw chhung tan chauh a ni, an tihna a ni.

Mizoram zirna quality lohzia lo lan­chhuahna an nih tlat avangin tlemte ka rawn tarlang a. A dang chu a la tam mai.

Tun hma khan State Bank, Main Branch bula Sapupa leh Pu Buanga thlalak an tarna hnuaiah ‘Pioneer Missionaries of Mizoram’ tih a intar a. A tartuten an lo la thla ta a, a lawmawm hle. Zarkawta an tar erawh hi chu a hnuaia thu ziak ‘Pioneer Missionaries in Mizoram chu an la tar zel a. A sapṭawng hman pawh hei hi chu a dik a, a lawmawm hle.

YMA-in Financial Secretary chu Finance Secretary tiin an thlak a. A tira Missionary saphovin anmahni ṭawng leh an rama an hman dan dik taka min phuahsak chu dik lovin kan hre ta a ni ngei ang. Mahse anmahni ai chuan sapṭawng chu kan thiam dawn lo.

YLA (YMA) Missionary sapten min dinsak a, Financial Secretary an tih chu Finance Secretary, ti-a thlak rawttu education pawh hi a quality lo va, a dik zawk, a dik lo va thlak rawttu thiamna hi thiamna hmantlak loh tak a ni.

English Medium School-te pawh hian a dik zawk ‘stay on’ hmang duh lovin, ‘stay back’ an hmang lui tlat a. ‘Stay back’ hmangtu English Medium School-te zirtir chu a quality lo va, a dik lo va, a hman a zahthlak. English Medium School-te hian British English nge, Indian English nge, Canadian English nge, Australian English nge, African English nge, Mizo English an zirtir tih an naupangten an sawi thei lo. ‘Stay back’ an hmanna skula fate kaltir chu a tih chi loh hle a nih hi.

Zawhte chu cow a ni tih a dik lo zirtir ang chauh a ni. ‘Stay back’ - buh bye, stasy on - bon voyage.

- Isaac Zoliana