Written by
- Rempuia R. Lûtmâng

BIBLE (O V) ṬAWNGKAM: TAM TAK

Sap chuan 'plural' tichiang turin thumal awm sâah 's/es' an belh ṭhin a; chumi tlukpui chu keini ṭawngah hian 'te' tih a awm ve, mahse a nazawngah 'te' kan telh zen lo. Plural ‘te’ kan telh ngai lohna pakhat chu ṭawngkama 'tam tak' tihin a rawn zui nghal hian a ni.

Matthaia 3.7 (O V):

"Nimahsela, Pharisaite leh Saddukaite tam tak a baptisma chang tura lo kal a hmuh veleh an hnenah, "Rul thlahte u! thinur lo thleng tur hi tlansan turin tuin nge zilh che u?" (Baptistu Johana ṭawngkam)

A châng tîr lama "Pharisaite leh Saddukaite tam tak" tih hian kan sawi zawh tâk chiah Mizo ṭawng chheh dan kan tih kha a kalh a, ṭawng dik loa chhuah em em chu kan ngam chiah lo ang a; mahse, kan ṭawng pangngai a pâwl phak lo.

Matthew 3.7 (RSV):

‘But when he saw many of the Pharisees and Sadducees coming for baptism, he said to them, “You brood of vipers! Who warned you to flee from the wrath to come?’

Sap chuan ‘many’ hmang mah se noun-ah 's/es' an belh ngei ngei a la ngai, an belh loh chuan ṭawng dik lo a ni mai. Keini tan chuan chutiang chu a ni lo, 'tam tak' (many) a awm si chuan 'te' (s/es) a awm a ṭul ve tawh lo. 'Tam tak' hian Pharisai kha pakhat aia tam tih leh Saddukai kha pakhat aia tam tih a hril nghal a, Sap anga 'te' dah kha kan tih dân a ni ve lo. Chu vang chuan O V-a an ṭawng chheh dan hi a fuh zân lo a ni. O V Reference-ah chauh a ni lo, O V Re-edited-ah te, O V Re-edited '13-ah te leh O V Re-edited '17-ah pawh hian siam ṭhat lohin a awm char char mai.

Kan laichin unau leh lamhnaite sawina ‘chhûngte’ tih hi chu a dang deuh a, mi pakhat chauh pawh ni se, “Kha, tu nge ni a?” an tih chuan, “A, kan chhûngte a nih kha,” tiin kan chhâng thei a, a dik bawk a ni. Chu vang chuan, “Kan chhûngte tam tak” tih chu a dik leh thei lawi si.

‘Te’ chi dang a awm a, plural-a siamtu ‘te’ a ni ve lo a, ṭawng­kam thlun zawmtu, lam chhuah tinuamtu a ni ber ang chu, grammar thiamte chuan ‘coordinate conjunc­tion’ an ti a, ‘Ram te, thiltitheihna te, ropuina te’ kan tiha amaha ‘te’ lo awm diat diat hi a ni. Hetiang ṭawngkamah hi chuan ‘tam tak’ tih hmaah a awm diah diah a ṭul ve thei. “Nupui te, fanu te, fapa te tam tak a nei” tiin kan sawi thei, object a awm diah diah avangin conjunction ‘te’ lam tel a remchang ta bik a ni, 1 Chronicles 8.40-a, ‘… fapa te, tupa te tam tak a nei a,’ an tih ang hian.

Conjunction ‘te’ a nih loh chuan ‘Pharisaite leh Saddukaite tam tak’ tia ulh deuha chhep kual loin, O V hmun danga an dah ang hian, ‘nupui leh fapa tam tak’ (1 Chro. 7.4) tih te, ‘Juda leh Grik tam tak’ (Tirh. 14.1) tih te leh ‘mi dang tam tak te’ (Luka 8.3) tih te ang hian dah mai tur a ni. A nih loh vêk chuan, sawi sual leh lehlin sual kan hlauh si chuan, ‘tam tak’ hi hmang nawnin, ‘zawlnei tam takte leh mi fel tam takte’ (Matt. 13.17) ti ila kan ṭawng chheh dan a la mâm hle zel tho ang.

‘Pharisaite leh Saddukaite tam tak’ chauh hi hetianga an hman ing-euhna awm chhun a ni lo a, ‘ramhuai mante tam tak’ (Matt. 8.16) te, ‘chhiahkhawntute leh mi sualte tam tak’ (Matt. 9.10) te a la awm, a ṭawngkam mâwi loh dan a inang tlâng vek. Matthaia ziahah chauh hian a awm niin a lang a, a letlingtute ṭawngkam hman bik a ni mahna. Matthaia hi hmar lam lehlin a ni a, anni vêk hian Marka te, Korinth te, Hebrai te leh Thupuan te an letling tho si a, Matthaia tih lohah chuan hetianga ulh hian ‘te tam tak’ tih an hmang leh duh der si lo a, an ti ho ngawt mai.

‘Tam tak’ hmaa thumal dah mak deuh mai a la awm a, chu chu ‘a ṭhen’ tih a ni. ‘A ṭhen tam tak’ tiin tu mahin kan sawi ngai lo a, hmanlaia mite pawh khan an sawi ngaiin a rinawm lo. Mipui an pung khâwm a, chung zingah chuan lungawi tam tak an awm a, lungawi lo tam tak an awm bawk a, ‘Mipui pung khâwm a ṭhen tam tak an lungawi lo’ kan ti ang em? Ti lo ang ti rawh u maw! ‘Mipui pung khâwm zinga tam tak’ tih emaw, ‘Pung khâwm zinga mi tam tak’ tih emaw kan hmang ang; ‘a ṭhen tam tak’ tih chu tu mahin kan hmang lo tawp ang.

‘A ṭhen tam tak’ tih hi Johana leh Tirhkohte Thiltih-ah kan hmu ve ve a, vawi khat chauh khak sual palh a ni lo ve ve bawk. He bu hnih hi chu chhim lam lehlin a ni. O V Reference-a an hman dan chu, ‘a zirtirte a ṭhen tam tak’ (Joh. 6.60), ‘mipui a ṭhen tam tak’ (Joh. 7.31), ‘a ṭhen tam takin Isua an ring ta a’ (Joh. 11.45, ‘mipui zinga tam tak’ tia siam ṭhat a ni tawh), ‘hotute a ṭhen tam tak’ (Joh. 12.42, ‘hotute zinga tam takin’ tia siam ṭhat a ni tawh), ‘Judate a ṭhen tam tak’ (Joh. 19.20), ‘ring lote pawh chu a ṭhen tam tak’ (Tirh. 19.18), ‘Dâwihmang a ṭhen tam tak’ (Tirh. 19.19, ‘dâwihmang tam tak’ tia siam ṭhat a ni tawh) tih te hi a ni a, hetiang hi kan ṭawng chheh dan a ni lo. Ṭawng chheh dan dik chu an hre tho, Tirhkohte-ah vêk hian ‘thu ngaithlahote zinga tam takin’ tiin dik leh mâwi takin an chhep ve leh tho.

He ‘a ṭhen tam tak’ tih hi Johana ziah leh Tirhkohte Thiltih bû-ah bâk a awm lo a, chumi aṭanga chhût chuan, bu dang zawng zawngah an hmang dik tihna a ni. A Sap ṭawng lamah, RSV bawk en leh mai ila, version dang nen a inang deuh sa vek tho bawk a, many of his disciples (6.60), many of the people (7.31), ‘many of the Jews’ (19.20) tih te a ni hlawm a. ‘A ṭhen tam tak’ ni loin ‘an zinga tam tak’ tih zel a ni.

O V Reference hi zawng a khât tâwka thawm ṭhata siam rem deuh reng a ni a, ‘vawiin ni’ tih tam tak pawh hriat loh kârin ‘edit’ ṭum khatah hmun hnih khatah ‘vawiin’ an ti zeuh zeuh a, ‘vawiin ni’ tih an paih fai lek lek tawh, la thlâk kim loh erawh chu an nei; ‘vak chhuak’ tih pawh an lo nawt reh a, a chi dangin an dah tawh bawk. Chutianga ṭawng­kam dik reng pawh an tihdang­lam duh chuan, hetianga ṭawng­kam ulh lutuk hi chu, a siam ṭha tura BSI-in a ruatte hian an siam ṭhat leh hunah ṭawngkam chheh dan dikin dah thei se a lawmawm hle ang. ‘Edit’ apiang hian khawih danglam theih zat tuk sa an ni tih thu a awmin ka hria a, chu vanga thlak danglam nghal ta vek lo pawh an ni thei e.

- Rempuia R. Lûtmâng