THE CHANGE WE NEED
Ni 27.5.2017 (Inrinni) Vanglaini chhuakah khan Hriatpuia Pa, Kolasib khan ‘Change’ tih thupuia hmangin, kan rama ‘change’ thlen tirtu tur chu tu dang ni lovin, mipuite kan nih thu leh, chuvanga ‘change’ thlentir turin tu dang nghak leh beisei tur kan nih loh thute a rawn sawi a. Ni e - a bulpui chu mipuite kan ni teh meuh, mahse he lai hi sawi belh a ṭulin ka hria.
He mi chungchang hian nghawng dik rawn siam a, nasa zawka kan ṭhatpui theihna turin.
Barack Obama khan a campaign au hla-ah khan ‘change’ (danglam) tih hi a hmang lo a. A hman chu ‘The change we need’ tih a ni. Chu chu ‘kan mamawh thil danglam chu’ tiin emaw, ‘kan mamawh kalphung danglam chu’ tiin emaw kan let thei ang. Hetiang hian keini pawhin kan mawmawh chu ‘thil danglam’, ‘kalphung danglam’ ni satliah ngawt lo-in ‘kan mamawh kalphung danglam’ ngei a ni. Kan hma inthlan kan neih turah khian MNF hi mipuite’n lo vote tling ta ila, MNF pa chuan ‘mipuite’n Congress rorel an ning tawh a, change duhin min vote tling ta’ a ti ang a. Congress pawh lo vote tling ila, anni lam pawhin ‘Congress-in NEDP hmanga change kan siam hi mipuite’n an duh a, min vote tling leh ta’ a ti thei tho bawk.
Tin, ram hruaitu kan hrawn rei tawh avanga kan chhang kham hrim hrim tawhte hi hnawlin, mi dang vote tling ta thung ila, ṭhenkhat chuan change siam an inti hle thei bawk a. Mahse a pawimawh lai ber chu, heta ‘change’ an tih hi, ‘kan mamawh kalphung danglam’ an ni hauh dawn si lo lai hi a ni.
Hetianga thil danglam satliah ringawt kan vote chhuah hian, ram ti-hmasawn pha kalphung thar a tipiang pha ṭhin lo a. An hma-a mite leh an chhang eitute chauh kha mi dangin an rawn thlak ang a, a hma-a mite tih ṭhin leh chin ṭhin pangngai tho kha, kawng hran deuh hlekin an rawn ti leh tho ang a, ram leh mipui tan engmah a ṭha zawnga inher danglam a awm ve pha ṭhin lo. Chutiang chu hei vawi engemaw zat a takin kan tawng tawh nghe nghe.
Chuvangin, mipuite’n ‘kan mamawh kalphung danglam’ ngei kan vote chhuah a ngai a. A nih kan mamawh kalphung danglam chu engnge ni? Eng vanga chu kalphung chu duh leh mamawh nge kan nih? Hei hi kan hriat chian a ṭul hmasa a; kan hriat loh na na na chu vote chhuah theih thu awm hek lo. Mipuite hian kan khawvel atan kan nun khaw nawmna siam thei, kawng engkima hmasawnna leh changkanna te, kan nitin mamawh thawk chhuak thei zawnga inkaihhruaina te, ram rorelna dik leh ṭha hmanga kan inhumhalhna tur leh ram nuam kan insiam theihna tur ... etc-te kan mamawh a. Chu’ng kan mamawh a tak rawn thlen thei kalphung danglam chu a ni kan mamawh a, kan rilru-in a beisei leh vote chhuah kan duh chu ni - a chunga ‘tihdan danglam satliah’ kan tarlan ang khi ni lovin.
Democracy hi mipui rorelna a nih laiin, kan ram rorel kalphung erawh hi chu Democratic Republic a ni. Chumi kalphung hnuaiah chuan mipuite rorelna hi kan aiawha ram hruaitu kan thlante kal tlangin a nih a ngai. Chuvangin, kan ram rorel thiltih engkim, kan mamawh kalphung thar siam thlengin kan ram hruaitute hmanga kan tih a ṭul a. Amaherawh chu mipuite’n kan mi thlan kan ram hruaitute ngei kaihhruaina hi, a rei tulh tulh a, a lo ṭhat lohzia a takin kan hmu tam tial tial mai niin a hriat.
Tunah phei chuan kum 30 chuang zet a lo ni ta a, sawi tam ngai lo-in kan tlakchhiat phah thui tawh nasat zia hi kan hria a ni. Chuta ṭanga inzir a, inngaihtuah harhin kan Political Party atu-ate pawh hian mipui mamawh kalphung thar siam thei turin an tun kalphungte hi her rem a, her dik âwm an ni a. Mahse kan Politician-te leh an Political Party-te hian mipui mamawh kalphung thar rawn thlen zawnga an kalphungte her rem a, her dik tum lo-in, a hma-a an kalphung pangngai, inlei tlin
aṭanga bul inṭan a, hmalakna tam tak an hlawkpui ṭhin, ram tan erawh nasa taka an fail pui ṭhin kalphung tho kha, a lan dan leh a hmingte tidanglam deuha min hlui an la tum cheu niin a lang. Hetiang ‘change’ hi chu mipuite’n ‘kan mamawh kalphung danglam’ a ni lo tih kan hre ve tawh a ni. Abraham Lincoln-a chuan ‘a chang chuan mi zawng zawng i bum thei mai thei; mi ṭhenkhat phei chu engtik lai pawhin. Mahse engtiklai pawhin mi zawng zawng erawh i bum reng thei ngai lo ang’ (You can fool all the people some of the time, and some of the people all the time, but you cannot fool all the people all the time) a ti.
Chuvangin mipuite hi ‘change’ siam tura tawngtaw nawr ngawt hian awmzia a nei lo; kan mamawh kalphung danglam siam thei lungphuma neih pawl thar emaw, Political Party emaw an awm si loh chuan. He tih lai hian kan Politician-te leh an ṭhuihruai, he an Politics kal sual hnuaia lo in-baptist nghet tawh tam berte hi chuan, mipui leh ram mamawh chhang pha kalphung tharin a ken, ram rorel thiltih zawng zawng ram dan ang veka tihte leh, a ṭha zawng chauha mipui hruai tihte hi chu, kalphung awm thei lo leh thil theih lohah an ngai hmiah mai ṭhin tlangpui. Hetia ram danin a phut kalphung dik tak zawk pawh thil theih loh anga ngaih tak tlat hi chu a dik loh dan a ril ngawt mai.
Hetih lai hian mi ṭhenkhat chuan, French Revolution, Russian Revolution etc ang deuhin mipuite’n kan hruaitute hi tharumin hnawl ve ila, kan mamawh kalphung danglam chu nei thei mai turahte an inngai ṭhin. Mahse kan mamawh ngei chhang pha kalphung danglam hi eng ang chiah nge a nih kan hriat loh a, tam tak phei chuan kalphung awm thei lo leh thil theih loh anga an la ngaih hial phei chuan, kan hruaitute hi buangbarin tharum paw’n lo hnawl hlawhtling ta teh reng ila, kan tih chhan ber kan mawmawh kalphung thar chu kan neih phah hauh lo ang. Tin, tharum pawh lo hmang dawn teh reng ila, chu chu mob rule hmanga dan leh thupek tihbuaina a nih dawn avangin, central sawrkar chuan army flag march hmangin emaw a rawn hmet mit leh tho tho ang. Chuvangin, heti zawng chuan hlawhtlin pui theih a ni dawn lo sa hrim hrim bawk a ni.
Mizoram mamawh chhang pha ngei kalphung thar siama kan neih theihna tur chuan, hengte hi loh theih loha thil ṭul an ni:
1) Zoram mamawh chhang pha kalphung danglam/ kalphung thar ngei hi mipuite’n thil awm thei lo leh theih loha ngai lo-in, eng ang chiah nge a nih zir chianga hre chiangin pawm ila.
2) Zoram mamawh chhang pha kalphung danglam/ kalphung thar Policy-a neih kan political party/ candidate-te chauh mipuite’n vote ṭhin bawk ila.
Kalphung danglam/ inthlakthleng emaw hrim hrim hi chu neih a harsa hauh lo ang. Mahse kan mamawh chhanna tling kalphung thar (the change we need) nei tur erawh chuan, a chunga tarlan point 2-te khi kan tihpuitlin a ngai ngei ang.
- Zonunsanga