Written by
- Lalduhoma

Remna Ni thuchah

Remna ni (30-06-2017) hi Party mal ang leh a huho ten kan lo hmang tawh ṭhin a, inrem lohna ni a ni zawk mah ṭhin. A chhan chu, a nih dan dik tak ni loin kan duh dana hrilhfiah leh sawi kan chin vang a ni a, ṭhangtharte tan phei chuan thil hriat fuh loh a awl dawn hle a ni. A hminga Peace Committee Chairman te kan lo nih vena zarah, naktuk Remna Ni vawi 31 na pualin heng thute hi sawi a ṭulin ka hria:-

1. Mi ṭhenkhat chuan zalenna kan sual zarah state hi kan nei niin an ngai a, ṭhenkhat ve thung chuan, Mizo Union khan state kha a nawr zui ngam tak loh avangin kan hmuh har phah a, buaina siam ve loten min hmuh khalh niin an ngai. Eng pawh chu lo ni se, state sual rei ber leh sual hautak ber chu kan ni awm e.

Hemi hunlai hian kan hriat tel tur thil pakhat a awm a, MNF-in independence an puan hma lawk khan, buaina chhuak tur pumpelh nan, Prime Minister Nehru-a khan Aizawl-ah Pataskar Commission chu rawn tirin, England-in Scotland a awp dan dungzuia duan ‘Scottish Pattern of Administration’ chu an rawn zuar a, Nehru hming chawiin ‘Nehru Pattern’ tih a ni bawk. MNF hruaitute khan chu chu hnawlin, independence an puang zui ta a ni.

Scottish Pattern hi eng ang chiah nge a nih tih chu kan hre thui lo hle a, a

ṭha thawkhat hle ang tih chu a rin theih. Kum 1707 khan, Scotland Parliament chuan England nena sawrkar pakhata inchhunfinna tur ‘Treaty of Union’ chu a passed a, member 179 ah member 110 in a thlawp zawngin an vote a ni. Chuta ṭang chuan tun thlengin ram khat an lo ni ta a ni. Ni 14-09-2014 khan Scotland mipuite chuan Referendum siamin, England hnuaia awm zel nge an duh independent tih an buk a, England hnuaia beh zui zel duhtute chu a let 12 zetin an la tam zawk a ni.

Nehru-a khan Nagaland ang ram buai neih leh kha a hlauh em avangin, inhawmg zau takin Scottish Pattern kha min rawn zawrh a ni a, MNF hruaituten an lo hnawl mai kha a uiawm hle mai, thil tihsual (blunder) lian tak a ni. Buaina siam miah lova dinhmun thara kan luhna remchang kan hloh a ni.

2. Remna atana nasa taka beitu tam tak an awm, kan sawi seng lo vang. Kum 1979 inthlana PC ‘B’ aṭanga tling MLA pali - Ngurchhina, J.H Roṭhuama, P. Lalupa, Lalthanzauva te khan sorkar nawr nan an nihna hlanin MLA aṭangin an bang a. Remna atana dinhmun kian hmasa bertute an ni a, hriatreng an phu nen sawi rik an hlawh lo khawp mai; vawiinah hian i hre thar leh ang u.

Interim sorkar a lo din khan Rokam­lova, Hiphei leh Liansuama te chuan an Minister nihna an hlan a, anni pawh hi dinhmun kiantu dik tak an ni. Pu Lalthanhawla chu Dy. CM a ni zui a, Sainghaka, R Thangliana, Vaivenga leh C.L. Ruala te chu Cabinet Minister an ni zui zel a, Dr. H Thansanga leh K. Sangchhum pawh Speaker leh Dy. Speaker an ni zui zel bawk. Interim sorkar a lo tawp a, state inthlanna hmasaber a lo awm khan MLA te term chu a rualin a tawp tlang ta vek a. Chung zingah chuan PC MLA pariat leh MC leh Independent MLA pakhat ve ve an tel a, anni hi Interim sorkara chanvo engmah chang ve lo an ni. Ruling MLA-ten dinhmun an ken thu hi ninawm khawpa tlangaupui a nih laiin, Oppossition MLA sawmten an dinhmun an ken thu erawh chuan sawi a hlawh ve ngai lo. Zirlai leh mipuiten office kal thei lo khawpa hual beh leh nawr ngai zawkte kha kan chawimawi hlauh thung.

India ramah hian U.T engemawzat state-ah hlankai an ni tawh a, U.T MLA te kha State MLA ah rin zui theih an nih loh avangin an term chu a tawp mai ṭhin. “State kan neih theih nan kan dinhmun kan kian” tiin an sawi an sawi ve lo. State nih rualin U.T Ministry chu a tawp lo thei lova. Keini pawh state kan nih dawn avangin U.T sorkar kha a tawp a ngai a, chhawm theih a ni lo - dinhmun ken lam pawh a ni lo, an hun a tawp a ni ve mai. Remna kha nei lo pawh ni ila, state kan nih dawn chuan UT Ministry chu a tawp hrim hrim a ngai, chu chu thil kalphung pangngai a ni e.

3) Remna ni-a thu inchuh siam fotu dang leh chu Memorendum of Settle­ment hrilhfiah dan inang lo hi a ni. “Independent ram chhunga Independent ang kan ni” lo ti chiam tawk te kan awm a, “Kan remna thuthlung hi a ṭha leh lutuk a, India pawh a inchhir hial a ni” lo ti tawk te pawh kan awm a, "ILP hi kan remtihna tel lo chuan paih theih a ni lo” lo ti tawk lah bo lo. A lehlamah kan Special Provision hi state dangte ta aia chhe zawk fe anga lo sawihnawm pawl an awm bawk. India Constitution hnuaiah hian Special Provision nei hi state sawm pakhat (11) kan awm a, kan mamawh dana zira pek kan ni a, midang ta te nena buka lo khaikhin chi pawh a ni em em lo. Mahni duhdan anga hrilhfiah hi sim ila, a nihna ang tak hian i sawi mai tawh teh ang u. A pawimawh zawk chu kan Special Provision hi hlut a, hman ṭangkai nachang hriat hi a ni.

4) Remna ni a lo her chhuah apianga kan theihnghilh theih tawh loh tur chu kan hnam pasalṭha martar-te kha an ni, an ruhro thlengin kan humhalhin kan zah tur a ni. Kan martar-te khan kan zavaia tan an nunna an hlan avangin, party mal vote zawnna hmanrua atan an nunna an hlan lo tih hriain chutiang atana hman chu kan phal tur a ni lovang.

5) Hruaitu ṭhenkhatten Remna Ni hi ‘Tlawmna Ni’ tih te, “An in surrender” tih ṭawngkamte an hmang ṭhin hi a pawi hle. Pu Laldenga khan Independence a sual chhuak dawn lo tih hriaa India nena inremna kawng a rawn zawng ngam kha a fakawm a, chutiang ti tur chuan huaisenna (moral courage) sang tak neih a ngai zawk a ni. Mipuiin kan tlin tawh lo va, a sualtute ber pawh an beidawng tawh a nih bawk si chuan, indemna tur dap lova remna kan neih vat theih dan kawng zawn kha kan tih tur awmchhun a ni. MNF-te khan inrem duh ta lo se, tun thleng hian ralṭi reng rengin kan la awm ang a, zalenna hmu si loin kan tuar hrep ringawt dawn asin.

Pu Laldenga khan zalenna sual chhuak lo mahse, kan thinlunga nationalism rilru a tuh hi hnam rohlu a tling hrim hrim a, chu chi chu engtikah emaw chuan a la par chhuak tho tho vang. A ruang chunga amah thlah nana ka hman “Pu Laldenga dam reng rawh se” tih ṭawngkam kha a takin a thleng dik mek zel a ni.

Remna Ni hman nuam vek ule.

- Lalduhoma