I FÂK ANG U
MLC lamin a inzawma ‘chawfâk’ tia ziah tur an ti si a (Mizo ṭawng ziah dan, 3rd Edition, p. 124) ziah zawm ve phawt mai ang aw. Tukṭhuan nge zîng chaw, chawchhûn nge chhûn chaw, zanriah nge tlai chaw tih te WhatsApp lamah kan chai ve nak nak ṭhin a, kan nuam tih zâwng tak a ni ve. Chumi phênah chuan, “Tukṭhuan an ei a, chawchhûn an fâk a, zanriah an kîl,” hi an ti teh châwk a, a dik lo a ni hran lo a; “Tukṭhuan leh zanriah chu fâk rem ta hauh lo emaw, chhûn chaw chu ei tih nena hman kawp rem ve ta lo thawthânga han chhuah zui duh ta mai te an awm ṭhin. Chuvang chuan, "Chhûnah kher lo pawh fâk hi an hmang tho; chaw an fâk thu emaw, fâk a hun thu emaw an sawi hun hi chhûn a nih duh deuh avangin chhuna an chaw ei hi fâk ni bikin kan hre mai a ni. Zîng emaw, tlai emawa an ei pawh fâk a ni thei ang; ‘chumi bîk tân chumi ṭawngkam chauh chu hman tur’ tih a awm lo ang," ka ti.
Hei, L. Biakliana hian ‘tuar’ hi a ṭul hunah ‘tawrh’ tiin a modify em tih hriat tumin Mizo novel hmasa ber nîa an sawi, Hawilopari ka chhiar a (1980 hma lam lehkhabu tam takah ‘tawrh’ an hmang tih chu mi tin hriat sa a ni a, hla thûah an hmang lêm lo e tih mai chauh a ni). Hetah hian Pari nu hian zîngah, "Parte, i puan kha zial tawh rawh khai, chawfâk a hun dawn tawh hi, chawhmeh kha lo siam la, khawnge ka va daikal teh ang," a ti a (Biakliana Robawm, p. 259); hei hi tukṭhuan, zing chaw ei hun sawina a ni. A hnu lawkah, bung tharah pawh ‘nichin zing lama a inpuanna’ tih a awm a. Pari nu khian chawfâk a hun a tih hma chiah khian Pari a inpuang a ni.
Ṭawngkam hi hmanlaia an hman dân tak tak kan hre tawh lo a, kan rin dân leh tute emaw sawi dân hi la vâwngin, "Chu chu a ni, chu chu a ni lo," kan ti bur mai ṭhin a; tun hmaa intlawhpawh a harsatzia leh khaw hrang hrang ṭawngkauchheh a inan loh dân tur chu kan ring thiam vek lawi si. Thil kan chîk peih lo a, mi sawi hi huai takin kan sawi chhâwng mai ṭhin. Uluk taka thil hlui han hai lêt hian chuti takin tunlaia ṭawnga mi ṭhenkhat an strict ang leh ‘a ni, a ni lo’ an tih ang hi a lo ni lo ṭhin a, mipui hman dân bawk hi a chungnung leh nge nge ṭhin.
L. Biakliana hian Hawilopari hi 1936-a a ziah niin mi thiamte chuan an ngâi a (Biakliana Robâwm, p. 26), chu chu 2017-ah chuan ‘hmanlai’ tih emaw, ‘tun hma’ tih emaw a theihin ka ring. Hetah hian ‘ka nupui’ tih aiah ‘kan nu’, ‘i pasalin’ tih aiah ‘in pain’, ‘tukin’ tih aiah ‘tukin zing’, ‘vawiin’ tih aiah ‘vawiin ni’ tih te a awm vek. A pakhat zawka pawh khi a awm vek tho ang; mi sawisel ṭhin zawk kha ‘an hmang ve ngei e’ tihna atan ka rawn thur chhuak mai chauh a ni. Rannung leh nungcha, sava te pawh plural form ‘an’ hmang vekin an chanchin a inziak bawk, singular ‘a’ ngawr ngawr zawng a ni bik lo e. Hei mah mah lehkhabu pakhat chauh.
Tun hma deuh pawh khan chanchinbûah tleirawl leh rawlthar chungchang an chai vak tawh, 1936-a mîah hi chuan hei, a hmei a pain tleirawl vek an ni. Rawlthar tih thumal hi hmang an vâng ṭhin khawp mai, hmang an awm miah lo chu a ni lo; hmuh tur erawh a vâng a ni, vawng vawng a na. ‘A dik zawk’ an tih hi dik thûah chuan a thumal hrim hrima chu a dik ṭhin ngei mai a; chutih rual chuan ‘a dik lo’ an tih ṭhina pawh hi a dik ve tho zel. Chumi hâi chhuah chu nuam ka tih zâwng tak a ni. In lehkhabu hlui, in dah ṭâwl mai mai, in rula raw neih te kha ui loin min pe/ hawh khâwm teh u khai.
Kum 2012 vel em maw ni tawh ang le, Pu Mafaa nen Facebook-a kan in-inbox-naah amah hian, “Khawvel chu sawi tur hlirin a khat alawm,” a ti a; a ni khawp mai; amaherawhchu, a sei palh hlau ta reng reng hi ka ni a, phêk khatah pawh a awh zîm thei ang ber turin ka kâi tâwi leh ṭhin; duh âiin kan sawi kim loin kan sawi chhumbung kum tin mai a nih hi.
- Rempuia R. Lûtmâng