Written by
K. Zothanpara

THISEN PEK DAN KALPHUNG ṬHA ZAWK

A thlàwna thisen pekah Mizoram mipui kan ṭhangharh zel a, mi nunna chhanna tura thisen petu an tam tial tial a, páwl hminga thisen pe leh mimala thisen pe ṭhin an pung zel a, a lawmawm tak zet. Páwl hminga thisen pe kan pun zel lai hian, thisen pek dan ṭha zawk leh awmze nei zawk a awm a, chu chu páwl tam ber leh mi náwlpuiin kan la hmelhriat lutuk lo a, thiam ang angin sawifiah kan tum dawn a ni.

Thisen pek lama Mizorama bul ṭan dan hi han sawi hmasa ila. Kum 1974 khan Civil Hospital, Aizawlah pathologist dah a ni a, chuta ṭang chuan Mizoramah thisen pek ṭan a ni. Mi tu emaw pek bik nei loa a mamawh apiang hman tura a thlàwna thisen pek (voluntary donation) record hmuh theih hlui ber chu 15.6.1992 (YMA Day) kha a ni a. Kum 1993 khan Good Friday pualin Aizawl Civil Hospital-ah veng ṭhenkhat YMA member mi 37-in thisen an pe bawk.

Pâwl hminga thisen pek

Páwl hrang hrangin thisen pek rûnpui huaihawt an chîn ṭan hun tak hi sawi mai a har a, kan uar tâk viau hun chu kum 2000 hnu lam niin a lang. Kum 2010 báwr vel khan National Service Scheme chuan NSS unit hrang hrangte'n awmze nei zawk leh mumal zawka thisen an pek theih nan blood donation calendar an siam ṭan a, Central KṬP chuan kum 2012 khan donation calendar an siam ṭan ve bawk. Kohhran ṭhalai páwl dangte pawhin tunah chuan blood donation calendar an siam ve ta zel a; a lawmawm tak zet a ni. Central YMA chuan donation calendar an lo siam tawh ṭhin a, tunah erawh chuan an siam chhunzawm rih lo a; siam leh thei se a duhawm ngawt mai.

Tuna kalphung tlangpui

Páwl hrang hrangin blood donation camp kan huaihawt ṭhin a, páwl tam tak, a bikin Aizawla awmte chuan kum khatah vawi khat tal an huaihawt ta deuh zel a. Tuna kan tih dan tlangpuiah chuan, kum khatah vawi khat emaw thisen pek kan huaihawt tlangpui a, a tam thei ang ber pek kan duh bawk a, chutiang tur chuan ṭhahnemngai takin ṭan kan la ṭhin. A lawmawm em em a ni.

Thisen petu an tam theih nan páwl tam ber chuan pek hun atan Inrinni kher kan duh a, mahse, Aizawlah chuan Inrinni bik hi páwl hrang hrangte'n kan inchan lo ṭhin a, donation camp neih loh phah pawh an awm zeuh zeuh tawh mai thei. Central KṬP-in kum 2022-23 atana blood donation calendar a siamah Aizawl leh ZMC hnaiha pastor bial 55 telin, KṬP branch 194 an awm a. Branch/bialte chuan Inrinniah pek tum vek se, kum khata Inrinni awm zat hian a daih lo sa hrim hrim a; ṬKP, SAY, PYD, AYF, CṬP, adt. tam tak an la awm bawk nen, Inrinni hi chu chan vek a theih loh hrim hrim a ni.

Kalphung ṭha zawk tur chu

Blood donation camp ṭum khata thisen pek ṭeuh hi a lawmawm em em rualin, chu aia ṭha chu a la awm cheu mai a. Chu chu, ṭum khata pek ṭeuh aiin, pek zin a ni. Ṭum khata tlém deuh zawk pawh pek a, pêk zin hi blood bank-te tan leh damlo, thisen mamawhtute tan a hlu leh zual. Hetiang záwng hian kohhran ṭhalai páwl te, YMA-te leh páwl dangte hian hma la thei ila, kan thisen pekte a ṭangkai lehzual ang a, thisen mamawhtute tan a va hlu lehzual dawn em.

Entirna han sawi ta ila. YMA/ KṬP branch pakhat chuan kum khatah donation camp ṭum khat an buatsaih a, thisen petu an tam theih nan ṭan pawh an la nasa a. Kum khata thisen pek an huaihawt chhunah chuan mi 100 laiin an pe ta a; a ropui hla ang. Mahse, chu ai chuan, kum khatah vawi hnih donation camp huaihawt ta se, ṭum khat camp-a pek zat pawh tlém zawkin, unit 50 ve ve ang pawh ni se, blood bank leh thisen mamawhtute tan a hlâwk zawk a, kum khat chhunga an pek zat pawh 100 tho a ni dawn. Kum khatah ṭum thum pe se, ṭum khat pekah mi 35 velin pe zel ta se, kum khatah chuan unit 105 an pe thei dawn tihna a ni - a ṭha hlei hlei!

Hetianga kan tih chuan, Inrinni kher ni lo, pisa kài ní-ah pawh donation camp tih a ngamawm sawt ang a, pisa kài nía thisen pek kan huaihawt thei a nih chuan, blood bank inchan loh pawh a ziaawm ngei ang le.

College-te pawhin academic session khatah ṭum hnih emaw pek a, camp buatsaih chhuna pek ṭeuh aiin, camp buatsaih ngun tum ta zawk ila; ṭum khatah department khat tê têin emaw pe thei ila, a ṭha ngawt ang. College ṭhenkhat chuan kum khatah vawi nga aia tam donation camp an buatsaih tawh nghe nghe a, a lawmawm tak zet a ni.

Civil Hospital, Aizawl blood bank hi chu Aizawla private hospital zawng zawngin an ban ve avangin páwl pakhatin ṭum khata an pek ṭeuh pawhin a la zia a. Synod Hospital, ZMC leh blood bank dangah erawh chuan thisen hman zat a tlém hret a, ṭum khata thisen kan pek ṭeuh si chuan, mamawh aia tam mah a awm ve palh thei. Chutiang chu a awm lohna tur chuan ṭum khata pêk ṭeuh aiin, ṭum khata pek tlêm zawk inhuama pek ngun a ṭha zawk a ni.

Hetianga kan sawi avang hian ṭum khata thisen pek ṭeuh hi a ṭha ta lo tihna a ni lo a; a ṭha em em a, a aia ṭha zawk a la awm, tihna a ni ber. Ṭum khata thisen pek ṭheuh inthlahrun phahna tur a ni lo a, kum khat chhunga programme kan neih danin a zir loh chuan ṭum khatah pe ṭeuh pawh ni ila, a ṭha tho. Chutihrualin, ṭum khata pe ṭeuh lo a, pek ngun hi a ṭha zawk chu a ni e.

Ṭhian chhan thih ngam

Mizote hi 'Ṭhian chhan thih ngam' kan inti ṭhin a, tun thlengin ṭhalaite fuih nan kan la hmang fo. Tun hmaa ṭhian chhan thih an ngamna, sa leh rál laka khawtlang leh mipui chhanhim a ṭulna ang kha tunlaiah chuan a awm tawh lo a tih theih a. Ṭhian chhan thih ngam kan nihna lantirna remchang erawh a la awm reng a, chu chu damlote hnena phût lêt nei miah loa a thlâwna thisen pek a ni.

Thisen pek hi ṭhian chhan thih ngam kan nihna lantir theihna a ni, kan tih rualin, thisen pek avangin mi nunna chhan nan kan nunna kan hlàn dawn tihna a ni lo a; thisen pek vanga nunna chán khawvelah an la awm lo hial mai thei. Chuvangin, nunna hlan kher ngai loin mi nunna chhanna a ni zawk àwm e.

Mi nunna chhanna tura thisen pek hi a Mizo a, a Kristian em em. Mizote hi mi ṭanpui duh kan ni deuh vek mai a, mahse, sum leh paia inṭanpui erawh a harsa ṭhin. Thisen pek hmanga mite ṭanpui a, an tana malsawmna ni tur hian sum leh pái a ngai lo a, hrisel ṭhat a tâwk. Sum leh pái aia inṭanpui aiin, a hlutna suma teh phâk loh, sumin a siam chhuah theih loh, khawvela thiamnain a la siam chhuah theih loh, thisen hmanga mi ṭanpui hi a hlu zawk nghe nghein a rinawm. Thisen pek hi uar zel ila; thisen pe ila, mi nunna i chhanhim zel ang u hmiang.

- K. Zothanpara