Ram Rohlû Ranganathan (1892 – 1972)
Ram rohlû S.R. Ranganathan (12th August 1892 - 27th September 1972) kha la dam ni se vawiin hian kum 130 a tling tawh dawn a. A pian kum aṭanga chhûta kum 108 liam hnu a piang hian 'Father of Library Science in India' chanchin ka ziak a. Hun inher hian ngaihtuah leh suangtuah thil a thlak thleng vang te, duh zawng leh tui zawng a thlak thleng theih vangte in he thu hi ziak ka ni thei ang.
Ranganathan-a kha Librarian, academician, mathematician leh author ni kawp thei khawpa thluak ṭha a ni. A chanchin hi ngaihnawm hle mah se a sûlhnu leh kuthnu ziak tura 'Thiam tawkte a ka ngaihtuah…' pawn kan hriatna tlemzia te, kan hriatna beithamzia te, Mizoram chhunga kan Librarian leh academician lama mi chhuanawmte nuih tiza tawk lekin kan bilh palh ang tih ka vengthawng hnuhnawh a. Mahse chu chuan min uai thlû ta êm lo; mahni thiam ang anga chipin ka rawn chilh chhuak ve châwr a ni ber mai.
Ti te hian....
Ranganathan-a chu a thlalak han thlir a, a pianhmang leh hmel han thlêk doh doh chuan pa-sâr vuah mai a ni roh a. Ngaihtuahna hmang nasa, thluak ṭha leh thil chhût mi a ni ang tih rin thiam theih mai a ni. A ni tak a, Library Professtional lama a sulhnu bakah mathematician a nih thu hi chawilar leh chawivung a ni nasa reng a ni. India ram library hmasawnna tura ke a penna kawngah pawh mathematician a nihna leh a thil chhut chakna chuan kawngro a su hle nia sawi a ni bawk.
Tisa thilah chuan kei aiin (1 inch 5’7 ft) in hniam zawk mah se mak deuh maiin inanna riau kan nei ve tlat; Pavalai ka pawl chhoh hunah chuan a ni angin ka chal a la thui ve ngei ang a. Mahse, a tarmit phena finna leh hriatna inphum erawh kanin chhun lohna lam tak a ni ang a, chu erawh chuan min ti lungngai ṭhin a ni.
Zik chhuahna leh zir chhuahna:
Kum 1892 August 12 khan Ramamirtan Iyer leh Sita Lakshmi te fapa ni turin Shiyali Tanjavoor District, Tamil Nadu-ah a piang a. Hindu High School-ah zirna bul ṭanin, Madras Christian College-ah BA a zo. MA (Mathematics) chu kum 1916-ah Presidency Collge ah a zir zo leh.
Kum 1924 Ramtuk thla-ah a hnathawhna Presidency College chhuahsanin Madras University lamah Librarian hna chelh turin a zinkawng a her danglam ṭan ta a ni. Librarian hna a chelh aṭang chuan kawng dang hawi loin India Library hmasawnna tur lam a bilh ta ngar ngar a, chu chu a taka puitlin a tum ruh hle a ni.
Hmasawnna kailawn zawh turin kum 1925 Mimkut thlaah kumpinu ramah Librarian lama hriatna leh thiamna tat hriam turin chhuk thlak zai a rel leh a. Thla ruk lai Diploma course a zir hnu-ah a ramah ngei a rawn chuang chhuak leh ta a ni. A thiamna chu mêna tlak mai loin a ram tan a takin a hlan zui zat ta zel a. Chu chuan pâr chhuahin India ram Library Science zirna chuan hma a sawn chho ta hle a ni.
Engtin zel:
“Singam is back” tih ang deuhin, kumpinu ram aṭanga rawn haw leh chu Library hmasawnna a thlen nasa hle. Kum 1928-ah “Five laws of Library Science” a duang chhuak a. Chuta ṭanga fing nga her hnu kum 1933 ah “Colon Classification” a published leh hman a ni.
Kum 1931- chu Library Science mellung pawimawh bik a ni. Madras University ah Library Science Department a din a. Chuta ṭanga kum reiloteah India ram Library science zirna chu din chhoh zut zut a ni ta a. Mizoram University-ah pawh Ranganathan-a piancham 12 August 2002 ah Dept. of Library and Information Science din a lo ni ve ta hial a ni.
A chhunzawm zel:
Pawl pawimawh Indian Library Association chu kum 1933 ah dinin, a thawhrimna leh suangtuahna ram thleng tura bei zelin India ram state zinga Public Library Act hmasa ber chu kum 1948 khan Madras State tan siam fel a ni a. Mizoram pawhin kum 1993 khan Mizoram Public Library Act kan nei ve ta a, Goa State nen khuan kan neih kum a inrual chiah a ni.
Tin, Library zirbingna kawnga hmasawnnan kum 1962 khan Bangalore ah Documentation Research and Tranning Center dinin; kum 1965 khan National Research Professor of Library Science ah ruat a ni leh bawk.
Sawi hmaih hauh lo tur chu, University Grant Commission(UGC) Library Commission bikah Chairman te pawh a ni tawh a. Chu bakah kum 1950- 1965 chhung khan Classification Research Group leh International Federation for Documentation ah Chairman nihna a la leh a. Library Science Professor tura sawmna Banaras University leh Delhi University aṭanga a dawn angin zirtir hna a thawk leh lawp lawp a, Delhi University ah phei chuan kum riat lai a thawk hman nghe nghe a ni.
Chawimawina:
Library hmasawnna tura ram tan a beihnate chuan a phu ang ngeiin chawimawina a humtir ve nual bawk. Chu'ng zinga hluzual chu India sawrkar hnen aṭangin kum 1935 ah Rao Sahab leh kum 1957 ah Padma Shree te a dawng a. Delhi University leh Pittsburg University te chuan 'D. Litt' chu kum 1948 leh 1964 khan an hlan ve bawk.
Tin, American Library Association chuan Library Prof. lama sulhnu nei ṭhate hnena a pek ṭhin “Margret Mann Award” chu kum 1970 khan Ranganathan a hlan ve leh nawlh bawk.
Hlu ve deuh sawi hmaih thiang lo leh chu British pachal, zirthiamna lama chung chuanna nei Maurice Gwyer chuan Ranganthan chu 'Father of Library Science in India' leh 'Prince among the Librarian' nihna te a bel ve bawk a ni.
Ngaihnawm:
Kan sawi tak ang khan khawvel-a tâp chhungin hna a thawk nasa malh malh hle a. Hun awl leh hmun awl chuh a, chawlh hunawl a neih changa darkar 12 chuang library a tâp ṭhin a ni a. Theu leu kual vel mai mai a ni ve lo va, a seh ngai seha bur deuh chawt mi a ni tih a chiang reng mai. Keini ṭhangthar rual hian kan khan loin, tluk loh rim a nam ther ther a nih hi maw!
A dam chhungin lehkhabu sawmruk leh Article 2500 chuang a ziak hman a; kum 80 he khawvela a chên chhung khan kum 50 zet chu Professional hnathawkin India leh ramdang hmun hrang hrangah tâpin a tei kual a. Chu chuan ram rohlu a nih zia a hril kan ti thei bawk ang.
Tlipna:
Dr S.R Ranganathan-a chanchin zawng zawng hi thai kim sen a ni lo va. Thai kim turin kan thiamna paw’n a tlin hek lo. Kum 1932-1992 inkara a lehkhabu ziah te, a chawimawina dawn te, a pawl dinte, a paper present te, ama pual seminar te, a hmalakna hrang hrangte hi vawilehkhata fûn kim tak chip leh chilh zawh rual a ni lo.
Mahse, kan thil thur chhuah pali, panga emaw lek pawn ram rohlu Ranganathana ropuina a phawk chhuak phak a. A kuthnu leh sulhnute hi chhuan lola awm zel turte thlenga chhawr ṭangkai zel tur ram rohlu a tling tak meuh meuh a ni.
References:
1) Kaula P.N. Prof., A Librarian Look Back(An Autobiography of Dr. S.R. Ranganathan: Raj Choudhary for ABC Publishing House, 1992, New Delhi
2) Ranganathan S.R., The Five Laws of Library Science(2nd Ed): Sarada Ranganathan Edowment for Library Science, UBS Publishers Distribution ltd, 1988, India
3) Isacc K.A. Prof., Library Legislation in India: Ess Ess Publication, 2004, New Delhi
4) Manoj Kumar Sinha Prof., A Conceptual Approcah to Library & Information Science/2nd ed: ABK Publication, 2021, Bihar(India)
5) https://egyankosh.ac.in
6) https://mzu.edu.in/school-of-e... science
- Lalsiamkima Samte