HRANGHLUI POLITICS
India rama Political Party hmasa ber chu Indian National Congress (INC) niin a dintu pawh sap pachal A.O. Hume a ni a. India Independence dawn vela INC hruaitu Mahatma Gandhi te, Jawaharlal Nehru, etc. te kha theu neu lo tak vek an ni. British Excluded Area-a awmte dawi luh dan pawh an thiam hle.
Kum 1946-a Mizo Union ding ṭantir pawh kha mipui lamah lal ban an ruihchilh laiin hruaitu lawk lamah India a luhpui ngei tumna awmin a lang. A tawpah chuan Pu Ch. Saprawnga (RIP) hovin mi 16 in hming ziakin kum 10 chhung atan India a awm an thlang ta a ni. Pu Zathuama (RIP) Lunglei Bazar veng ami sawi dan chuan India independence dawn ṭepah
ṭhian pathumin kan sawihonaah kan ṭhianpa chuan ‘British Crown Colany in tuipui hi independence kawng hnai ber chu a ni alawm, mahse ka lo kal thui tawh a, kir leh chu a hlauhawm a ni, a ti a. Chutah kei pawhin ka hriat chhuah chu hlawh awm lova Lunglei Private High School Headmaster-a thawh laia a ziak ang ang zariat te, sangkhat te, Dak-ina ka va lak mai ṭhin te kha Congress pawisa tih ka hre ta a ti. Khatih lai vel khan Zo sap Missionary te pawhin an vei ve nasa a, zirtirtu 200 vel zet ko khawmin an aiawh pakhat hruaia Delhi a Vice-Roy hmuh dan an relpui a, mahse Mizo pa ngeiin canteen kualah tawkin a vau dai tih a ni. India independence hlimchhawnah Assam Chief Minister Bardoloi chu sakawrin Sialsuk thleng rawn kalin Lunglei
aṭanga rawn kal Pu Rawnga (RIP) nen inhmu-in a hnuah Parliamentary Secretary atan an rawn ruat ta a ni tih a ni.
Kum 1961, 22nd October-ah Mizo National Famine Front kha Mizo National Front tiin hruaitu an invuah a, February, 1962-ah khawmpui ko in hruaitu nghet an inthlang a, an symbol atan sakei lu an thlang a ni. Hetih lai vel hian an hotupa Pu Laldenga (RIP) chuan Shillong-a a thlenin Pu Ngurchuaia hnenah Mizo Union lehthal nan Independence zuar ila, kan chak tawk hnuah State Policy-ah kal leh ila a tih chu a thlenin pa chuan independence mipuiin an ruihchilh chuan i kirpui zo tawh lo ang, a ti tih a ni. Chuti chung chuan independence policy chu an zuar ta thova, hralh a tla hle a ni ang kum 1963 inthlanah Mizoram MLA seat thum awmah seat hnih chu MNF-in an la der a ni. A chunga Pu Denga thusawi aṭang khian independence harsat turzia chu a hre chiang thawkhat a ni tih a hriat theih a ni.
Chuti chung chuan 1964 favang Assembly-ah chuan ‘darkar 24 flag zar hman chuan UNO a inrawlh ang’ tih a ri ta a. Assembly palai tam tak thil hriat chian duh chambangin an ngaihven a, chuta an thu hriat belh chu ‘tuipui rala ka ṭhiante (Br.) pawh kan hrilh tawh a ti a ni. A hma kum 1963 tawp lamah Pu R. Vanlawma, MNF General Secretary aṭanga bangin pawl thar Mizo National Council (MNC) an din a. Chung ho nena inhmukhawmin kum 1964 July-ah Pu Laldangliana chu East Pakistan-ah tirh a ni a. Dacca a thlen chuan Lal Bagh Kilo-ah thlen tir a ni a, chu tah E.Pak Governor-in a lo sawi ber chu ‘a hun tawh lo’, engatinge India independence dawna in beih loh tih te bakah Political aslum, political support, passport, etc. tam tak an sawi a ni. Aizawl a thlen hnuah pawh ṭum hnih dang tirh leh a ni nghe nghe a ni.
Pu Denga (RIP) khan Shillong-a a thlenin pa hnena a thusawi aṭangin Naga hruaitu AZ Phizoa te anga tum tak takna a nei lo em ni tih theihin February 28th, 1966-ah pawh document pawimawh tur nia rinte kengin Pu Lalhmingthanga leh Pu Lalkhawliana te Dr. Rev. Zairema hnenah tirin remna palai hna thawk turin a ngen nawn leh a, a hnu maiah nawrna avanga Independence puanna a signed dawn pawhin ‘dawhkanah India nen kan la sawi fel tho ang’ tiin a sawi tih a ni. March 1, 1966-a hman ṭan tura puan chu March 3, 1966-ah chuan Aizawl-ah inkahna tihtham deuh a thleng ta a, March 5, 1966-ah chuan Indian Airforce Jet Fighter te rawn thawkin Aizawl, Lunglei, Hnahthial, etc. ah te bomb an thlakin an kap ta a ni.
Hnam Movement a tel inti hre chiang tak takte sawi lakkhawmin independence movement a tak ang deuha kalpui chhung kha kum thum leh a chanve vel bak a ni lo tih a ni. Heng aṭang hian ka tawrhna leh tuna kan dinhmun a inphu tawk em tih ngaihtuah tham a ni. Mizoramin kum 1966-a State ‘Peace Accord a venhim’ tih a hmuh rual khan nula tlangval pakhat thisen pawh far lovin hmarchhak states - Maghalaya, Arunachal, Tripura, Manipur te kha State-ah hlankai vek an ni. Nakin zelah pawh heng aṭang hian zir tur kan nei tih a hriat awm e.
- Lalmama, Lunglei