Mizorama National Highway dinhmun
Mizorama National Highway (NH) hmasaber, NH-54, Lailapur - Kolasib - Aizawl - Serchhip - Lunglei - Lawngtlai - Tuipang hi BRO enkawl ṭhin, India sawrkarin an kalphung a tih danglam vanga a neitu Ministry of Road Transport & Highways (MoRT&H)-in State PWD kutah kum 2010-a a hlan tak a ni a. Hemi rual hian NH engemaw zat pawh BRO kut aṭangin State dang PWD kutah an hlan bawk.
He lamlian hi Mizoram PWD kuta hlan a nih hma khan NH 44A (Sihhmui - Mamit - Langkaih) leh NH-150 (Seling - Tipaimukh) chu National Highways-ah January 1998 khan India sawrkar chuan puangin, March 1999 khan State PWD kutah a pe nghal a. A hnu deuh October 2000 khan Bairabi - Bilkhawthlir road chu NH-154-ah puangin, April 2001 khan State PWD kutah an pe bawk. Kum 2014 khan kawng 4 lai NH a puang lehin February 2015 khan chung lamlian thar NH-302 (Lunglei - Tlabung te, NH-102B (Keifang - Saichal - Ngopa - Tuivai) te, NH-306A (Vairengte - New Vervek) leh NH-6 (Seling - Champhai) te chu State PWD kutah an rawn pe leh ta bawk a ni. Heng kawng atana pawisa sanction
aṭanga 9% chu State sawrkarin a lo enkawl man, agency charge atan state sawrkarah central-in a rawn pe zel a ni.
NH-54 ṭhenkhat, Zemabawk RIPAN peng aṭanga Tuipang thleng hian National Highway Infrastructure Development Corporation Limited (NHIDCL), Transport & Highway Ministry hnuaia agency pakhat chuan double lane (with paved shoulder)-a sial turin hma a la mek a. DPR pawh pawm fel tawh a ni a, ṭul zawng zawng atan cheng vbch 6000 dawn lai sanction a ni. Tunah hian a paltlang tur District Bawrhsap-ten compensation kan tih mai ang hi an buaipui mek a, tender chu NHIDCL hian chhuahin kawng tluan Km 351 vel hi contract 8-a
ṭhenin an thawk ang a; state PWD a inrawlh ve lovang. Contractor an thlan fel hunah he kawng hi State PWD chuan NHIDCL kutah a hlan dawn a ni.
Ṭhuampui - Zemabawk - Tuirial kawng thuam ṭhat hna thawk tur contractor hi December 2016 tawp lam khan tihfel a ni a. Beisei anga contractor a inpeih loh avang leh March thla tir aṭanga fur a inṭan tak avangin ruahman angin a kal thei ta lova; kawng hmangtu mipuite tawrhna lo thleng zel hi pawi kan ti hle a, hriatthiamna kan ngen bawk a. Ṭhal lo awm tur chhung chuan zawh ngei tum a ni.
Serchhip Sailiamkawn - Hrangchalkawn - Lawngtlai - Tuipang kawng siamṭhat hna hi contract 4 a siamin tun ṭhal khan Serchhip leh Rawpui inkar tih loh chu zawh thawhkhat a ni a. Thingkah bul vel fur hmasa lama siam chhe leh siam ṭhat ngai erawh a awm thung.
NH-6: Seling - Champhai kawng hi double lane (with paved shoulder) turin MoRT&H-in survey tura a rawih consultant chuan DPR siam zo tawhin, State Chief Engineer, Highways-in comment a thawn tawh a. Kawng kaldan tur (alignment) chu Ministry-in a pawm hnuah land acquisition hna thawh a ni ang a; chumi hnuah tender chhuahin contractor thlan a ni chauh dawn a ni. He kawng hi survey report-a a lan dan chuan tuna Km 150 hi Km 9-in a tawi dawn a, DPR ang chuan project pumpui man tur chu cheng vbch 2700 vel tura ruahman a ni. He hna hi a len tham deuh avangin tender chhuah leh contractor thlan chu Delhi lam kut tur a ni ang.
He kawng hi February 2015 daiha Mizoram PWD kuta awm tura MoRT&H-in a dah ni mahse a enkawltu BRO chuan PWD-ah an hlan mai lova. An enkawlzui tur a nih loh avangin an lo ngaih thah rei ve tawh bawk nen, kawng a lo chhe viau hman mai a. Hre chiang lo leh duh thawh deuh phei chuan nikum aṭang tawh khan PWD leh sawrkar lam dem nana lo hmang mai pawh kan awm hman niin a lang. PWD-in hlan thuai tura a nawr fe hnuah April 1, 2017 aṭang khan BRO chuan state PWD kutah a hlan ta chauh a ni.
Kawng a chhiat zel si avangin state PWD chuan an kuta awm hma pawhin siamṭhat hna thawk turin hma a la lawk a. Tunah hian Seling - Keifang leh Kawlkulh - Khawzawl chu reriodical renewal (thuam ṭhat) hna thawk turin contractor dahfel a ni tawh a. Tum anga thawh theih a nih chuan ṭhal lo awm leh tur chhung chuan zawh hman beisei an ni a. A bak, Keifang - Kawlkulh leh Khawzawl - Champhai pawh hi kawng chhuat thuam ṭha turin ruahman mek a ni a. Thil a kaltluan a sanction hmuh hma a nih chuan ṭhal lo awm tur chhungin contractor thlan fel hman beisei a ni bawk.
NH-54 ṭhenkhat, Kawnpui - Buichali hi chu state PWD-in double lane-a a sial zawh tawh a ni a. A bak Lailapur - Kawnpui leh Buichali - Zemabawk hi BRO-in double lane anga an lo neih ni mahse standard a tlin loh avangin double lane pangngai tur a ruahmanna siam turin consultant thlan fel a ni tawh a, hna ṭan tura an lokal thuai beisei a ni. Helai kawng tho hi laih zau a nih hmaa thuam ṭha (periodical renewal) turin sanction hmuin tender chhuah tawh a ni a. Mahse harsatna ṭhenkhat avangin tender ṭhat leh a ngai a. Thil a kal tluan chuan ṭhal tir lamah contractor-in hna a ṭan hman beisei a ni.
NH-306A: Vairengte - New Vervek leh NH-102B : Keifang - Saichal - Ngopa - Tuivai kawngte Feasibility study leh DPR buat-saihtu tur consultant zawnna tender hmasa-ah chhangtu lak tlak hmuh loh avangin tender ṭhat leh mek a ni a. Heng kawngte hi double lane a sial tur bawk an ni ang.
NH-150 : Seling - Khawruhlian leh Lailak - Tuivai double lane-a sial tura ruahmantu tur consultant chu thlan fel tawh a ni a, Delhi lama agreement ziah fel ve leh hna ṭan turin an lo chho ang a, heng kawngte hi double lane-a sial tur an ni. Seling - Khawruhlian (0 - 42.80 Km) hi tun ṭhal chhung khan thuam ṭhat hna thawh zawh a ni a. Khawruhlian hnuai aṭanga Lailak kawng thar (42.800 - 60 Km) double lane-a sial turin tender vbch 150 man chhuah a ni a, he tender hi Delhi lam pawmpuina ngai a nih avangin August thla chhung chuan tihfel beisei a ni. Chutihlai chuan Lailak piah lam, Km 60 - 100 leh Km 100 - 130 chu contract pahniha ṭhenin, laih zau hma a thuam ṭhat hna thawk turin contractor thlan fel tawh a ni a, ṭhal tir aṭang chuan hna an ṭan beisei a ni. Km 130-140 leh Tuivai lei dawh ṭhatna tur estimate siam mek a ni a, central aṭanga sanction hmuh hunah e-tender kaltlanga contractor thlan a ni ang.
NH-54A: Hrangchalkawn - Lunglei leh NH-302: Lunglei - Tlabung pawh double lane a sial turin DPR siam tawh an ni a. Tunah hian land acquisition tifel tura hma lak mek a ni a, chumi tihfel hnuah sanction dil a ni ang.
NH-54B: Zero - Siaha hi double lane a sial tura DPR siam tawh, land acquisition tihfel huna sanction dil tur a ni a. Mahse survey tih ṭhat leh hlek a ngaih avangin tlemin a tlai ta deuhva, kawng chhuat thuam ṭha turin tender chhuah a ni tawh a, mah se chhangtu hmuh mumal loh avangin hna ṭan theih mai a ni lo. Tender nawn leh hnuah pawh pakhat chauhvin a chhan leh avangin Delhi lam pawmpuina a ngai ta si a, nghah mek a ni.
NH-502A: Lawngtlai - Zochachhuah (Kaladan Multimodal Project), double lane-a sial mek chu laih tlang ṭep a niin, kawng chhuat phah pawh 40% vel zawh tawh a ni. Lei 8 dawh hna erawh ṭan tlai a nih avangin hun a la duh deuh ang. A vai hian 2018 tawp lama zo turin hma lak mek a ni.
NH-44A: Sihhmui - Mamit - Langkaih hi tun ṭhal chhung khan contractor pawhin cheng vbch 30 chuang man khawl leh hmanraw dah belhin a ṭang hle. Fur inṭan hma lutuk avangin beisei ang kan thawk thei lova, ṭhal lo awm turah chuan nasa fea hmasawn theih beisei a ni. Rockfall bypass kan tih mai, Lengte aṭanga Dialdawk Km 5 chauh kawng thar sialna tur tender vbch 50 man chhuah a ni a, July thla chhung chuan contractor thlan fel hman beisei a ni.
Kan Highway dinhmun hi chipchiara tarlan mai theih ni lo mah se kan hma lak mek dan a tlangpui tal mipui hriat atan ka han tarlang ve a ni e.
- K.Lalsawmvela