Sawrkar Ṭha Hi Kan Mamawh Tawh Tak Zet
Mi ngaihsân rawn, ngei rawn ni bawk, kan Kohhran hruaitute zinga ziak lama mi taima tak, thiamna sáng tak nei, Revd. Chuauṭhuama chuan Vanglaini-a a column, "Revd. Chuauṭhuama Huang" tihah August 13, 2022 khân Mizoram sawrkar leh India sawrkar hruaitute a hmuh dàn leh an hlauhawm dàn uar takin a rawn ziak a. Mizoram chungchang bik hi chu kan hriat ṭheuh angin mipui hian tuna kan sawrkar hrawn mék hi kan khawpkham lo hle a, Pu Chuauṭhuama pawh hian a duh khawp lo tih a rawn sawi chiang hle. Hemi rual hian phailama party ṭha deuh ni a kan hriat, Mizorama lo lak luh ve ringawt zelte hi awmze nei vak lova a ngaih thu a sawi tel bawk.
"Mizoram hian party tam tak a mamawh lo. Hna thawk thei leh thawk thiam mihring kan mamawh ber! Hna thawk thiam lo leh thawk ṭha thei lo, sum siam thiam, mahni pum puarna ngawt zawng thiam, 'titi government' ringawt din ang chi chu hnâwl ngam i la. Political speech máwi, lêm an der thiam, rangkachak tuia luan kan kham tawh; chutiang 'video clip' theh darh a tam lutuk a, a hnêin kan hnê tawh zâwk!" tiin Pu Chuauṭhuama hian kan sawrkar hrawn mêk hi hmehbel theih turin a rawn âng chhuak a. A tih tawh na lama na taka kal ṭhin, Pu Chuauṭhuama sawisel nih hi chu duhawm lo tak a ni a, inbih chian ngai kan awm a nih chuan inbih chian a hun hle ang.
Ka ngaimawh êm êm ṭhin pakhat, mahse kan sawkhaw hruaitute'n an sawi chhuah vak lêm loh, an ngaimawh ve lo emaw tih mai tùr, Narendra Modi-a kaihhruai sawrkar laipui hnuaia sakhaw tlêm zâwk chin phara an awm chho mék chungchâng hi a rawn sawi tel hlauh bawk a. Pu Chuaua hi chuan "dictator" hnuaia awm angah a in chan a, a in chan dik hle in ka hria. Sakhaw tlêm zâwk mai bâkah tih dàn phung pângngai lo taka Central service officer-te BJP sawrkarin a chinkual dân te chipchiar takin a rawn tarlang a; a tawi zawngin sawi ta i la - BJP in India ram hi Hindu rama siam a tumna kawngah BJP sawrkarin engmah tih hreh a neih loh dân chi hrang hrang a rawn tarlang a ni.
Heti taka dân leh hrai pawt fân leh palzût chunga BJP sawrkarna state-te thlenga Hindu ram din tumna awm hian kan democracy hi a khawih chhe ṭan hle a. India sawrkarin sual dona atâna hmanraw ṭha ber ber a neih te - CBI, ED, NSA leh a dang dang te - chu hmansual an ni mêkin a lang a, thil ṭhenkhatah pawh Supreme Court-a roreltute pawh BJP sawrkar hian a thunun ni a puhnate pawh a awm hial a ni. Social activist-te leh journalist-te pawh BJP dodal nia hriat chu eng thil thilah emaw puh an niin upa tawh tak thlengin bail pawh phalsak lovin jail-a khung an ni te hian India democracy dinhmun derthawn zia hi a ti chiang hle awm e.
Dàn ngaihpawimawh lohna leh palzùtna awmna reng rengah democracy hi a lal ngai lova. Hemi avâng hian Pu Chuaua pawh hian a thuziak thupuiah hian "Dictator Hnuaia Lêng Ang Kan Ni!" tih a rawn hmang a. BJP sawrkar mai ni lovin Mizoram sawrkar thlengin dictator hnuaia lêng kan ni a a hriat dàn a rawn ziak a. Kan officer tam tak pawh hi thil dik lo ni an hriat chian ngêi pawh tih tir an nih fo a rin thu a rawn sawi a, a ring sual lutuk hian ka ring lo.
Politician-te chu an kal sualna ber chu sum duh luat vanga a ngaih thu kan Reverend zahawm tak hian rawn sawiin thluaka sum lùt angah a ngai a. Politician-te a dem rual hian mipui pawh kan thiam bik chuang lo a ni, a ti bawk. "Mipui hian dikna kan ngâisâng lova, engkim mai hi sumin kan teh a, ngaihhlut tùr kan ngâi hlu lo a, sum kan ngâi hlu ber a. Mipui hi sum dictator hnuaiah kan kùn laklawh tawh a, kan tâl chhuak thei lo a ni ta ber," Pu Chuaua hian a ti a ni.
Sawrkar hna bân sana politics a zuang lut emaw, sawrkar hna pawh thawh tum lova lehkha zir zawh a politics-a lut emaw te ang lo takin kei chu kum 11 sawrkar hna ka thawh hnuah ka hna hi bansanin sumdawnna lamah ka kal thung a. Politics field-a ka luh loh chhan pawh party kalphung dik zui tur ka hmuh loh vâng a ni pakhat. Sawrkar hna ka bân san aṭanga kum 20 hnuah politics-ah hian ka lut ve chauh a, chu pawh chu engdang vàng ni lovin mipui kan rethei rei lutuk tawh a, "NLUP ṭhami" kha kan ṭhatpui hláuh tâkin tih vàng a ni. Mahse ka party luhna kha kum 10 a han sawrkar meuh chuan party chhunga thil khaw lo tam tak avàngin mipui lungawi lovìn an paih thla ta a nih kha. Democracy ramah chuan politics leh political party tel lovin a khawsak theih loh a. Politics chu engang pawhin ngaihven lo mah i la, politics hian nun hi kawng tinrêngah a khawih a, kan nawmna kawng leh kan hrehawmna kawng min zawh tir tu a ni. Politics hrim hrim hi a bawlhhlawh lo. A ti bawlhhlawhtu chu party politics leh party chhunga mite hi kan ni ṭhin.
Nakkum, kum 2023 hi kan aiawhtu turte kan thlan kum a lo ni leh ta reng mai. Kan sawrkar hrawn mêk ning êm êm tute pawh hian a thlâkna tùr an han ngaihtuah hian an rilru a buai hle a rinna lian tak ka nei a. Congress sawrkar kha duh lovin kum lí êm pawh la ral lovah khân mipuiin kan paihthla kha a ni a. Chuti teh thut chuan a paihthlatute thinlung hian a la pàwmzàm theih a rinawm si lo. BJP hian Chhim lama kan autonomous district council-ah te hnuhma han nei ve tawh mah se Mizo mipui nawlpui rilruah hian an la tla na thei si lo. ZPM hi tunah tak hi chuan mipui mit fùkna ni deuh ber chuan a lang a. Mahse, "mahse" hi a awm tlat mai a, an chin tùr hi a chiang hlei thei lova, Delhi leh Punjab a AAP mipuiin an bawh huk ang hi ni ve pha tak maw? Nakkum Assembly thlan tùr chungchângah hian tun dinhmunah chuan engmah chiang a la awm thei lova. Thil chiang pakhat awm erawh a awm a - chu chu kan sawrkar hrawn mêk hi mipuiin kan duh khawp lo ta lo tih hi a ni.
Pu Chuaua sawi ang hian mipui hian sum kan âtchilh loh a ngái phawt a. Huang zím te, mahni mimal emaw, chhungkaw bil emaw ngaihtuah lova, ram pumpui ang a ngaihtuahna kan sên a, rilru leh chhia leh ṭha hriatna fim tak kan hman phawt chuan kan tâna ṭha ber tur sawrkar kan siam thei ngeiin a rinawm.
- David M. Thangliana