I chunga thleng ni ta se...!

A hre ber, hre ril ber, hre hmasa ber kan in nih siak a, hengte hian lawmman ken tel erawh a nei hran lem lo.

A hre dik ber nih tum ta zawk ila, lawmman hranpa an siam lo a nih pawhin ‘Mi Rinna’ chu kan hlawh chhuak theiin a rinawm.

Tun hnai khan YMA Pangzawl Ramrikawn Branch chuan, an khuaa chhiat an tawhna chung­changah YouTuber-te ngaipawimawh lo turin an mi leh sate an chah, hei hian rilru a ti kal thui viau mai, ṭhatna leh ṭhat lohna pawh a nei thei ang.

YMA hian chhan nei loin thuchhuah an siam ngawt lo ang tih chu thil chiangsa a ni. Midangte tawrhna leh thil thleng tawh uluk taka thlir chungin thu an ti tlu ngei ang, an dinhmun tur ngaihtuah in demna tur an awm lem lo.

Tun hma deuh ang chu ni se, thil thleng lian deuh a awm a nih pawhin chanchinbumi tlemte in khawtlang hruaitute an bia ang a, chu chu mipui hriat turin an pho chhuak leh ang, hei hi thil tih dan phung a la ni reng - mahse, anni chauh an ni tawh lo, belhtu leh tel ve an tam tawh mai.

Tunlai khawvelah chuan mitin mai hian smart phone kan hum tawh. News reporter, editor, publisher etc. kan ni kawp ta vek mai. Kan bul hnaia thil thleng langsar zawng zawng mai hi mi hmuh ve atan kan chhawp chhuak zung zung mai a, eng chen nge tarlang ila ṭha ang tih pawh kan thliar hman ta meuh lo.

A bikin naupang hmel a lang fo te hi hmuh hrehawm ka lo ti ṭhin, dan chuan naupangte hi a humhalh tlat a ni. An tihsual leh pawi an khawih vang pawh ni lo, an chhungte leh midang tihsual leh retheih luat vanga naupang hmel langa ṭanpuina khawnsak thleng hian a fuh lo, kum an tlin hma chu i dim ang u.

Khawvel hmasawnnain a ken tel 'New Media' hi hnualsuat ngawt theih a ni lo. Heng hmanraw ṭha leh changkang tak takte hi hripui ang maiin engtin nge kan chenpui ang tih chu hriat a ngai zawk. Do ngawt ai chuan lamṭanga siam a, kan hman ṭangkai thiam a pawimawh.

Ti ve khanglang ila, lehkha kan zirlai khan kan zirlaibuah 'Media Laws and Ethics' hi a tel ve a, dan leh hrai lampang kha chu hriat fuh a har ka ti viau mai, lehkhabu chhah pui pui chhiar a ngaiin hriat pawlh a awl nasa mai sia, ka theihnghilh chhunzawm leh mai ṭhin.

Dan leh hrai hriat harsa ka tih avangin ngaihtuahna ka phak ang tawkin ka seng ve nasa a, chuta ka rilrua rawn lut chu, (“Tin, miin in chunga an tiha in duh tur ang zelin mi chungah pawh ti ve rawh u,” - Luka 6:31) tih hi a ni.

Media Laws and Ethics kan hriain kan chhiar vek peih lo a ni mai thei, kan chunga thlenga kan duh tur chin, miin ka hmel leh chanchin hi social media-ah hmu ve se kan pawi tih loh chin chauh hi tarlansak ila, kan buaina leh mualphona tam tak hi chu kan sukiang ngei ang.

Viewers, likers leh comment kan ngah theihna tur chauh ngaihtuah loin - Mizo kan nih ang ngeiin, mahni chauh ngaihtuah loin midang dinhmun tur ngaihtuah tel sak ve bawk ang u.

Bible chang pakhat lek khi media huanga kan suan lut thei a nih chuan, a hranpa in 'Gate Keeping Theory' kan zir kher lo a nih pawhin, smart phone pakhat nen khan Gate Keeper ṭha pangngai tak chu kan ni thei hlawmin a rinawm.

- Lal Thansanga, Saitual