Rilru hrisêl leh moral reformation

Mizoramah in sakna tur leh kawng zauhna tur hmun a zim êm êm tawh laiin rilru puthmang siamṭhatna tur pindan erawh hi chu a la zâu hle mai. Kan ram leh khawtlâng nun tinuamtute hi rilru hrisêlte an ni a, a tinuam lotute pawh rilru hrisêl lote an ni. Kan lungawi loh chhan leh kan insawisêl fo chhante hi rilru hrisêl lo kan awm vang a ni.

Kan pawnlam incheina te, kan nihna te, kan chanvo chelhte leh kan thil neihte a ropui êm êm laiin hmuh theih loh kan chhungril nun lampang erawh hi chu a ropui teh chiam lo. Rilru puthmang siam-ṭhat kawngah mi ṭhenkhat beidawngin zofate thinlungah khua a vâr lo ang ti mah se hma kan sawn zêl a, insiamṭhat kan ngaihna lai kan sawi zêl ang.

Tihdam hnathawktute kan rilru a hrisêl em?

Dam loh hrehawmzia leh doctor nghah ninawmzia hre ve lote chu mi vannei tak an ni. Doctor nghah ninawm lohna damdawi hi awm ta se hralh a kal ngawt ang. Dam duh vangin hospital leh private clinic hrang hrangte kan pan ṭhin. Hmun tam takah hmelhriat nei ṭhate chuan duhsak leh ngaihsak an hlawh bik ṭhin. Nau nei tur leh dam loh avanga hospital-a awmte zinga ngaihsak bik leh ngaihsak loh bik neih ang chite hi rilru hrisêl loh vang a ni. Mi thinlung kan hliam fo ṭhin. Hmelhriat niin hriat loh ni se tumah kan en hrang tur a ni lo. Kan chungah pawh a thleng ve thei tih kan hriat a ṭha. Ngaihsak bîk leh duhsak bik nih hi chu a nuam alawm. Mahse, hei hian mi dang rilru-ah ngaihdan hrisêl lo a tuh ṭhin a, an dinhmun a lo ṭhat hian a ‘bik’ deuha chêt an tum ve ṭhin. Nu pakhat chuan phai lam damdawi in pan zinga mi ṭhenkhatten ngaihsak bik an duh avangin hnam dang doctor-te tham an ching ṭhin a, thamna tur nei lote tân a buaithlak ṭhin a ti. Rilru hrisêl leh thianghlim kan mamawh hle mai.

Sumdâwngte kan rilru a hrisêl em?

Eng emaw avanga Silchar lam kawng a tlang loh apiang hian thil man a to nghâl ṭhin nia sawi a ni. Kawng dan chah a nih avanga kan thil zawrhte a to thut nachhan tur hi hriat a châkawm. Bungrua kan la lut thei rih lo a nih pawhin kum khuain kawng a ping dawn lo tih hriata a man pangngaia kan thil neihsate lo hralh zawh vek tum zawk âwm tak a nia. He laiah hian sumdâwng ṭhenkhatte kan rilru a hrisêl lo tih a lang a, insiamṭhat kan ngai. Tito ve lo mi fel tak takte an entawntlâk a, malsawmna dawng zel rawh se. Eng vangin nge mipuiten Vishal Mega Mart kan duha kan ṭan êm êm? An thil man uchuak taka an tihto loh vang leh kawng dan chah avanga an thil neihsate an tihto nghâl mai loh vang a ni ti ila a sual lo ang. Duhâm hi rilru hrisêl loh vang a ni a, hmingchhiatna a ni bawk.

Mi hausate kan rilru a hrisêl em?

Mipuiin gas, petrol leh diesel an mamawh, an lei lo thei lo, hralh theih loh a awm lo tih avanga lo rûk ṭhen leh lo pawlh dalte hi kan rilru hrisêl loh vang a ni. Gas bûk tling loin kum tam tak chhûng kan lei a, tunah chuan kan sorkar hmalakna azarah bûk tling ngei lei theih a lo ni ta. Petrol pawlh dal leh teh tling lo pawh sawi a la awm leh ṭhin. Kan petrol leh diesel zawrhte hi pawlh dal a awm ve ngai lo a, tling lo pawh a awm lo. Engtik lai paw’n endik kan cho reng tia TV leh chanchinbu lama infak ngamte hi awm ve ta se a va ropui dawn tak êm! Tin, khawpuiah in a ruak hman lo, luah duh an awm zel tih avanga in luah man, mahni luah tur ni se kan ngam loh tur tih hre reng chunga tihsan vak mai te leh hmun him lo deuh pawha in hmun lei a, sa a, mi luahtir te hi kan rilru hrisêl loh vang a ni. Nunna âia sum ngai hlu zâwk, khawngaihna âia duhâmna lantir fo zâwk, vanram kawng zawh hlei thei lo mi hausa kan tam lutuk palh ang tih a hlauhawm. Mi dinhmun hrethiam a, mi dinhmuna indah chhin thiamte hi mi rilru hrisêlte an ni. Chutiang mite chuan malsawmna an dawng ṭhin.

Thuneitute kan rilru a hrisêl em?

Tun hma chuan sorkar hna lak hi depart­ment kutah dah a ni ṭhin. Tihpuitu tih ṭawngkam hi a lâr ṭhin hle. Khatih hun lai khan tihpuitu nei lo tân dîl buai chi pawh niin a lang lo. Zirlai pawlte hmalakna azarah MPSC chuan a la ta a, a thiam an la a, a thiam lo an hnâwl. Duhsak bik a awm thei tawh lo. Hei hi tih dan kan thlâk vang a ni. Posting pawh hi tih dan thlâk a la ngai niin a lang. An tih ṭhat dan indawta post mai ṭhin ni se. Entir nan, lecturer tur exam-na-ah pakhatna lo ni ta la, chhim tawpah post ni ta la, i âia thiam lo zawk pangana chu duhsaktu neih avangin Aizawl-ah post ni ta se i rilru a na khawp ang. Hetiang thil hi rilru hrisêl loh vang a ni a, ram ṭhanmawh bawk lian tak pakhat a ni.

Duhsak bîk neih te, duhâmna te leh mahni hmasialnate hi rilru hrisêl loh vâng a ni. Chutiang rilru hrisêl lo neite chu tu pawh ni se ram leh hnam hmelma an ni. Rilru hrisêl lote thiltihah hian lungawi lohna a tam ṭhin. Rilru hrisêl lote chuan an chunga miin an tiha an duh loh tur mi chungah an ti fo ṭhin. Moral reformation hi zaa za kristian inti ngam state-ah hian kawng tinrengah kan mamawh a, kan vei tlâng a, sawi a hlawh hle bawk. Dikna leh hmangaihna tung dinga rilru hrisêl kan neih ṭheuh theih nân bul ṭantu nih i tum ṭheuh ang u.

- Miltona, Vaivakawn