Ram leh hnam humhalh : Eirûkna do

Eirûkna do kawnga kawng lo sat ṭhin Rev Zairema khan, “A ṭhen Pulpit-ah leh chanchinbuah ṭang ila, a ṭhen ṭawngṭai ila, a taima deuhin taima takin chhui ila, FIR te, PIL te theh lût ila, a rêltuten huai takin dân ang thlapin rêl thuai se, kan phek ṭan a ngai ta a nih hi!” a ti a (Thukhawchang mi pekte hi p378). Eirû te chungah dân ang taka hmalak kan tîm ṭhin vang nimaw; “a zung nen lama pho ro tur” tih hi a tak tak a thlen hun a nghahhlelhawm ṭhin mang tak e!

Tun hma deuh khan naupang sikul kai tur leh an sikul bâng hruai nan sawrkar motor hmang ṭhin an awm; tunah erawh chutiang kan hre ta lo. Media lama thawktute ṭanlakna vang pawh niin a rinawm a, a lawmawm hle. Eirûkna do kawnga PRISM te hmalakna a chhuanawm hle bawk. Eden huan ata zung kai tawh hi tihrêm a harsa a nih pawhin tih tlem theih a ni tih hi thil chiang a ni.

Kan ṭanho tlat a ṭul: “Sem sem dam dam, eibil thi thi” tih hnam lungphuma neitute hian; kan lungphum tinghing a, khaw ên lai pawh zah hauh lova eirûkna tenawm takin min rûn hi do let zo lo vin kan tha kan thlah tur em ni dawn? râl leh sa hrâng hmaa zâm ngai lo, ram leh hnam chhan nana mahni lu zuar ngam; riangvai chanhaiten an thlamuanpui val rualte hian dik lo taka mi chan ai laksak a, zah chu sawi loh chapo tak leh mi hnuaichhiah taka khawlai lengte hi kan enliam mai mai reng dawn em ni?

Ram leh hnam humhalh nana eng pawh inhuam te hian hei aia chak zawkin engtin nge ṭan kan lak ang? eirû tih hriat ngawih ngawih, an hnathawh leh khawsak inmil lo lutuk ang te hi kan endawng ngam a hun hle. Eng pawlah pawh hruaitu atan eirûkna lama sawi kai leh huaisâr te thlang lo ngam ila; ram hruaitu tur phei chuan thikthu tichhe zual ila. MPF (Mizoram People Forum) hmangin inthlanna felfai leh thianghlim chungchangah India ramah changtupa nihna kan vuan mek a. Hei hi kan ṭanhona vang a ni. Kohhran leh tlawmngai pawl dângte pawh kan ṭanho tlat chuan eirûkna do kawngah hian rah ṭha a chhuah em em ang.

Eirûte chu kan hrem ngam tur a ni: Mizo ṭhalaiten an ngaihsan South Korea ramin eirûkna thil avangin an President nilai Park Geun-hye-i paih thlain an hrem ngam a. Keini ram pawhin dân tlawhchhanin dik takin kan hrem ngam tur a ni dawn lawm ni? Eirûte an huangtauna chhan pakhat chu dân hmanga hremna kan pek loh ṭhin vang a ni ngei ang. Insawithiam nana, “mi state-ah pawh eirûkna a tam ve tho” tih ṭawngkam hi thil zahthlak tawp a ni. “Miin an ti alawm” tih vang hian thil dik lo hi ‘a dik ta e’ tihna a ni reng reng lo. Eirûkna hi engtik lai mahin thil dik a ni ngai lo vang.

Eirûkna hi kan huat tak tak a pawi­mawh hle a, eirûkna hi kan titlem a nih loh chuan rah beh tuar mi rethei zawkte tan ṭah tlawk tlawkna tur a tam zel ang. Chu chuan beidawnna a hring a, tharum leh ralthuam chelek mai duhna ban phak lekah a dah tawh mai ṭhin a, a tawp chu nasa tak a ni ang.

Kohhranin eirûkna kan huat takzet a ṭul: Kohhran hian eirûkna sum hi eng tik lai mahin a duh ngai lo va, a din tirh aṭangin eirûkna hi a do reng zawk a ni. Kohhran ṭhenkhat chuan, “eirûkna pawisa chu kan dawng thei lo” ti hialin thu te pawh an puangchhuak a, an fakawm hle. Amaherawhchu kohhran tana harsa em em mai chu - eirû leh eirû lo enna khawl kan nei lo hi a ni. Kohhran hian eirûte a malmâk ngam tur a ni a, dikna ṭanin dik lo chu a hnualsuat zel tur a ni. Dikna a lal theih nan a mite a ṭanpui ang a; Isua duhdan zuiin hrui hrual hman a ngaih hunah pawh khawngaihna leh dikna hi a kalkawp tlat a ni tih kan zirtir fo tur a ni ang.

Misualte hremna tur sawrkarin dân ṭha tak a nei a, chu chu hmang mai tur kan nih laia Pathian hminga lo inngaihdam leh ngawt zel hi kan tihsual lian tak a ni. Kan Pathian thu pawm dan dik tâwk loh vang a ni ang em? misual khawngaihna hian sual ngaihzamna leh sual pawmzamna a thlen a. Mi sual hrem lova ngaihdam leh chhuah a nih ṭhin vang hian sual dang a tipunlun zo ta a nih hi. Pathian khawngaihna hian dân a palzut lova, a tifamkim zawk a ni tih kan inzirtir thiam tawk lo pawh a ni ang e. Mipui nawlpui Pathian thu (theology) pawm dân te, khawngaihna thu kan hriatthiam dan te hi ngun leh zuala ngaihtuah ṭhat a, Bible-in sual chungchang a zirtir dan te kan sawi tam lehzual a ṭul ta a ni lawm ni?

Ngaihsan tur dik kan siam a ṭul: Riah bûk sualnaa a hrehawm ber lai chuh ṭhin; zan thim hnuaiah pawh khaw ṭhenawma tlan dawr dawr ṭhin; lansarh aia inthukru hram hram ṭhin Mizo Tlangval te chawimawi an nih lai khan tlangvalte rilruah chu mawlh chu an châk leh zawn ṭhin a ni. YMA leh tlawmngai pawl dangten mi dik, ṭhangtharten an ngaihsan (idol) tur thlan chhuah ching zual ila a ṭha ang em? changtupa (hero) tur, chawimawi tur dik kan siam loh chuan tui lo zetin zu ngawlvei zaithiam kha a khaw nâwtin parṭhi kan awrhtir leh mai tur asin!

He hnam lungphum innghahna pakhat - rinawmna hi kan vawn nun reng loh chuan hmabak a thim ngawt ang. Eirûte hi kan thlauhthlak ngam a ṭul a. Hawihhawm taka midângte pâwl ṭhin hnam hi mi chapo leh eirûkna thila fihlim loten min hruai kan phal tur a ni lo. Eirûkna lama hming hliau tawh te phei chu politics an khelh pawh phal lo ila. Sawrkar sum eirûtute hian kan sum a ni an eirûk ni. Kan ei âi lo eirû a, dik lo taka thil titute hi zah an ṭul lem em ni le? ‘Nopui’ siam thar leh ang u: Kan pi leh pute khan Chawngchen zanah te, Sechhun zanah te leh Khuangchawi zanahte ‘Thingfar zan’ ah Pasalṭha, mi kawlh sakawlh hmaa zam lo; lu chhum ban chhum huama khua leh tui chhan a mi tlawmngai te hnenah ‘Nopui’ an hlan ṭhin. Hei hian huaisenna leh tlawmngaihna kawngah ngaihsan tur a siam a, an nun a khalh tlat a ni.

Vawiinah hian ‘Huai no’ dawm tur mi huaisen hi kan nei lo a ni lo. An dawm tur ‘No’ kan pe lo mai a ni zawk em? veng khatah hian mi dik, mi rinawm hi an ther fer fur ang. Chung mite ai chuan mi pamhamte leh khaw ên lai pawh zah zo lova rukru te dawhsanah kan ṭhuttir fo hi chuan ṭhangtharten ngaihsan tur emaw an ti zel lo vang em ni?

Râl leh hmelma an hlauhawm poh leh pasalṭha an hlu a, an langsar ṭhin. He chhungril lama râl lo chhuak- eirûkna hian ngam loh pasalṭha a nei ngei ang tih hi rin loh a har. Chumi te chu tute nge an nih tih hi he zoram hian a hre châk a, a chhawp chhuah dân kan thiam thuai ang. ‘Huai nopui’ chu han la ula, thlangkawrvai leh tuipui rala mi ngo pasalṭha te aia nep chuang hauh lo Mizo Tlangval ngei kha kan hlan tur a ni dawn lawm ni?

- Zonunsanga