Czech Republic ramin African swine fever an umbo dan...
African swine fever (ASF) natna hi vawk pul hri chi khat a ni a, a natna thlentu hi DNA virus, Asfarviridae zinga mi a ni. Vawk natna hlauhawm leh inkaichhawn awl tak a ni a, a kai tawh chu zaa za thihna hial thlen thei a ni. Inkaichhawn awl tak a nih vangin ASF natna hi World Organization for Animal Health (OIE) pawhin natna thliarhranna zingah ‘notifiable disease’ ah a dah reng a ni.
Vaccination leh Quarantine mumal tak a awm loh chuan vawk vulhtute sum leh pai nasa takin nghawng chhe thei. India ramah pawh a vawikhatna atan Assam leh Arunachal Pradesh state-ah February 2020 khan ASF natna hi hmuh a ni a. Northeast states dang Meghalaya, Mizoram, Manipur leh Nagaland-ah te pawh kum 2021 June thlaah hmuh a ni. Vawiin thleng hian Mizorama vawk vulhtute chuan he natna vang hian harsatna an tawk mek a, hetih lai hian khawvel ram dang Czech Republic chuan African Swine Fever hi an ram aṭanga an um bo thu hmanni lawk khan an puang. ASF an um bo dan hi chhui zau dawn teh ang.
ASF positive case hmasa ber hi kum 2017 June thlaah Príluky, Zlín district-ah hmuh a ni a, helai district hi mihring chenna hmun a ni. A tira ASF natna hrik an hmuhna hi Sanghal awmna hmun zim a ni a, zawi zawia darh zau tial tialin December 2017 thlenga a darh chak dan chu thla khata 0.5 km a ni.
ASF natna an hmuh hmasakna hmun hi Czech Republic ram chhung Slovakia ramri aṭanga km 30 a hla niin, Austria leh Poland ramri aṭang chuan km 80 vel a ni bawk. Kum 2014 aṭanga 2019 March thla thlenga Sanghal thi 4296 zet chu ASF test an ni a, 211 an positive. Ramvahna aṭanga sanghal an man te chu ASF PCR (polymerase chain reaction) a test niin, positive case an hmuh chhuah hnuhnung ber chu February 2018 a ni. April 2018 -ah saruang aṭanga an test zinga positive case pahnih hmuh te chu a hma thla 4-5 vela thi tawh niin an ngai.
Ram pum huapa surveillance beihpui thlak chu kum 2014 khan an ṭan a. Hei hian vawk thi eng pawh a huam a ni. Natna hmuhchhuah hma hi natna um bona tura sulsutu pawimawh tak a ni. Hlawhtling taka ASF natna um bo tur hian Sanghal awmna lai hmun hi chi thumah ṭhen a ni : Pakhatnaah chuan, ASF an hmuhna hmun hmasa Zlin district chhungah pawh khan low risk area leh high risk area an ṭhen. High risk area bik hi square km 159 vel a zau, hun rei tawh tak ata Sanghal lo tlat ṭhinna lai a ni. Hemi huam chhung km 57 bial chu hung hrangin ramvak silai kap thiamte kahhlum tir an ni. Anni hi biosecurity atana a bik taka training chhuak an ni.
A dawt lehah chuan sapelhna hmun km 8500 biala zau, Zlin district leh low risk area pawn lam bakah a pathumnaah heng baka an ran chhung zawng zawng an huam tir a ni. Kum 2017 June thlaa ASF hmuh a lo nih leh tak hnuah chuan hri hluarna lai hmunah sapela ramchhuah khap bur niin, an ram then a low risk area-ah chauh phal a ni a. Chumi bakah a natna hluarna lai hmuna sanghal thang kam leh sa tla hrang a bik taka chhui tein an chhunzawm a ni. Natna darh hlauhawm dan a zirin a lo do leh invenna lam chu tih danglam a ni ṭhin.
Czech Republic ramin hetia African Swine Fever natna an ram aṭanga um bo an tumna kawngah hian fel taka an ram chhung an ṭhen hran dan te, saruang thi a bik takin sanghal thite ngun tak leh mumal taka zawn hna an thawh te, hmuhchhuah an nih hnua saruang an sawngbawl dan te, phallohna lai hmuna sapel a chhuah khapna dan an siam zawm ṭhat a nih dan te, sanghal hnu chhui thiamte an fuihphur a, an hah man an pek te, biosecurity ṭha leh mumal tak hnuaia sa pel te, saruang exam tura laboratory a thawn tur sample an lak kawngah te, a hmun bik chauha saruang an sawngbawlna leh saruang aṭanga natna darh loh nana an tihthianghlimna hmun bik te, infected area /natna hluarna laia long range a silai kap thiamho/ sniper-te training pek thlap hnuah an rawih dan te, ran daktawr te rawn chung zela an sorkarin mipui hrilhhriatna mumal tak a pek ṭhin te hi an hlawhtlin chhan pawimawh tak a ni a tih theih ang.
Czech Republic hian African Swine Fever hi mumal taka an zirchian (surveillance) hnuah an thunun thei tih a hriat. An umbo dan kawnga hmanraw pawimawh te chu thiam taka natna do beihpui thlak a ni phawt mai a. Chumi ti tur chuan uluk taka a natna awmna lai area chhui a, fel taka ruahmanna siam a, vawk suat leh khauh taka quarantine neih tir te, biosecurity thil dang te mihringte pawhin a hri kan tihdarh lohnana inkhuahkhirhna neih te, hmun dang aṭanga ran lut leh chhuak thunun te hi a pawimawh tak zet a ni.
- Vanlalngilneii Ralte. Assistant Professor, Department of Veterinary Physiology & Biochemistry, R.R. College of Veterinary and Animal Science, Deoli, Rajasthan
- Elizabeth VL Hmangaihzuali, Assistant Professor, Department of Veterinary Anatomy, R.R. College of Veterinary and Animal Science, Deoli, Rajasthan
- Lalrinkima, Assistant Professor, Department of Veterinary Pathology, Khalsa College of Veterinary and Animal Sciences, Amritsar, Punjab