HNA I THAWK ANG U...
Kan ram hi ram intodelh kan ni chiah em? Ei leh barah hian ṭhenawm state te zarah kan puar ve mai mai thei ṭawk a, hei hi kan thatchhiat vang em ni? Hna hi chu a thawka hi chuan an thawk nasa ngawtin a hriat si a. Thingtlang lama lo neiha ei zawngte phei hi chuan kawla ni chhuak chhiarin lo lamah kumpui lingleta hna an thawh pawhin, kum khat ei thar chhuah hi harsa kan ti tawh a nih hi maw!
Mi hna thawh nasatzia leh hlawhtlinnain a um zui mai lohzia zawng zawng ka ngaihtuah ṭhin a. Tunlai ṭhalaite hi hnathawk peih lo, thawh nachang pawh hre lo kan tam hle a, kan thawh ve chhun lah rei lo te thawha hlawk deuh lo chu kan thawk peih mang lo. Ṭhalai tam tak thlan tui fim far zawih zawiha hnathawh awmzia pawh an hre lo tawp ang tih tur hi Zoram mihring nuai 11 chuang awrh awmnaah hian ṭhalai he ti zat hi zu han awm a. Kan ramin state pawna thawnchhuah tham thlai leh thei kan la thar si lo, intodelh zawng a la har a ni e.
Lehkhathiam hna hmu lo a kum telin an pung tial tial a, heng kan lehkhathiamte hian sawrkar hna ringawt an zawng emaw tih mai turin sawrkarah hna ruak a awmin lehkhathiam ṭhalai rual kan intlar put a. Hna dang thawh tur zawn nachang hre lo kan pung tial tial a, sawrkar hna ringawt kan zawn chuan engtikah mah hna hian a daih dawn si lo, beidawng a indawm kun ṭhalai kan tam phah a, hei hian nghawng ṭha lo tak a thlen thei a, chuvangin kut hnathawh kan inzirtir uar sauh sauh hi a pawimawh a ni.
Hlo thlo turin zirsan vak a ngai lo mah se kan B.A, M.A rual hna hmu lo hian kut hnathawh lam te hi uar ta sela, thingtlang pa zirna mumal pawh nei lo ai chuan thil ngaihtuah leh hisap lamah te, kan ram ngeih tur thlai zirchiannaah te an thiamna hmangin hma han la sela lehkha zir lo hnathawk ngawt ai chuan a va ṭha dawn em! Thing mistiri tur hlei hlei hian lehkhathiam hi a lo ṭangkaiin a va pawimawh em! Cement mistiri leh Steel Fabrication lamahte hian kan thiamna hi a hman theih ve tho si a, lehkha kan thiam chuan kan ram mai ni lo ram dangah te pawh hnathawh a awlsam phah dawn a ni. Tunlai khawvel changkang zelah zau zawka hma lak dawn pawhin, lehkhathiam hi an pawimawh tawh hle a, office dawrna kawngahte pawh mithiam bikte tan chuan harsatna a tlem bik a ni.
Hna kan thawh loh chuan B.A, M.A leh kan degree sang neih hian chawbar khat pawh min hlui thei si lo, nu leh pa tam takin an tu leh fate hna ṭha thawk turin an duh vek mai. Mizo rilruah chuan hna ṭha kan tih hi hman ata tawh sawrkar hna hi a ni tlangpui a, kan tu leh fate kut hna thawk tura zirtir hi chu kan awm lo maithei, kutnathawh tih hian tuthlawh leh chemkawm hun kher a ni lo tih hi hriat a ṭha khawp mai, sum chang thei thlai kan ramin a ngeih tak tak tam tak a awm a, chung thlai thar chhuak thei tur chuan kan lehkhathiam rual hian hma han la ngamin bul han ṭan se chuan lehkhathiam lo hnathawk ai chuan kan ram hian hma asawn ngei ang.
A thlawna dawn leh sem hi kan thupui a nih chhung chuan kan intodelh ngai lovang. Tin, sawrkar a kan innghah lutuk chuan hnathawk peih lo lehkhathiam awm mai mai kan pung zel ang. Ṭhalai chauh ni loin nu leh pate hian tihtur pawimawh tak kan nei ve bawk, kan in chhung hna takngial thawk tur pawhin kan tu leh fate kan ring ngam lo chu a nih ber tawh hi maw.
Kan inchhng aṭanga kan inzir loh chuan khawiah mah kan inzir puitling dawn lo, kan inchhung serek thawk tur te hian kan tu leh fate hi tir ngam ila hnam dang nula leh tlangval kan chhawrna tam takah hian, kan ṭhalaite ngei kan ruai thei dawn a ni. Thingtlang lam aṭanga mi ina inhlawh/ awmpui te pawh kan awm, hnathawh neih loh ai chuan hengte pawh hi a ṭha a, kan tihtur reng pawh a ni. Mi rinawm tan chuan chhungte chawm nan hial an hmanga heng te hi lehkhathiamte tih loh tur a ni bik lo, hnathawh loh ai chuan a ṭha zawk bawk. Thingtlang nula leh tlangvalte pawhin khawpui nula leh tlangval thawh peih loh leh thawh enah pawh an en loh mi ina inhlawh te hi kan zak tur a ni lo; hnathawh hi a ropuiin a zahawm ber a ni.
Tin, kan ram sukthlek tidanglam theitu chu khawpuia ṭhalaite hi kan ni. Chuvangin, thatchhe thei kan ni lo, ram changkang leh intodelh apiangin hna an thawk nasain thawh hreh an nei lo, hna hniam leh hna sangah buai lo ila kan phak tawk hna kan hmuh remchang ang hi thawk mawlh mawlh phawt ila, a aia ṭha kan hmuh tak leh kan insawn mai zawk tur a ni. Khawi college aṭangin emawa degree kan hmuh te hi hna kan hmuhpui theih chuan si loh chuan hna thawk loa awm mai mai ai chuan mi ina inhlawh pawh a ṭha zawk. Degree neih vanga hna sang lutuk melh nghal rik ngawt vek zel chuan hna sang leh hna ṭha kan tih hian min daih seng lo a, a fuh ber lo ang. Khawpui ṭhalaite hi thingtlang lam hian kan zir leh kan entawn ber a ni fo va, hnathawh nachang kan hriat loh chuan ramin hma a sawn thei dawn lo a ni. Mahni pawh inchawm zo lo ṭhalai kan nih chuan a zahthlak khawp ang - zing thawh chiah thawh kan neih chhung chuan kan ram hi a rethei tulh tulh bawk ang.
Sawrkar hi a ṭha a, mah se kan rin lutuk chuan kan chhiatpui thei tlat. Hmanah sorkarin tung thing ching uar turin min ti a, thingtlang lamah phei chuan tung huan nei tam tak an awm a, a puitling hma si a, huan zau tak tak nei sawi tur an awm thluah a ni. Amaherawhchu, ching uar tura min titu sawrkin a hmanna an hre leh lo a ni chek ang chu, sorkar hian mi rethei min bum kan ti dawn nge, kan hlothlawh aia tung huana kan fehna ṭha zawng zawng a thlawnin an luan ral tir a. Tin, MIP-te an ti thul, a hlawhtling thei tak tak lo, sapthei ching uar turin min ti leh a, a hralhna turah sapthei neitute kan hnawng leh si; kan sawrkar hian central sawrkar lakah mipuite hi sum siam nan min hmang a, kan hamṭhatna tur engmah a duang puitling thei si lo, a tuar nasa ber chu thingtlang mite bawk an ni leh ṭhin.
Mangan tawpah chuan kan thiam sa lo neihah bawk kan let leh a, ram kan hal kang duai duai a, kan ngaw ṭha leh ram ṭha vah chereu mai lo chu tih thei dang kan nei si lo, lehkhathiam tan pawh sawrkar hna ringawt zawn hi a fuh ber em le! Hnain a daih loh bakah sum lamah harsatna kan tawk mek a, kan sawrkar hian a hlawhfate hlawh pawh a pe ṭha thei tawh lo a nih ber hi maw. Chuvangin, sawrkar kut ringawt nghak loin keimahni a din ngam a, hma lak nachang hriat ve hi a va pawimawh tak em. Kan lu chung zawna vanneihna awm hi kan ban mai loh chuan ṭhiante lu chungah a va fuh palh hlauh ang e, sawrkarin min duan sak kher loh hna hi keimahni pawhin kan tuina zawng a nih chuan hma kan la ngam tur a ni.
Tuna kan ram hruaitute hian min hruai reng thei dawn lo, keini ṭhalaite tho hi nakina lawka ram hruaitu turte an ni a, hnathawh kan peih loh chuan kam ram hian a chhiatpui dawn. Nakina ram hruaitu turte kan la ni a, hnathawk peih lo hruaitu ṭha an awm ngai lo, tuna mi te hi chu liamin ral rawh se, vawiina ṭhalai lehkhathiam leh taimate hi kan pawimawh takzet a ni. Hnathawh min zirtira an tu leh fate hnathawhtir duh lo hruaitu neih reng hi a zahthlak, ṭhalaite kaihruai thei mi taima leh lehkhathiam, ram tana ke pen ngam kan mamawh ta e.
Kut hnathawhna tur pawhin lehkha hi inzirtir ve tho teh ang u. Tun aṭanga kum nga a liam leh meuh chuan lehkhathiam hna hmu lo hi a nuai tel kan ramah hian an awm dawn, sawrkarah hna kan hmu vek dawn lo company-te chu awm bawk mah se, kan zavai thawh tur kan ramah tehlul hian min rawn hlui lovang. Lehkhathiam hna nei lote hi kuthnathawk turin ke i pen ngam ang u. Dergee sang pui pui nei si, Silchar ṭhalaite thar chhuah sa rin ngawt te hi zah nachang hria ila, kan ramah hian sawrkar hna ni lo kuthnathawh post tam tak a ruah lai hian interview ila thawk mawlh mawlh teh ang u.
A thlawn leh therhlo hmanga inlak muk tum lovin kan thawk ang a, a rah kan seng tur a ni zawk. Tin, a kristian zawk bawk a ni.
- Ramchhana Hmar, Phuaibuang