Written by
Zoa Tlau

NEDP leh SEDP khaikhinna

Mizorama political party lian pahnihte 'policy' thar neihte khaikhinna hi tunlai hian a lar viau mai a. 'Policy' in lakchhawn (copy) sakte ang hiala tarlante pawh a ni a. NEDP leh SEDP zirchianna leh khaikhinna mumal deuh kan neih ṭhain ka hria a, thil inang tak anga ngaih theih khaikhin thui dawna khaikhin harsa tak erawh a ni thung.

'Thuhma'-ah eng nge inziak: Policy pahnih nihna tlangpui hre tur chuan 'thuhma' aṭanga ṭan a ngai a. NEDP-ah chuan Chief Minister 'message' aṭangin a inṭan a. Hetah hian Mizoram vanneihna leh hmasawn zel tura ṭanlak ngaihna ziakin, NEDP-ah chuan sawrkar hmalakna leh hnathawh thlan thuah 'economy' dinhmun chawikanna tur tinzawn nghet tak neia kalpui a nih tur thu tarlan a ni a. Thuhmahruaiah chuan State sum hnar hrang hrang tarlangin chungte chu awmze nei zawka ram hmasawnna atana hman a nih theih dan tur te, tum (objective) mumal tak 'policy' innghahnate leh ṭhanna atana pawimawh bik (key growth driver) thlan chhuah dante a inziak a. Policy puitling, tum mumal leh tinzawn mumal tak nei, kalpui dan tur ruahmanna felfai tak neia kalpui tur a nih thu chiang takin a lang ni.

SEDP thuhma-ah erawh chuan MNF dinchhan aṭangin ṭan a ni a, Party policy a ni tih chiang takin a hmuh theih thung. Thuhmahruai aṭanga lang chiang em em chu NEDP chu policy puitling, sawrkar laiin ram hmasawnna tur chak zawk leh felfai zawka a kalpui dan tur a ruahmanna a ni a, mipui tan chuan a hlu hle a ni. SEDP ve thung chu 'party policy' leh sawrkarna siam tumin a tih tur a tarlanna a ni a, 'policy' tiin a hming vuah mah se, 'manifesto' anga ngaih tur a nih hmel mah zawk a ni.

Policy pahniha thu bilh telte chu: Hming inang ang reng tak NEDP leh SEDP-a ram hmasawnna tura thu an dah 'Component' hrang hrangte chik zawka en chuan NEDP-ah chuan ram thannaa pawimawh ber ber turte (key growth drivers) tarlan a ni a. Chung 'key growth driver' ten an zawmpui (foward leh backward linkages) an neihdan leh chumi chuan ram ei leh bar (economy) a khawih dan tur tarlan a ni. Chumi hnuah chuan sector hrang hrang Agriculture and Allied Sector, Industry and Manufacturing Sector, Infrastructure Development Sector, leh Services Sector-te tihchangtlunna atana ruahmanna (strategy) mumal tak a hrang ṭheuha tarlan a ni bawk. Chumi tichak leh zual tur chuan 'policy agenda' hrang hrang Administrative Reforms, Public Financial Management Reforms, Land Reforms, Skills Development Policy leh Climate change mitigation thlengin mumal takin ruahmanna tarlan a ni a. Chumi kalpui tura scheme hrang hrang atan chuan hmalak dan inkawhhmuhna (operational guidelines) mumal tak duan a ni bawk. Hemi a nih avang hian 'Com­prehensive Growth Strategy for Mizoram' tih a ni.

NEDP-ah hian 'policy' in a ken telte chhan fel tak nei an nih dan leh chumi tihhlawhtlinna tur atana kalpui dan tur tarlan a nihna hian Policy puilting tak a ni tih a tarlang a ni.

SEDP-ah hian kalpui dan tur lian tak pahnih a awm a. 'Political & Administrative Policy' tih leh 'Socio-Eco­nomic Development Policy'-a ṭhen a ni. Political & Admi­nistrative Policy-ah hian hmalakna tur pawimawh tak tak leh ṭul deuh deuh ṭhahnem tak tarlan a ni a. 'Paragraph' khat te te in hmalakna tur tarlan a ni. Hmalakna tur chhawp chhuahte hi a ṭha hlawm hle a, mipui tan pawh 'ram mamawh tak an ni' tih tur vek a ni. Hmalakna tur chhawp chhuah ṭha tak tak awm mah se, hmalak ṭulna leh hmalak dan tur engmah tarlan a ni lo thung! 'Hma kan la ang' tih leh 'kan siam/ ruahman/ pe ang' tih deuh vek a ni a. 'Policy document' tak tak ang ni lovin, 'manifesto' anga ziak deuh vek a ni.

SEDP ruahmanna ken tel 'component' hi MNF sawrkar huna hmalakna tur hrang hrang tarlanna a ni deuh ber a. "Mizo tak leh hnam rilru puin economic-a hmasawnna (economic nationalism) kalpui a ni ang. Social Audit System-te nasa zawka hman ṭangkai a ni ang, ruah tui khawlna hmun lian siam a ni ang, Mizorama kan chawhmeh mamawh zual intodelh tura nasa taka hmalak tum a ni," tihte leh a dang tam tak a awm. Hmalakna tur ṭha tak tak a ni ngei ang.

Heng ruahmanna hrang hranga hmalak dan tur leh hmalak dan inkawhhmuhna 'operational guidelines' hi hmuh tur a awm lem lo thung. SEDP hi tih tum tarlanna a nih avangin 'policy document' ang ni lovin thu ṭha lawrkhawm 'Manifesto' a ang mah zawk. Hemi tichiangtu pakhat chu a bu tawpah hian MNF manifesto siamna atana hman tur a nih thu tarlan a ni bawk.

NEDP hi October ni 5, 2016 khan Chief Minister hova hman ṭan tura hawn a ni a. SEDP hi March 23, 2017 khan tlangzarh a ni thung. Heti chung hian MNF lam hian NEDP hi SEDP aṭanga lakchhawn (copy) ni awm anga sawite a awm a, a mak ang reng viau a ni. A chunga khaikhinna tlem kan tarlan aṭang pawh khian NEDP leh SEDP hi khaikhin ngaihna vak pawh awm lo khawpa inang lo a ni. NEDP hi sawrkar 'policy' sawrkarin ram hmasawnna aṭanga chak zawk leh felfai zawka hna a thawh theihna atana ruahman a nihna hi a ropuiin a fak tlak hle a. SEDP erawh hi chu 'manifesto' lo puan chhuah lawkna ang deuh maia ngaih theih a ni a, a ropui dan a dang deuh awm e. Mipuiin chiang zawka in lo zirchian ve atan ka rawn chhawp chhuak a ni e.

- Zoa Tlau